Raj Nieutracony<\/em>, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a kryzysu uchod\u017aczego. Aktualna wystawa to r\u00f3wnie\u017c Tw\u00f3j g\u0142os w sprawie konfliktu na Ukrainie, ale w kontek\u015bcie sytuacji kobiet. W swojej sztuce pos\u0142ugujesz si\u0119 j\u0119zykiem abstrakcji, wydawa\u0142oby sie dalekim od zaanga\u017cowania i komentowania rzeczywisto\u015bci. Czy jako artystka masz ambicje wywierania wp\u0142ywu na rzeczywisto\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\nKarolina Jaklewicz: Zdecydowanie rzeczywisto\u015b\u0107 nie jest mi oboj\u0119tna. Nieustannie prowadz\u0119 z ni\u0105 dialog, kt\u00f3ry czasami przechodzi w ostry sp\u00f3r, niezbyt cz\u0119sto zgadzamy si\u0119 ze sob\u0105. J\u0119zyk abstrakcji daje jednak szans\u0119 na relacj\u0119 bez przemocy, na sztuk\u0119, kt\u00f3ra z jednej strony obrazuje wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 – najcz\u0119\u015bciej t\u0119 trudn\u0105 lub niewygodn\u0105, a z drugiej pozwala na bardziej uniwersaln\u0105 refleksj\u0119, na przeniesienie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci w inny wymiar. Jako artystka staram si\u0119 przesun\u0105\u0107 linie papilarne tego \u015bwiata, my\u015bl o wp\u0142ywie sztuki na rzeczywisto\u015b\u0107 jest mi bliska i chcia\u0142abym, aby moje prace rozbraja\u0142y negatywne napi\u0119cia, wskazywa\u0142y zagro\u017cenia, podnosi\u0142y na duchu i dodawa\u0142y si\u0142.<\/p>\n
Porozmawiajmy o tym innym wymiarze abstrakcji. Interesuj\u0105 mnie kwestie formalne. W swoich najnowszych pracach d\u0105\u017cysz do coraz wi\u0119kszej syntezy. Czy minimalizm, rezygnacja z nadmiaru szczeg\u00f3\u0142\u00f3w rzeczywisto\u015bci, j\u0119zyk geometrii kt\u00f3rym konsekwentnie si\u0119 pos\u0142ugujesz ma wymiar symboliczny?<\/strong><\/p>\nAbstrakcja jest bliska poezji – mamy do czynienia z por\u00f3wnywaln\u0105 redukcj\u0105 znak\u00f3w – w poezji ograniczamy s\u0142owa, w malarstwie abstrakcyjnym wspomniane szczeg\u00f3\u0142y, kolory, kszta\u0142ty. Jednocze\u015bnie znaki, kt\u00f3re pozostaj\u0105 nasycaj\u0105 si\u0119 tre\u015bci\u0105, staj\u0105 si\u0119 metaforyczne, symboliczne. Dla mnie owa symbolika jest szczeg\u00f3lnie istotna, bo dzi\u0119ki niej mog\u0119 zamkn\u0105\u0107 rozleg\u0142e historie w syntetycznej formie, przenie\u015b\u0107 wiele znacze\u0144 i emocji z mojego wymiaru odczuwania w wymiar publiczny. W momencie, gdy kto\u015b ogl\u0105da obrazy, symboliczne znaki na powr\u00f3t powi\u0119kszaj\u0105 si\u0119 w jej czy jego wyobra\u017ani, rosn\u0105 odniesienia i znaczenia. Prostok\u0105t staje si\u0119 zmarzni\u0119tym uchod\u017aczym cia\u0142em ukrywaj\u0105cym si\u0119 w \u015bniegu, figura sarny – ofiar\u0105 wojennej przemocy. Nie potrzebujemy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, symbolika mo\u017ce by\u0107 wystarczaj\u0105cym impulsem do wytworzenia metafizycznej przestrzeni i metafizycznego prze\u017cycia.<\/p>\n
Tytu\u0142owa symboliczna figura sarny jest chyba takim pierwszym bardziej realnym motywem w twoim malarstwie. Sarna to kobieta, a konkretnie \u2013 Ukrainka \u2013 ofiara konfliktu wojennego. Dlaczego to w\u0142a\u015bnie jej po\u015bwi\u0119ci\u0142a\u015b najnowsz\u0105 wystaw\u0119?