[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.23″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
W tym roku Ars Electronica jako temat przewodni pi\u0119ciodniowego festiwalu postawi\u0142a ambitne pytanie: \u201eDo kogo nale\u017cy prawda?\u201d (\u201eWho owns the truth?\u201d). Poj\u0119cie prawdy powraca do dyskursu artystyczno-technologicznego jak bumerang. Kilka lat temu zosta\u0142o gruntownie zakwestionowane \u2013 przez fake newsy czy afer\u0119 Cambridge Analytica. W ostatnim roku OpenAI, a raczej Microsoft, przez wielk\u0105 inwestycj\u0119 finansow\u0105 w badania nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 radykalnie i nieodwracalnie zmieni\u0142a \u015bcie\u017ck\u0119 prac badawczych \u2013 wcze\u015bniej by\u0142y one prowadzone w formie otwartych \u017ar\u00f3de\u0142, czyli darmowego rozpowszechniania kodu \u017ar\u00f3d\u0142owego oprogramowania komputerowego, tak aby inni mogli go ulepsza\u0107, naprawia\u0107 lub dodawa\u0107 funkcje. Co najwa\u017cniejsze, kod \u017ar\u00f3d\u0142owy i kolejne jego modyfikacje zawsze by\u0142y jawne i otwarte. Przez zmonopolizowanie i zmonetyzowanie bada\u0144, OpenAI zamkn\u0119\u0142o ca\u0142kowicie dost\u0119p do kod\u00f3w oraz bada\u0144 i sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na tym, \u017ce ChatGPT-4 sta\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie zamkni\u0119tym oprogramowaniem, tak zwanym black box, do kt\u00f3rego wn\u0119trza nie mamy dost\u0119pu. Najwi\u0119kszym paradoksem jest to, \u017ce g\u0142\u00f3wnym jego surowcem s\u0105 nasze dane.<\/p>\n
Pytania o to, do kogo powinien nale\u017ce\u0107 wynik ko\u0144cowy technologicznego post\u0119pu, a tak\u017ce namys\u0142 nad og\u00f3ln\u0105 koncepcj\u0105 w\u0142adzy, suwerenno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci zwi\u0105zanych z posiadaniem prawdy zosta\u0142y dog\u0142\u0119bnie zanalizowane w trakcie tej edycji festiwalu Ars Electronica. Podczas mojego pobytu bardzo cz\u0119sto powraca\u0142y do mnie s\u0142owa Ursuli Franklin, kt\u00f3ra ju\u017c ponad trzydzie\u015bci lat temu podkre\u015bla\u0142a, jak wa\u017cne jest, \u017ceby\u015bmy rozumieli technologi\u0119 nie jako obiekt, ale sie\u0107 po\u0142\u0105czonych ze sob\u0105 system\u00f3w i praktyk kszta\u0142towanych przez uk\u0142ady spo\u0142eczne, polityczne i kulturowe, a to, co nazywamy kryzysem technologicznym, jest kryzysem w zarz\u0105dzaniu.<\/p>\n
Ars Electronica to instytut kulturalny, edukacyjny i naukowy z siedzib\u0105 w Linz w Austrii, za\u0142o\u017cony w 1979 roku. Dzia\u0142a jako interdyscyplinarna platforma badania, analizowania oraz prezentowania sztuki i innowacji technologicznych. Festiwal, jako jeden z filar\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci tej instytucji, corocznie przedstawia nowinki z zakresu bada\u0144 oraz przyznaje nagrody Prix Ars Electronica. G\u0142\u00f3wnym zadaniem instytucji jest zaprezentowanie, jak sztuka i spo\u0142ecze\u0144stwo mog\u0105 kszta\u0142towa\u0107 technologie. Przedstawiane s\u0105 prace, badania b\u0105d\u017a postawy, kt\u00f3re propaguj\u0105 demokratyczne i zr\u00f3wnowa\u017cone rozwi\u0105zania technologiczne, z zaznaczeniem, \u017ce powinny one dzia\u0142a\u0107 na rzecz natury, cz\u0142owieka i \u015brodowiska.<\/p>\n
Festiwal, jak co roku, przyt\u0142oczy\u0142 mnie swoim programem. Ka\u017cdy dzie\u0144 wype\u0142niony by\u0142 mnogo\u015bci\u0105 sympozj\u00f3w, warsztat\u00f3w, wyk\u0142ad\u00f3w, debat, wystaw, performans\u00f3w i koncert\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie publiczne rozmowy dyskursywnie odpowiada\u0142y na pytanie postawione w ha\u015ble festiwalu. G\u0142\u00f3wnym tematem by\u0142a sztuczna inteligencja oraz to, jakie zmiany nast\u0119puj\u0105 w zwi\u0105zku z jej rozwojem. Drugiego dnia mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 uczestniczenia w wyk\u0142adzie Hito Steyerl, kt\u00f3ra postawi\u0142a kontrpytanie wzgl\u0119dem zadanego w ha\u015ble festiwalu: \u201eKto jest w posiadaniu tego \u015bwiata?\u201d. Jej rozwa\u017cania wynika\u0142y z rozumienia rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej informacja i dane zosta\u0142y zmonetyzowane, jak wtedy, gdy Wordcoin pozyskiwa\u0142 dane biometryczne. Hito zako\u0144czy\u0142a przemow\u0119 stwierdzeniem \u017ce je\u015bli wielkie korporacje technologiczne wyobra\u017caj\u0105 sobie, \u017ce posiadaj\u0105 prawo w\u0142asno\u015bci \u015bwiata, to my powinni\u015bmy odzyska\u0107 go z powrotem.
