[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.21.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
Co si\u0119 kryje we wn\u0119trzu Ziemi? Przez wieki naros\u0142y na ten temat legendy, spekulacje, fantastyczne teorie. \u017bywio\u0142 ziemi jest trudny do pokonania ze wzgl\u0119du na panuj\u0105ce w \u015brodku globu wysok\u0105 temperatur\u0119 i ogromne ci\u015bnienie. Do dzi\u015b teren ten pozostaje dla nas praktycznie niedost\u0119pny \u2013 jest XXI wiek, eksplorujemy kosmos, ale w g\u0142\u0105b w\u0142asnej planety dotarli\u015bmy na ledwie 12 kilometr\u00f3w. Co jest poni\u017cej \u2013 pozostaje nadal w sferze teoretycznych docieka\u0144 naukowc\u00f3w, rozpala wyobra\u017ani\u0119 pisarzy i artyst\u00f3w. Najg\u0142\u0119bszy jak dot\u0105d odwiert Kolski, rozpocz\u0119ty w 1970 roku na Syberii, w cieniu wy\u015bcigu kosmicznego mi\u0119dzy Stanami Zjednoczonymi a Zwi\u0105zkiem Radzieckim, nazwano \u201estudni\u0105 do piek\u0142a\u201d. Szybko obr\u00f3s\u0142 legend\u0105, podsycan\u0105 przez tabloidy, m\u00f3wi\u0105c\u0105 o rzekomych g\u0142osach z podziemi zarejestrowanych mikrofonem czy o potworze wychodz\u0105cym na powierzchni\u0119 pod os\u0142on\u0105 nocy. Na podstawie tych historii powsta\u0142 nawet popularny w Rosji horror Otch\u0142a\u0144. Nieco wcze\u015bniej, w erze przy\u015bpieszenia cywilizacyjnego, w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku Juliusz Verne napisa\u0142 zaliczan\u0105 dzi\u015b do klasyki science fiction i wielokrotnie ekranizowan\u0105 powie\u015b\u0107 Podr\u00f3\u017c do wn\u0119trza Ziemi. Ostatnio po jej lektur\u0119 si\u0119gn\u0119\u0142a wroc\u0142awska kuratorka, by przy okazji opowiedzie\u0107 kilka prawd o wsp\u00f3\u0142czesnym cz\u0142owieku w dobie antropocenu.<\/p>\n
Wystawa w BWA Dworzec G\u0142\u00f3wny, przygotowana przez Joann\u0119 Koby\u0142t, jest dzi\u0119ki literackiej trampolinie oryginaln\u0105 wypowiedzi\u0105 na temat miejsca cz\u0142owieka w \u015bwiecie \u2013 jego wp\u0142ywu na planet\u0119, stosunku do byt\u00f3w nie-ludzkich, ambicji podboju \u015bwiata i historii w\u0142asnego gatunku. Jak sama kuratorka pisze, wystawa ta jest \u201eesejem wizualnym\u201d, zbiorem prac ilustruj\u0105cych r\u00f3\u017cne poruszane w obr\u0119bie wystawy problemy: \u201egroteskowo\u015bci idei humanizmu i zwi\u0105zanej z nim problematyki gospodarczo-\u015brodowiskowej\u201d, esejem \u2013 dodajmy \u2013 wielow\u0105tkowym, wizualnie dopracowanym i bardzo udanym.<\/p>\n
O miejscu cz\u0142owieka w dobie antropocenu opowiadano dot\u0105d na wiele sposob\u00f3w, w ostatnich latach nast\u0105pi\u0142 prawdziwy wysyp wystaw na ten temat. Kilka istotnych pokaz\u00f3w to cho\u0107by Anthropocene w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2018) \u2013 o wp\u0142ywie dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka na \u015brodowisko naturalne, Antropocen. Cz\u0142owiek w czasie w Muzeum Sztuki w \u0141odzi (2019) \u2013 o ludzkiej aktywno\u015bci powoduj\u0105cej zmian\u0119 w naturalnych procesach geologicznych, wystawa Wszystko, co nas otacza w Zamku Ujazdowskim w Warszawie (2020) \u2013 skoncentrowana na relacjach mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a natur\u0105 oraz na sposobach, w jakie te relacje zmieniaj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, czy wreszcie Antropocenowe opowie\u015bci w Muzeum Narodowym w Krakowie (2021) \u2013 dotycz\u0105ca problem\u00f3w zmian klimatycznych, wykorzystaniu zasob\u00f3w naturalnych i zanieczyszczeniu \u015brodowiska. Wcze\u015bniej jeszcze we Wroc\u0142awiu odby\u0142a si\u0119 pionierska na skal\u0119 Polski konferencja w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego i towarzysz\u0105ca jej wystawa w Studio BWA Wroc\u0142aw (2013) dotycz\u0105ca sustainable art \u2013 sztuki wobec potrzeby zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju (http:\/\/www.opposite.uni.wroc.pl\/2013\/konferencja.htm).<\/p>\n