<\/strong><\/p>\nSarna sta\u0142a si\u0119 metafor\u0105 kobiety, kt\u00f3ra pada ofiara gwa\u0142tu w trakcie konflikt\u00f3w zbrojnych. Podobnie do saren, kobiety na wojnie s\u0105 bezbronne, czujne a gdy zostan\u0105 napadni\u0119te w domu, nie maj\u0105 nawet szans na ucieczk\u0119. Ukraina nie jest pierwszym i niestety nie ostatnim miejscem, gdzie kobiety padaj\u0105 ofiar\u0105 tej okrutnej, taktycznej broni. Pami\u0119tamy opowie\u015bci naszych prababek i bab\u0107, kt\u00f3re z trwog\u0105 ucieka\u0142y przed rosyjskim frontem w\u0142a\u015bnie w obawie o regularne gwa\u0142ty, pami\u0119tamy wojn\u0119 na Ba\u0142kanach i dramat tamtejszych kobiet, potem doniesienia z walk w Afryce a teraz zza wschodniej granicy. Temat gwa\u0142tu jako narz\u0119dzia zbrodni jest dyskutowany od wielu lat, cho\u0107 wci\u0105\u017c pozostaje niedoszacowany publicznie. Ofiara gwa\u0142tu jest dotkni\u0119ta w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. Gwa\u0142t jest dramatem prywatnym, cz\u0119sto ukrywanym, wstydliwym. Cierpienie kobiety nie staje si\u0119 bohaterstwem. W tym sensie jest to bro\u0144 wyj\u0105tkowo okrutna, bo jej ofiara pozbawiona jest nawet symbolicznego zado\u015b\u0107uczynienia. Za bycie ofiar\u0105 gwa\u0142tu nie dostaje si\u0119 odznaczenia ani dodatku do emerytury, jak np. za amputowan\u0105 nog\u0119, cho\u0107 gwa\u0142t mo\u017ce amputowa\u0107 znacznie wi\u0119cej. Generalnie uwa\u017cam, \u017ce wojna to akt przeciwko kobieco\u015bci. Obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji o Ukrainie to wyliczanie kto i kiedy przeka\u017ce bro\u0144, kt\u00f3re pa\u0144stwo i o ile podniesie nak\u0142ady na zbrojenia. Mnie ta narracja przera\u017ca, bo to oznacza zag\u0119szczenie militarnej materii w naszych my\u015blach i zewn\u0119trznych dzia\u0142aniach. \u015awiat si\u0119 zbroi, kobiety dr\u017c\u0105.<\/p>\n
Potrafisz i nie boisz si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o sprawach trudnych i niewygodnych. Mam wra\u017cenie, \u017ce wojna dla nas coraz bardziej powszednieje, wypieramy ze \u015bwiadomo\u015bci te najstraszniejsze jej aspekty. Na pewno warto przypomina\u0107, sztuka mo\u017ce by\u0107 do tego narz\u0119dziem. Jednocze\u015bnie twoje obrazy bez twojego komentarza dzia\u0142aj\u0105 czysto estetycznie, czy to obja\u015bnianie w\u0142asnej sztuki i nadawanie jej politycznego kontekstu jest elementem procesu tw\u00f3rczego?<\/strong><\/p>\nTytu\u0142y i teksty s\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mojej tw\u00f3rczo\u015bci, przywi\u0105zuj\u0119 wag\u0119 do s\u0142\u00f3w. Wszystko co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 powstania sztuki jest cz\u0119\u015bci\u0105 procesu tw\u00f3rczego – przelotne my\u015bli, kt\u00f3re przychodz\u0105 przed obrazem, dotkliwe przeczucia, gniew, malarskie krz\u0105tactwo czyli banalne gesty – nak\u0142adanie farby, czekanie, wysychanie, szukanie s\u0142\u00f3w, nazywanie. To wszystko sk\u0142ada si\u0119 na sztuk\u0119.
Z rozm\u00f3w jakie prowadz\u0119 z publiczno\u015bci\u0105, wiem, \u017ce teksty towarzysz\u0105ce wystawom i tytu\u0142y obraz\u00f3w s\u0105 silnym \u017ar\u00f3d\u0142em interpretacji. Jednak nawet bez nich, ludzie czuj\u0105 niepok\u00f3j, co\u015b uwiera ich pod powiekami, wi\u0119c czysto estetyczne do\u015bwiadczenie mo\u017ce by\u0107 trudne. Napi\u0119cia – te wynikaj\u0105ce ze \u015brodka i przychodz\u0105ce z zewn\u0105trz – szybko przeniakj\u0105 na p\u0142\u00f3tno, dokonuj\u0105c lekkich przesuni\u0119\u0107, powoduj\u0105cych dyskomfort. Mo\u017ce dlatego ludzie intuicyjnie wypatruj\u0105 sensu, przekazu, czuj\u0105, \u017ce forma to tylko droga, \u017ce mi\u0119dzy warstwami farby ukry\u0142y si\u0119 metafory i symbole, \u017ce pi\u0119kno jest zadrapane, niejednoznaczne.