W wyk\u0142adzie \u201eSztuczna inteligencja i bardzo stary porz\u0105dek \u015bwiata\u201d Karen Hao wyja\u015bni\u0142a, w jaki spos\u00f3b kolonializm wci\u0105\u017c funkcjonuje we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Przywo\u0142a\u0142a kontrowersje wok\u00f3\u0142 OpenAI, kt\u00f3re wykorzysta\u0142o kenijskich pracownik\u00f3w zarabiaj\u0105cych mniej ni\u017c dwa dolary za godzin\u0119, ka\u017c\u0105c im filtrowa\u0107 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy linii tekstu, aby uczyni\u0107 ChatGPT bezpieczniejszym w u\u017cyciu. Chocia\u017c wyk\u0142ady i sympozja analizowa\u0142y krytycznie rozw\u00f3j sztucznej inteligencji, kwestii prawnych czy nieopublikowanego jeszcze przez Parlament Europejski Pierwszego europejskiego aktu sztucznej inteligencji, to niekt\u00f3re sugerowane rozwi\u0105zania uznano za raczej chybione. Jednym z pomys\u0142\u00f3w by\u0142o, by Europa stworzy\u0142a w\u0142asn\u0105 niezale\u017cn\u0105 i transparentn\u0105 sztuczn\u0105 inteligencje, kt\u00f3ra sta\u0142aby si\u0119 konkurencyjna wobec tej tworzonej przez Amerykan\u00f3w. Pi\u0119kna wizja, jednak, jak wiadomo, g\u0142\u00f3wnym problemem jest to, \u017ce Europa nie jest w stanie sfinansowa\u0107 bada\u0144, nie ma r\u00f3wnie\u017c takich \u015brodk\u00f3w i surowc\u00f3w, aby wizja ta sta\u0142a si\u0119 realna. To troch\u0119 tak, jakby\u015bmy wierzyli, \u017ce jutro wszyscy szefowie wielkich koncern\u00f3w technologicznych obudz\u0105 si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce rzeczywi\u015bcie ich dzia\u0142ania s\u0105 nieetyczne, i obiecaj\u0105 niezw\u0142oczn\u0105 popraw\u0119\u2026 Nale\u017cy raczej pracowa\u0107 nad restrykcjami, kt\u00f3re Unia Europejska powinna wprowadza\u0107, aby jak najbardziej chroni\u0107 bezpiecze\u0144stwo jej mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Pozostali m\u00f3wcy starali si\u0119 tak\u017ce przybli\u017cy\u0107 koncepcj\u0119 wsp\u00f3lnoty i dzia\u0142a\u0144 kolektywnych jako najwi\u0119ksze najskuteczniejsze narz\u0119dzie przeciw autorytarnym i kapitalistycznym ustrojom. Program rozm\u00f3w i wyk\u0142ad\u00f3w stara\u0142 si\u0119 zdefiniowa\u0107 kierunki rozwoju wsp\u00f3\u0142czesnej technologii, a arty\u015bci proponowali radyklane rozwi\u0105zanie oparte na wsp\u00f3\u0142pracy i konfrontacji z technologi\u0105.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsz\u0105 wystaw\u0105 podczas wydarzenia by\u0142a Prix Ars Electronica 2023, podczas kt\u00f3rej nagrodzono artyst\u00f3w presti\u017cow\u0105 nagrod\u0105 Golden Nika. Jak pisze jury, w kategorii animacji komputerowej wybrani laureaci rzucaj\u0105 wyzwanie dominuj\u0105cym narracjom, kt\u00f3re t\u0142umi\u0105 idee odmienno\u015bci i staraj\u0105 si\u0119 kwestionowa\u0107 oraz przekszta\u0142ca\u0107 struktur\u0119 w\u0142adzy, a tym samym kwestionowa\u0107 dominuj\u0105ce paradygmaty. Tegoroczna nagroda w tej kategorii zosta\u0142a przyznana Ayoung Kim za wideo Delivery Dancer\u2019s Sphere. To opowie\u015b\u0107 o Ernst Mo, dostawczyni pracuj\u0105cej dla firmy Delivery Dancer w fikcyjnym Seulu, kt\u00f3ry jest sieci\u0105 labirynt\u00f3w tras, wykonuj\u0105c\u0105 nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 prac\u0119 dostawcz\u0105 pod kontrol\u0105 algorytmu o nazwie Dance Master. System nawigacji sztucznej inteligencji, aby otrzyma\u0107 jak najbardziej zoptymalizowan\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 i najkr\u00f3tszy czas, ignoruje geografi\u0119 miasta, jak r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bciwie wszystkie