Wystaw\u0119 w BWA Wroc\u0142aw G\u0142\u00f3wny w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by wpisa\u0107 w ten nurt, ale pomys\u0142 na punkt wyj\u015bcia tego pokazu jest wyj\u0105tkowy \u2013 pozwala odczyta\u0107 na nowo kultow\u0105 powie\u015b\u0107 Verne\u2019a, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek eksploruje ostatnie niedost\u0119pne obszary w\u0142asnej planety, odkrywaj\u0105c przy tym jej histori\u0119 i dzieje w\u0142asnego pochodzenia. Bohaterowie Verne\u2019a, jak na prawdziwych dziewi\u0119tnastowiecznych odkrywc\u00f3w przysta\u0142o, wybieraj\u0105 si\u0119 w nieznane, by wreszcie w ca\u0142o\u015bci opisa\u0107 \u015bwiat. Korzystaj\u0105c z nieszczelno\u015bci skorupy ziemskiej, zapuszczaj\u0105 si\u0119 w g\u0142\u0105b islandzkiego wulkanu, by dotrze\u0107 w ostatnie niezbadane tereny Niebieskiej Planety, do samego jej j\u0105dra. Przedzieraj\u0105c si\u0119 przez kolejne warstwy geologiczne, ekipa \u015bmia\u0142k\u00f3w dokonuje swoistej podr\u00f3\u017cy w przesz\u0142o\u015b\u0107, do ery dinozaur\u00f3w, skamielin dawnych ro\u015blin, cennych minera\u0142\u00f3w i wreszcie szcz\u0105tk\u00f3w cz\u0142owieka kopalnego. Pod pretekstem pod\u0105\u017cania za poszczeg\u00f3lnymi rozdzia\u0142ami ksi\u0105\u017cki widz przeprowadzany jest po wystawie podzielonej na cztery cz\u0119\u015bci. Przewija si\u0119 tu kilka ciekawych w\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n
Jednym z nich jest nawi\u0105zanie do podr\u00f3\u017cy, kt\u00f3ra \u2013 ze wzgl\u0119du na miejsce wystawy, czyli antresol\u0119 imponuj\u0105cego gmachu wroc\u0142awskiego dworca (powsta\u0142ego w podobnym czasie co powie\u015b\u0107 Verne\u2019a) \u2013 jest metafor\u0105 d\u0105\u017ce\u0144 cz\u0142owieka do poznania i opanowania \u015bwiata. Eksploracji mo\u017cliwej dzi\u0119ki paliwu pochodz\u0105cemu z wn\u0119trza ziemi. W\u0119giel by\u0142 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 post\u0119pu doby pary i elektryczno\u015bci i ko\u0142em zamachowym trwaj\u0105cej rewolucji przemys\u0142owej, a w konsekwencji \u2013 skoku cywilizacyjnego i rozwoju kapitalizmu, ze wszystkimi jego blaskami i cieniami. Zaprezentowane na wystawie prace z w\u0119gla, zwanego \u201eczarnym z\u0142otem\u201d, autorstwa Laury Paweli i \u0141ukasza Surowca odsy\u0142aj\u0105 nas do wsp\u00f3\u0142czesnych problem\u00f3w bezrobocia strukturalnego na \u015al\u0105sku i degradacji \u015brodowiska naturalnego. Rabunkowa gospodarka wydobywcza na niebotyczn\u0105 skal\u0119, tym razem na przyk\u0142adzie gargantuicznych rozmiar\u00f3w kopalni odkrywkowej pod Lipskiem, pojawia si\u0119 w pracy Bartka Zalewskiego, pokazuj\u0105cego rejestracj\u0119 starcia protestuj\u0105cych ekolog\u00f3w aktywist\u00f3w z policj\u0105. Jego trzykana\u0142owa instalacja prezentuje r\u00f3wnie\u017c wn\u0119trze kopalnianego szybu i kanarka, kt\u00f3ry, podobnie jak inne zwierz\u0119ta, bytowa\u0142 pod ziemi\u0105 w potwornych warunkach, s\u0142u\u017c\u0105c cz\u0142owiekowi. Kanarek jest ofiar\u0105, ale i pierwszoplanowym bohaterem tego obrazu. Odej\u015bcie od perspektywy antropocentrycznej przewrotnie zaproponowa\u0142 Piotr Blajerski w found footage, bazuj\u0105cym na filmie z 1959 roku b\u0119d\u0105cym lu\u017an\u0105 adaptacj\u0105 powie\u015bci Verne\u2019a. Co wyda\u0142o mi si\u0119 najciekawsze, to fakt, \u017ce obraz ten czyta si\u0119 jak podr\u00f3\u017c do wn\u0119trza Ziemi obserwowan\u0105 z perspektywy bytu nie-ludzkiego \u2013 