[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.19.1″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|0px||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Hanny Krzetuskiej jeszcze do niedawna zamkni\u0119ta by\u0142a w murach prywatnych mieszka\u0144 i w muzealnych archiwach. Kiedy studiowa\u0142am na wroc\u0142awskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, ma\u0142\u017ce\u0144stwo Geppert\u00f3w sta\u0142o si\u0119 ju\u017c symbolem minionej epoki. O Pani Hannie wiedzia\u0142am raczej niewiele. Zna\u0142am kilka reprodukcji jej obraz\u00f3w oraz par\u0119 zabawnych anegdot zas\u0142yszanych gdzie\u015b w uczelnianych kuluarach. Tak si\u0119 niestety z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce kiedy zaczyna\u0142am interesowa\u0107 si\u0119 sztuk\u0105, \u015bwiat sztuki przesta\u0142 chwilowo interesowa\u0107 si\u0119 malarstwem Pani Hanny, st\u0105d nie\u0142atwo by\u0142o dowiedzie\u0107 si\u0119 o jej tw\u00f3rczo\u015bci czego\u015b wi\u0119cej.<\/p>\n
Imponuj\u0105cy dorobek Hanny Krzetuskiej pozna\u0142am dopiero kilka lat p\u00f3\u017aniej, kiedy przygotowywa\u0142am si\u0119 do wystawy \u201e15% abstrakcji\u201d, na kt\u00f3rej prezentowane mia\u0142y by\u0107 jej obrazy. Zosta\u0142am poproszona o przygotowanie projektu, kt\u00f3ry nawi\u0105zywa\u0142by do jej malarstwa. Zaproponowany przez kuratora Micha\u0142a Bie\u0144ka tytu\u0142 przypomnia\u0142 mi, do\u015b\u0107 zabawny z dzisiejszej perspektywy, dekret partii komunistycznej, kt\u00f3ry okre\u015bla\u0142 w procentach dopuszczaln\u0105 ilo\u015b\u0107 dzie\u0142 abstrakcyjnych na wystawach sztuki. O tym, \u017ce w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Hanna Krzetuska wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119, o takim samym tytule, dowiedzia\u0142am si\u0119 chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej. W 15% abstrakcji w autobiograficzny \u0142a\u0144cuch wydarze\u0144 autorka wplata fakty zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 krakowskiego i wroc\u0142awskiego \u015brodowiska artystycznego lat 1920\u20131961. Niezwyk\u0142a jest historia \u017cycia Pani Hanny, kt\u00f3ra wy\u0142ania si\u0119 z tej publikacji.<\/p>\n
Wystawa mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 w Galerii Mieszkanie Gepperta, w miejscu, w kt\u00f3rym Hanna Krzetuska sp\u0119dzi\u0142a przesz\u0142o po\u0142ow\u0119 swojego \u017cycia. Jej wn\u0119trze od zawsze mi si\u0119 podoba\u0142o. Przestronne, wysokie i jasne pomieszczenia, charakterystyczna drewniana posadzka oraz dwie masywne kolumny mi\u0119dzyokienne w dawnym salonie tworz\u0105 przedziwn\u0105 atmosfer\u0119. Mimo \u017ce przestrze\u0144 jest raczej kameralna, mieszkanie sprawia wra\u017cenie miejsca tajemniczego i dostojnego; nie wiem, czy to z powodu wspomnianych kolumn, czy ze wzgl\u0119du na aur\u0119, jak\u0105 roztaczali wok\u00f3\u0142 siebie byli w\u0142a\u015bciciele. Mo\u017ce nie bez znaczenia jest r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce kamienica, w kt\u00f3rej mie\u015bci si\u0119 obecnie galeria, wyros\u0142a na gruzach wczesnorenesansowego miejskiego pa\u0142acu. Lubi\u0119 takie miejsca, w kt\u00f3rych historie nawarstwiaj\u0105 si\u0119 latami jak s\u0142oje drzewa. Jako przestrze\u0144 ekspozycyjna nigdy nie s\u0105 neutralne, trzeba z nimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, je\u015bli nie w fazie koncepcji, to ju\u017c na pewno w trakcie aran\u017cacji i monta\u017cu wystawy.<\/p>\n