fizyczne zasady \u015bwiata rzeczywistego. W chaosie nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 wyzwa\u0144 na drodze Ernst Mo poznaje istot\u0119, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 identyczna z ni\u0105 sam\u0105 \u2013 En Storm. Nawi\u0105zuje z ni\u0105 relacj\u0119 opart\u0105 na empatii. Idea pracy powsta\u0142a w czasie pandemii, w kt\u00f3rej wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 nowa klasa robotnicza kierowc\u00f3w pracuj\u0105cych dla firm dostawczych, g\u0142\u00f3wnie dostarczaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107. Wideo jest krytyk\u0105 ekonomii korporacji i system\u00f3w pracy platformowej, podkre\u015blaj\u0105c ich sk\u0142onno\u015b\u0107 do d\u0105\u017cenia do jak najwi\u0119kszego zysku przez optymalizacj\u0119 parametr\u00f3w cia\u0142a i przestrzeni, najcz\u0119\u015bciej kosztem wyzysku pracownik\u00f3w. Jednak, co ciekawe, podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia innego \u015bwiata. W tym \u015bwiecie nierealistycznej wydajno\u015bci i u\u017cyteczno\u015bci mo\u017cna odnale\u017a\u0107 nasze drugie \u201eja\u201d i nasze nowe pragnienia.<\/p>\n
W kategorii \u201eArtificial Intelligence and Life Art\u201d jury skoncentrowa\u0142o si\u0119 na pracach, kt\u00f3re proponuj\u0105 nowe sposoby rozumienia inteligencji oraz tych, kt\u00f3re kwestionuj\u0105 te konwencjonalne. Nagroda g\u0142\u00f3wna zosta\u0142a przyznana Winnie Soon za prac\u0119 Unerasable Characters Series. Jest to trzycz\u0119\u015bciowa realizacja, kt\u00f3rej istot\u0119 stanowi dochodzenie, jak dzia\u0142a cyfrowy autorytaryzm. G\u0142\u00f3wnym przedmiotem bada\u0144 Soon jest chi\u0144ska platforma Weibo (odpowiednik Twittera), na kt\u00f3rej chi\u0144ski rz\u0105d bardzo cz\u0119sto cenzuruje i usuwa posty. Stworzona przez Soon sztuczna inteligencja regularnie bada\u0142a wybranych chi\u0144skich mikrobloger\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 ponad tysi\u0105c obserwuj\u0105cych lub kt\u00f3rych posty s\u0105 cz\u0119sto cenzurowane. Jako rezultat ko\u0144cowy Soon przechwyci\u0142a 54 064 cenzurowane posty. Ksi\u0105\u017cka oraz posty s\u0105 zakodowane, przez co nieczytelne, aby obej\u015b\u0107 cenzur\u0119.<\/p>\n
Wyr\u00f3\u017cniono tak\u017ce prac\u0119 Adama Browna Shadows from the Walls of Death, kt\u00f3ra opowiada histori\u0119 Paris Green, jednego z najbardziej toksycznych pigment\u00f3w, jaki zosta\u0142 wyprodukowany. Praca bada przemys\u0142owe u\u017cycie metali ci\u0119\u017ckich, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do ska\u017cenia \u015brodowiska, ale jednocze\u015bnie zrewolucjonizowa\u0142o dziedzin\u0119 sztuki. Autor ironicznie pokazuje, jak cz\u0119sto sztuka chcia\u0142a na\u015bladowa\u0107 natur\u0119, ale si\u0119gaj\u0105c w tym celu po sztuczne \u015brodki, przyczynia si\u0119 do jej szkody.<\/p>\n
W kategorii \u201eDigital Music and Sound Art\u201d Golden Nica zosta\u0142a przyznana Atractor Estudio + Semantica Production za realizacj\u0119 A Tale of Two Seeds: Sound and Silence in Latin America\u2019s Andean Plains. Praca bada ekspansj\u0119 obecnej technicznej kolonizacji rolno-przemys\u0142owej w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, a szczeg\u00f3lnie w Kolumbii. Wykorzystuj\u0105c technologi\u0119 hackowania, nagra\u0144 i sonifikacji, arty\u015bci przeprowadzili studium kolumbijskich gleb rolniczych przed ekspansj\u0105, w trakcie i po ekspansji soi we wschodnim regionie r\u00f3wninnym kraju, a tak\u017ce wyst\u0119powania upraw amarantusa.<\/p>\n