czyli kaczki o imieniu Gertruda, kt\u00f3ra towarzyszy uczestnikom wyprawy. Obrane z dialog\u00f3w kolejne przemontowane sceny, wydarzenia i przygody \u015bmia\u0142k\u00f3w bez werbalnego komentarza i linearnej ci\u0105g\u0142o\u015bci wydaj\u0105 si\u0119 niedorzeczn\u0105, niezrozumia\u0142\u0105 sekwencj\u0105 dziwnych wysi\u0142k\u00f3w, pozbawionych g\u0142\u0119bszego sensu i celu. Zabieg ten staje si\u0119 symbolem ludzkich poczyna\u0144 w og\u00f3le \u2013 kt\u00f3re z perspektywy planety i innych gatunk\u00f3w s\u0105 niezrozumia\u0142e i nieistotne, a w zderzeniu z \u017cywio\u0142em ziemi nie maj\u0105 wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\n
W fantazje o podbijaniu i opisywaniu \u015bwiata, przy jednoczesnym bestialstwie ludzkiego gatunku, wpisuj\u0105 si\u0119 \u015bwietnie prace ukrai\u0144skiej artystki Lii Dostlievej, kt\u00f3ra przygotowa\u0142a gabloty rodem z dziewi\u0119tnastowiecznego muzeum przyrodniczego, zamykaj\u0105c w nich w\u0142asne okazy, mi\u0119kkie tekstylne trylobity u\u0142o\u017cone tu\u017c obok archiwalnych zdj\u0119\u0107 z okresu wielkiego g\u0142odu w Ukrainie. Odkrycia skamielin w latach trzydziestych XX wieku, b\u0119d\u0105ce prawdziw\u0105 chlub\u0105 re\u017cimu i \u015bwiatowym osi\u0105gni\u0119ciem radzieckiej geologii, nast\u0105pi\u0142y w tym samym czasie, gdy na ukrai\u0144skich ulicach masowo zalega\u0142y cia\u0142a zamorzonych g\u0142odem ludzi. W bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie mo\u017cna zobaczy\u0107 efektownie zaprezentowane i wypreparowane niczym medyczne okazy przekroje minera\u0142\u00f3w autorstwa Nicolasa Grospierre\u2019a, a w\u0142a\u015bciwie ich graficzne reprezentacje, bo po wiwisekcji i \u0107wiartowaniu p\u00f3\u0142szlachetne minera\u0142y, w tym wypadku agaty, by\u0142y przez artyst\u0119 scalane i oddawane na powr\u00f3t ziemi. Kolekcjonowanie, b\u0119d\u0105ce wyrazem pychy i przekonania o w\u0142asnej supremacji nad \u015bwiatem, ale i sposobem na pozyskanie w\u0142adzy dzi\u0119ki akumulacji kapita\u0142u, kosztem istniej\u0105cych zasob\u00f3w i byt\u00f3w, podlega w tym miejscu wystawy wyra\u017anej krytyce.<\/p>\n
Podobnie ma si\u0119 rzecz z wizj\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w gatunku ludzkiego, uznawanego w epoce Verne\u2019a, gdy teoria Darwina wci\u0105\u017c by\u0142a jeszcze nowin\u0105, jako najwy\u017csze, ostateczne ogniwo ewolucji. W ksi\u0105\u017cce Verne\u2019a odkryte szcz\u0105tki pracz\u0142owieka, zalegaj\u0105ce w najstarszych warstwach, najbli\u017cszych \u015brodka planety, okazuj\u0105 si\u0119 przynale\u017ce\u0107 oczywi\u015bcie do smuk\u0142ego bia\u0142ego m\u0119\u017cczyzny w typie kaukaskim, co prawda o bujnej czuprynie i wydatnych pazurach, ale w niczym nieprzypominaj\u0105cego cz\u0142ekokszta\u0142tnej ma\u0142py. Odkrywcami s\u0105 przecie\u017c zreszt\u0105 biali m\u0119\u017cczy\u017ani. Kobiet w ksi\u0105\u017cce Verne\u2019a jest jak na lekarstwo. I \u017cadna oczywi\u015bcie nie jest odkrywczyni\u0105. Jako antytez\u0119 zreprodukowanych na wystawie ilustracji z przedstawieniem ludzkiego przodka, autorstwa francuskiego rysownika \u00c9douarda Riou (ilustratora ksi\u0105\u017cki Verne\u2019a), zaprezentowano instalacj\u0119 Kuby B\u0105kowskiego ze wsp\u00f3\u0142czesnym wyobra\u017ceniem wymar\u0142ego gatunku cz\u0142owiekowatych istot, kt\u00f3re pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 rurkami do plucia farb\u0105 (i wykonywania w ten spos\u00f3b pierwszych w dziejach malowide\u0142 naskalnych). Uderzaj\u0105ce jest, jak diametralnie zmieni\u0142o si\u0119 my\u015blenie o pocz\u0105tkach cywilizacji w okresie zaledwie stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat. Do