Niespe\u0142na dwa miesi\u0105ce przed wernisa\u017cem, w towarzystwie Micha\u0142a Bie\u0144ka, przegl\u0105da\u0142am zdeponowane we wroc\u0142awskim Muzeum Miejskim obrazy Krzetuskiej. By\u0142o ich tam naprawd\u0119 du\u017co. Nie mog\u0142am uwolni\u0107 si\u0119 od pytania, dlaczego z dorobku tej niew\u0105tpliwie barwnej i wyj\u0105tkowej pary artyst\u00f3w tylko malarstwo Eugeniusza Gepperta zapisa\u0142o si\u0119 wyra\u017anie w \u015bwiadomo\u015bci wroc\u0142awian. I tak, na przek\u00f3r pierwotnym za\u0142o\u017ceniom, z obraz\u00f3w, opowie\u015bci i literatury wy\u0142ania\u0142a si\u0119 uparcie, nie, jak mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, koncepcja na nowe prace, jakie\u015b odbicie, przekszta\u0142cenie odkrytych p\u0142\u00f3cien, tylko sama Hanna Krzetuska. Pe\u0142na uporu i klasy, o celnym i, jak dodawa\u0142 Leon Podsiad\u0142y, bezlitosnym poczuciu humoru.<\/p>\n
Profesor Podsiad\u0142y zna\u0142 Geppert\u00f3w bardzo dobrze, mieszkali po s\u0105siedzku. Przy okazji naszych rozm\u00f3w o Pani Hannie pokaza\u0142 mi jeszcze jeden obraz jej autorstwa. R\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od tych, kt\u00f3re widzia\u0142am dotychczas. Wykonany by\u0142 w ca\u0142o\u015bci ze sznurk\u00f3w i tkanin. I gdzie\u015b w tych pe\u0142nych dygresji opowie\u015bciach o brawurze i nieustannych przemianach jej malarstwa jakby od niechcenia doda\u0142, \u017ce Eugeniusz Geppert zawsze pracowa\u0142 w salonie, a Hanna Krzetuska malowa\u0142a w kuchni.<\/p>\n
Pomys\u0142 na prace z pionami pojawi\u0142 si\u0119 w momencie, w kt\u00f3rym mia\u0142am ju\u017c pewno\u015b\u0107, \u017ce rzecz nie b\u0119dzie o obrazach, tylko raczej o wra\u017ceniu, postawie i o pewnej rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej dane by\u0142o Hannie Krzetuskiej funkcjonowa\u0107. Podczas gdy poziom ma w sobie spok\u00f3j, pion to przede wszystkim si\u0142a. Kojarzy si\u0119 zar\u00f3wno z kie\u0142kowaniem, wzrastaniem, jak i trwaniem \u2013 warto\u015bciami, kt\u00f3re chcia\u0142am, \u017ceby wybrzmia\u0142y na wystawie r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na to, co dzia\u0142o si\u0119 we Wroc\u0142awiu zaraz po wojnie. W opracowaniach dotycz\u0105cych spo\u0142eczno\u015bci \u201epowojnia\u201d powtarzaj\u0105 si\u0119 opinie, \u017ce by\u0142 to czas, w kt\u00f3rym przemoc sta\u0142a si\u0119 narz\u0119dziem wyj\u0105tkowo cz\u0119sto stosowanym. Jakby wymuszone w czasie wojny zachowania nie zdo\u0142a\u0142y wyhamowa\u0107 z r\u00f3wn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 co sam konflikt zbrojny. Strach i poczucie tymczasowo\u015bci wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y wi\u0119c r\u00f3wnolegle do rado\u015bci zwi\u0105zanej z ko\u0144cem okupacji. Geppertowie przenie\u015bli si\u0119 do Wroc\u0142awia, \u017ceby zaj\u0105\u0107 si\u0119 odbudow\u0105 tutejszej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. I mimo i\u017c Pani Hanna nie czu\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkowo we Wroc\u0142awiu bezpiecznie, zostali tu na sta\u0142e. Ten mechanizm trwania w postanowieniu zar\u00f3wno \u201ena przek\u00f3r\u201d, jak i \u201epomimo\u201d wydaje si\u0119 w jej przypadku szczeg\u00f3lnie symptomatyczny. \u015awiadczy o tym jeden z fragment\u00f3w 15% abstrakcji, w kt\u00f3rym autorka opisuje sw\u00f3j nieoczywisty wyb\u00f3r drogi zawodowej: \u201eUporczywe (zdawa\u0142o si\u0119) moje d\u0105\u017cenie do studi\u00f3w plastycznych, jedyne i wy\u0142\u0105czne moje zainteresowanie \u2013 jak dzisiaj na to patrz\u0119 z perspektywy lat i prze\u017cy\u0107 \u2013 by\u0142o w\u0142a\u015bciwie fantazj\u0105. Naprawd\u0119 wci\u0105gn\u0119\u0142y mnie dopiero pierwsze lekcje rysunku, tak powa\u017cnie przeze mnie traktowane, mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nigdy nie mia\u0142am \u017cadnej \u0142atwo\u015bci; nic nie umia\u0142am zdoby\u0107 ma\u0142ym wysi\u0142kiem. Wszelkie jednak nastr\u0119czaj\u0105ce si\u0119 przeciwno\u015bci umacnia\u0142y mnie jedynie w raz powzi\u0119tym postanowieniu\u201d.<\/p>\n
I tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 moja praca z obiektami, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 na tyle delikatne i niestabilne, \u017ce przynajmniej kilka razy wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce to nie te szklane konstrukcje, tylko moje w\u0142asne serce p\u0119ka. W kilku realizacjach ca\u0142y ci\u0119\u017car betonowych mas spoczywa\u0142 na trzeszcz\u0105cym z wysi\u0142ku transparentnym materiale. W trakcie pracy kieliszki kruszy\u0142y si\u0119, wysokie betonowe elementy spada\u0142y z hukiem na ziemi\u0119, czasem naprawd\u0119, a czasem w zwidzie, w k\u0105cie oka, jakby odtwarzaj\u0105c zapami\u0119tane katastrofy. By\u0142 w tym d\u0142ugim procesie jaki\u015b zakl\u0119ty w p\u0119tli cykl wzrastania i upadku. Niepewno\u015b\u0107 i niestabilno\u015b\u0107 konstrukcji powodowa\u0142a, \u017ce za ka\u017cdym razem kiedy udawa\u0142o mi si\u0119 ustawi\u0107 i wywa\u017cy\u0107 ca\u0142\u0105 kompozycj\u0119, czu\u0142am wielk\u0105 ulg\u0119, maj\u0105c jednocze\u015bnie \u015bwiadomo\u015b\u0107 ulotno\u015bci tego stanu. Wyj\u0119te z kredensu kieliszki, szklaneczki, eleganckie, czasem dekoracyjne, innym razem praktycznie niewidoczne, d\u017awiga\u0142y zbyt ci\u0119\u017ckie, zastyg\u0142e masy betonu, by te si\u0119ga\u0142y wy\u017cej i ros\u0142y pr\u0119\u017cniej. Budowa\u0142y opowie\u015b\u0107 o szukaniu r\u00f3wnowagi, o krucho\u015bci, w kt\u00f3rej drzemie wielka si\u0142a, ale i o trwaniu i t\u0119sknocie za lekko\u015bci\u0105. Chcia\u0142am r\u00f3wnie\u017c uchwyci\u0107 jaki\u015b rodzaj nowego pocz\u0105tku, miejsce matk\u0119, od kt\u00f3rego wszystko si\u0119 zaczyna i pi\u0119trzy ku g\u00f3rze \u2013 to dlatego piony nie wyrastaj\u0105 prosto z pod\u0142o\u017ca. Te betonowe kumuluj\u0105 si\u0119 w g\u0142\u0119bokich czaszach kieliszk\u00f3w, a lekkie szklane konstrukcje pi\u0119trz\u0105 si\u0119 ku g\u00f3rze, startuj\u0105c z drobnych betonowych obiekt\u00f3w.<\/p>\n
Te obiekty to odlane wn\u0119trza szklanych naczy\u0144. Z\u0142\u0105czone kieliszki, szklanki, szklane rury s\u0142u\u017cy\u0142y mi tak\u017ce jako formy tracone do odlew\u00f3w. Wlewa\u0142am w nie beton, by po jego zastygni\u0119ciu ostro\u017cnie rozbija\u0107 szklan\u0105 skorup\u0119. W ten spos\u00f3b jedna forma powstawa\u0142a kosztem drugiej. Ca\u0142y ten proces bardzo mnie fascynowa\u0142. W nomenklaturze rze\u017abiarskiej forma, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 \u201etraci\u201d, jest odwrotna do tego, co chcemy uzyska\u0107, dlatego nazywa si\u0119 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u201enegatywem\u201d. Zwykle jednorazowe formy do odlew\u00f3w s\u0105 interesuj\u0105ce, bywaj\u0105 tajemnicze, ale nie reprezentuj\u0105 wysokich warto\u015bci estetycznych. Z kolei to, co si\u0119 z nich p\u00f3\u017aniej wydobywa, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie jest to regu\u0142\u0105, bywa szlachetne, estetyczne, trwa\u0142e. Cz\u0119sto ju\u017c sam materia\u0142 wskazuje na r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy negatywem a odlan\u0105 form\u0105. W tym wypadku by\u0142o inaczej. Przygotowane do p\u00f3\u017aniejszego zniszczenia, po\u0142\u0105czone ze sob\u0105 kieliszki i bombki by\u0142y niekiedy r\u00f3wnie atrakcyjne jak obiekty, kt\u00f3re z nich wydobywa\u0142am. Kruszy\u0142am cienkie, czasami ledwo widoczne fragmenty wysokogatunkowego materia\u0142u, \u017ceby wydoby\u0107 z nich solidne formy z przeci\u0119tnego tworzywa. Z jednej strony mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce wype\u0142niam pustk\u0119, z drugiej, \u017ce wydobywam jej skamielin\u0119. By\u0142 to ten rodzaj transformacji, w kt\u00f3rej przemiana, odbudowa mog\u0142a dokona\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w wyniku aktu zniszczenia. Wydaje mi si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie taki rodzaj rozwoju, w kt\u00f3ry wpisana jest na sta\u0142e strata i po\u015bwi\u0119cenie, charakteryzowa\u0142 \u017cycie Hanny Krzetuskiej, kt\u00f3ra, jak m\u00f3wi\u0142 Leon Podsiad\u0142y, nigdy si\u0119 na nic nie skar\u017cy\u0142a, poza tym jednym drobnym szczeg\u00f3\u0142em, \u017ce p\u00f3\u0142 \u017cycia malowa\u0142a w kuchni.<\/p>\n