Wyr\u00f3\u017cnienie przyznano Albie Triana za prac\u0119 Harmonic Motion \u2013 immersyjn\u0105 instalacj\u0119 wibracyjn\u0105. System sztucznej inteligencji wykorzystuj\u0105cy energi\u0119 akustyczn\u0105 i lasery aktywuje talerz, wzmacniaj\u0105c naturalne wibracje instrumentu muzycznego do tego stopnia, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one s\u0142yszalne i widoczne. Hipnotyzuj\u0105ca narracja d\u017awi\u0119kowa przeplataj\u0105ca si\u0119 z kszta\u0142tami fal oferuje widzowi do\u015bwiadczenie czaruj\u0105cej medytacyjnej p\u0119tli. Artystka wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce natura jest aktywna, a jej sk\u0142adowe s\u0105 wzajemnie powi\u0105zane.<\/p>\n
W kategorii \u201eInnovation Technology, S+T+Arts\u201d nagrod\u0119 otrzyma\u0142 Richard Moss za film Broken Spectre. Praca ta jest w r\u00f3wnym stopniu dzie\u0142em sztuki, co technologicznym arcydzie\u0142em. Opowiada historie rozpadu i wylesienia Amazonii jako globalnego symbolu XXI wieku \u2013 wymazywania ekosystem\u00f3w i niszcz\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka.<\/p>\n
Kolejn\u0105 nagrod\u0119 przyznano Alexandrze Daisy Ginsberg za prac\u0119 Pollinator Pathmaker. Sercem projektu jest sztuczna inteligencja, a raczej algorytm, kt\u00f3ry opiera si\u0119 na wyselekcjonowanej bazie ro\u015blin. Narz\u0119dzie to, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z ogrodnikami i ekspertami w dziedzinie zapylaczy, pomog\u0142o stworzy\u0107 sie\u0107 unikalnych ogrod\u00f3w, optymalnie zaspokajaj\u0105cych potrzeby lokalnych gatunk\u00f3w zapylaj\u0105cych.<\/p>\n
Tegoroczny festiwal \u2013 chocia\u017c jak co roku by\u0142y to r\u00f3wnie\u017c targi technologiczne, prezentuj\u0105ce najnowsze produkty zaawansowanej technologii \u2013 przyj\u0105\u0142 bardziej polityczny charakter, staraj\u0105c si\u0119 przypomnie\u0107, jak wa\u017cne s\u0105 dyskursy, w obr\u0119bie kt\u00f3rych istniejemy. \u201eDo kogo nale\u017cy prawda?\u201d Nie wiem, czy znajdziemy jedn\u0105 prost\u0105 odpowied\u017a na to pytanie, ale na pewno najwa\u017cniejsze jest, aby\u015bmy zacz\u0119li przyzwyczai\u0107 si\u0119 do my\u015blenia o prawdzie w liczbie mnogiej. My\u015blenie kolektywne, otwarcie na zr\u00f3\u017cnicowane perspektyw, z rozumieniem wielu cech i zale\u017cno\u015bci, w kt\u00f3rych \u017cyjemy, jest na pewno jedn\u0105 z kluczowych warto\u015bci w epoce technologicznej transformacji.<\/p>\n
Tekst i zdj\u0119cia: Aleksandra Czerniak<\/p>\n
<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”2576,2577,2578,2579,2580,2581,2582,2583,2584,2585,2586,2587,2588,2562″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.23″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W tym roku Ars Electronica jako temat przewodni pi\u0119ciodniowego festiwalu postawi\u0142a ambitne pytanie: \u201eDo kogo nale\u017cy prawda?\u201d (\u201eWho owns the truth?\u201d). Poj\u0119cie prawdy powraca do dyskursu artystyczno-technologicznego jak bumerang. Kilka lat temu zosta\u0142o gruntownie zakwestionowane \u2013 przez fake newsy czy afer\u0119 Cambridge Analytica. W ostatnim roku OpenAI, a raczej Microsoft, przez wielk\u0105 inwestycj\u0119 finansow\u0105 w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2585,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-2574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2574"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2574\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2590,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2574\/revisions\/2590"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}