samych pocz\u0105tk\u00f3w ludzkiej aktywno\u015bci nawi\u0105zuje jeszcze wspania\u0142a instalacja site specific Agnieszki Kalinowskiej \u2013 monumentalna, zajmuj\u0105ca ca\u0142\u0105 sal\u0119 praca, niczym naturalnej wielko\u015bci wyschni\u0119te koryto rzeki przeniesione na chwil\u0119 do galerii. W naturalnym \u015brodowisku, w mule, jak w glinianym archiwum, odbite s\u0105 \u015blady ludzi i zwierz\u0105t, z kt\u00f3rych mo\u017cemy wnioskowa\u0107 o zwyczajach, sposobie poruszania si\u0119 i trybie \u017cycia naszych pradawnych przodk\u00f3w. Na wystawie rzeka Kalinowskiej dos\u0142ownie wysycha na naszych oczach, zmienia si\u0119 pod wp\u0142ywem temperatury i wilgotno\u015bci, konserwuj\u0105c pozostawione podczas przygotowa\u0144 do wystawy \u015blady st\u00f3p i \u0142ap. To chyba najbardziej imponuj\u0105ca praca na tej wystawie \u2013 nie tylko pod wzgl\u0119dem skali, ale dzi\u0119ki prostocie i sile przekazu.<\/p>\n
Nie spos\u00f3b oczywi\u015bcie odnie\u015b\u0107 si\u0119 do wszystkich w\u0105tk\u00f3w i prac na wystawie. Na takim pokazie jedne dzie\u0142a przekonuj\u0105 bardziej inne mniej. Szkieletron Stacha Szumskiego, cho\u0107 wizualnie robi wra\u017cenie, to jego przekaz wydaje mi si\u0119 przyci\u0119\u017cki, chyba jednak zbyt \u0142opatologicznie przestrzegaj\u0105cy przed \u015bcinaniem ga\u0142\u0119zi, na kt\u00f3rej si\u0119 w\u0142a\u015bnie siedzi. Podobnie prace przywo\u0142uj\u0105ce na fali herstorycznego przepisywania historii postaci \u017ce\u0144skich b\u00f3stw i archetyp Matki-Ziemi-Karmicielki Agnieszki Brze\u017ca\u0144skiej wyda\u0142y mi si\u0119 raczej w\u0105tkiem na osobn\u0105 wystaw\u0119, bo ich reprezentacja na tym pokazie wybrzmiewa zbyt skromnie i powierzchownie. Przyzna\u0107 trzeba, \u017ce pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prace nieoczywiste, kt\u00f3re mnie troch\u0119 zaskoczy\u0142y, jak realizacje nieco zapomnianej, dzia\u0142aj\u0105cej z boku mainstreamu wroc\u0142awskiej artystki Marii Gostylli-Pachuckiej, kt\u00f3ra specjalizuje si\u0119 w tkactwie z motywami kwiatowymi. Wybrane do tej wystawy gobeliny odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do pierwszych naskalnych malowide\u0142 z Lascaux i akurat \u015bwietnie tu pasuj\u0105.<\/p>\n
Wystaw\u0119 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 jeszcze do 11 czerwca, co bardzo polecam uczyni\u0107, bo jest to jedna z najlepszych propozycji, kt\u00f3re powsta\u0142y w BWA Wroc\u0142aw G\u0142\u00f3wny od czasu Ca\u0142ej Polski.<\/p>\n
Tekst: Patrycja SIkora<\/p>\n
Zdj\u0119cia: Alicja Kielan, materia\u0142y BWA Wroc\u0142aw<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_gallery gallery_ids=”1910,1911,1912,1914,1915,1916,1917,1918,1919,1921,1922,1923,1925,1926,1927,1928,1929,1930,1931,1932,1933,1934,1935,1936″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.21.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Co si\u0119 kryje we wn\u0119trzu Ziemi? Przez wieki naros\u0142y na ten temat legendy, spekulacje, fantastyczne teorie. \u017bywio\u0142 ziemi jest trudny do pokonania ze wzgl\u0119du na panuj\u0105ce w \u015brodku globu wysok\u0105 temperatur\u0119 i ogromne ci\u015bnienie. Do dzi\u015b teren ten pozostaje dla nas praktycznie niedost\u0119pny \u2013 jest XXI wiek, eksplorujemy kosmos, ale w g\u0142\u0105b w\u0142asnej planety dotarli\u015bmy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1926,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1908","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1908"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1953,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1908\/revisions\/1953"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}