Zdarza si\u0119, \u017ce interpretacje id\u0105 dalej ni\u017c moje zamys\u0142y, bo ka\u017cdy przychodzi do obrazu ze swoim do\u015bwiadczeniem, lekturami, pogl\u0105dami a przede wszystkim emocjami. Jedna z pa\u0144 ogl\u0105daj\u0105cym cykl \u201eJeste\u015b sarn\u0105 na ich polowaniu\u201d zapyta\u0142a, dlaczego sarny nie maj\u0105 g\u0142\u00f3w. Dla mnie to symboliczny obraz przedmiotowego traktowania kobiet, odebrania im podmiotowo\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci wypowiedzi. Dla wspomnianej pani, brak g\u0142\u00f3w symbolizowa\u0142 to, \u017ce na wojnie wszyscy trac\u0105 g\u0142owy, s\u0105 bezmy\u015blni, dzia\u0142aj\u0105 bezrozumnie.<\/p>\n
Piszesz te\u017c ksi\u0105\u017cki, do tej pory ukaza\u0142y si\u0119 dwie powie\u015bci: \u201eJa\u015bmina Berezy\u201d i \u201eCzarne \u0142ab\u0119dzie, bia\u0142y puch\u201d. Czy pisz\u0105c r\u00f3wnie\u017c wypowiadasz si\u0119 krytycznie wobec problem\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych? Czy twoj\u0105 literatur\u0119 mo\u017cna nazwa\u0107 zaanga\u017cowan\u0105?<\/strong><\/p>\nDla mnie ka\u017cda postawa tw\u00f3rcza jest rodzajem zaanga\u017cowania – ka\u017cda sztuka – czy to wy\u0142\u0105cznie estetyczna, czy poruszaj\u0105ca problemy – jest form\u0105 a forma jest zaanga\u017cowaniem. Peter Handke nazywa\u0142 form\u0119 \u201edrog\u0105 okr\u0119\u017cn\u0105\u201d, Herta Muller doda\u0142a, \u017ce \u201eokr\u0119\u017cne drogi s\u0105 jedynymi drogami\u201d. Forma wymaga czasu, najistotniejszej niematerii. Z zaanga\u017cowania niematerii powstaje kluczowa materia – sztuka i literatura. To dla mnie bardzo wa\u017cny rodzaj zaanga\u017cowania, na poziomie metafizycznym, ale pytasz o kwestie problem\u00f3w spo\u0142ecznych. My\u015bl\u0119, \u017ce wszystkie teksty literackie, kt\u00f3re opowiada\u0142y i opowiadaj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 s\u0105 w pewien spos\u00f3b zaanga\u017cowane. Aby stworzy\u0107 obraz wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, trzeba mocno przenikn\u0105\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatem, odrzuci\u0107 ochronny pancerz, da\u0107 problemom przep\u0142yn\u0105\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 naszej duszy. To jest silne zaanga\u017cowanie, bo tracimy kontrol\u0119, porzucamy znany teren, toniemy w temacie, w postaciach, w wyobra\u017conej rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra miesza si\u0119 z realno\u015bci\u0105. W ksi\u0105\u017ckach, podobnie jak w sztuce, nie unikam problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Pisz\u0119 o trudnych relacjach, decyzjach, wp\u0142ywie opresyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa i wychowania, o szkodliwych stereotypach, o pr\u00f3bie ich pokonywania. Karolina Felberg w recenzji dla Kultury Liberalnej napisa\u0142a: \u201e(\u2026) dyskretna (o)powie\u015b\u0107 Jaklewicz nie jest wyk\u0142adem racji \u017cadnej ze stron, a li tylko relacj\u0105 ze sprzeczno\u015bci, aporii i nierozstrzygalno\u015bci od zarania organizuj\u0105cych nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 (nie)\u015bwiadomo\u015b\u0107.\u201d. Wi\u0119c moja literatura jest dyskretnie zaanga\u017cowana.<\/p>\n
Tekst i zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”1574,1575,1576,1577,1578,1579,1580,1573,1581″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.20.2″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ida Smakosz-Hankiewicz: Spotykamy si\u0119 po raz drugi na twojej wystawie w galerii Arttrakt. Dwa lata temu otwiera\u0142y\u015bmy wystaw\u0119 Raj Nieutracony, kt\u00f3ra dotyczy\u0142a kryzysu uchod\u017aczego. Aktualna wystawa to r\u00f3wnie\u017c Tw\u00f3j g\u0142os w sprawie konfliktu na Ukrainie, ale w kontek\u015bcie sytuacji kobiet. W swojej sztuce pos\u0142ugujesz si\u0119 j\u0119zykiem abstrakcji, wydawa\u0142oby sie dalekim od zaanga\u017cowania i komentowania rzeczywisto\u015bci. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1580,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1571","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1571"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1584,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1571\/revisions\/1584"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}