[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.23.1″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
<\/p>\n
Jean-Paul Sartre napisa\u0142 niegdy\u015b, \u017ce dzie\u0142o sztuki jest \u201enierzeczywisto\u015bci\u0105\u201d oderwan\u0105 od prawdziwej fizyczno\u015bci i reali\u00f3w, jakie znamy. I to w\u0142a\u015bnie jego zdolno\u015b\u0107 do tworzenia u\u0142udy czyni je tak n\u0119c\u0105cym dla publiki. Jak dalece zatem sztuka mo\u017ce wgry\u017a\u0107 si\u0119 w traktaty stoik\u00f3w? Tegoroczne Piotrkowskie Biennale Sztuki udowadnia, \u017ce \u201erozumowych\u201d interpretacji mo\u017ce by\u0107 wiele. Wystawa zaskakuje zr\u00f3\u017cnicowaniem poruszanych w\u0105tk\u00f3w oraz liczb\u0105 nades\u0142anych prac \u2013 to istotnie tw\u00f3rczy odzew na tematyk\u0119 konkursu.<\/p>\n
Wszystko jest materi\u0105 Jaskiniowcy Bilans tego, co wa\u017cne \u201eMilcz, jak do mnie m\u00f3wisz\u201d S\u0142owo klucz Tekst: Hanna Kosto\u0142owska<\/p>\n Zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora<\/p>\n <\/p>\n VII Piotrkowskie Biennale Sztuki – Dofinansowano ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodz\u0105cych z funduszu promocji kultury \u2013 pa\u0144stwowego funduszu celowego<\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_gallery gallery_ids=”2705,2706,2707,2708,2709,2710,2711,2712,2713,2714,2715,2716″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.23.1″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wyobra\u017a sobie olbrzymi bezmiar czasu i spr\u00f3buj ogarn\u0105\u0107 go my\u015bl\u0105 w ca\u0142o\u015bci,a p\u00f3\u017aniej to, co zwiemy ludzkim wiekiem, por\u00f3wnaj z tamt\u0105 niesko\u0144czono\u015bci\u0105;zrozumiesz jak malutkie jest to, czego sobie \u017cyczymy i o co tak usilnie zabiegamy. Seneka, Listy moralne do Lucyliusza (Warszawa 2015, s. 152) Jean-Paul Sartre napisa\u0142 niegdy\u015b, \u017ce dzie\u0142o sztuki jest \u201enierzeczywisto\u015bci\u0105\u201d oderwan\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2711,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-2691","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2691"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2691\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2720,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2691\/revisions\/2720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u201eStoicki impuls\u201d \u2013 has\u0142o tegorocznego Piotrkowskiego Biennale Sztuki \u2013 samo w sobie jest oksymoronem, kieruje nasz\u0105 uwag\u0119 ku czemu\u015b niemo\u017cliwemu, jakby w stron\u0119 utopii. Bo czym\u017ce jest racjonalizm wobec natchnionego umys\u0142u? Jak silny mo\u017ce by\u0107 artystyczny zap\u0119d, kiedy tonuje go podej\u015bcie rozumowe? Rozum jest bowiem wed\u0142ug stoik\u00f3w \u201eboskim pierwiastkiem\u201d obecnym w ka\u017cdej istocie ludzkiej, a podstaw\u0105 wewn\u0119trznej racjonalno\u015bci jest nieuleganie emocjom i kierowanie si\u0119 logos<\/em>.
\u201eCo jest niematerialne, jest niebytem\u201d \u2013 twierdzi\u0142 Seneka (W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, Historia filozofii<\/em>, t. 1, Warszawa 2005, s. 144). W my\u015bl stoik\u00f3w ka\u017cde dzie\u0142o jest (a raczej powinno by\u0107) materi\u0105, a w ka\u017cdej materii s\u0105 si\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce, gdy\u017c na wewn\u0119trzny ruch rzeczy sk\u0142ada si\u0119 wiele napi\u0119\u0107. Dzie\u0142o materializuje i ubezpo\u015brednia my\u015bli, uzmys\u0142awia \u017cycie duchowe, uczucia, nastroje, wyobra\u017cenia \u2013 wszystko to, co mamy w sobie i co sk\u0142ada si\u0119 na wewn\u0119trzn\u0105 rozmow\u0119, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy przeprowadza sam ze sob\u0105. Stoicy uwa\u017cali, \u017ce skoro podstaw\u0105 naszych do\u015bwiadcze\u0144 s\u0105 my\u015bli i os\u0105dy, powinni\u015bmy d\u0105\u017cy\u0107 do tego, aby m\u00f3c je zmienia\u0107. To one wprowadzaj\u0105 nas w b\u0142\u0105d, a nasze l\u0119ki wp\u0142ywaj\u0105 na spos\u00f3b, w jaki rozumujemy. Nie reagujemy na rzeczywisto\u015b\u0107, tylko na dotycz\u0105ce jej os\u0105dy, sami nak\u0142adamy filtr zas\u0142aniaj\u0105cy nam drog\u0119 ku prawdzie.
Cz\u0119sto w sposobie obserwacji stajemy si\u0119 podatni na r\u00f3\u017cne postacie u\u0142udy. Stoicy uwalniaj\u0105 si\u0119 od niej \u2013 patrz\u0105 na \u015bwiat z r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia, wchodz\u0105 w rol\u0119 widza, nie uczestnika. Jednym z pierwszych dzie\u0142, jakie widz napotyka po wej\u015bciu na wystaw\u0119, jest praca wideo Okno<\/em> (2023) Agnieszki Dutki. W filmie wida\u0107, jak kamera zagl\u0105da do s\u0105siedniego budynku (zabieg ten przypomina film Okno na podw\u00f3rze<\/em> Alfreda Hitchcocka) i rejestruje tocz\u0105ce si\u0119 wewn\u0105trz jego \u017cycie. W sali widocznej przez okienny otw\u00f3r wy\u015bwietlany jest w\u0142a\u015bnie film Hitler: Narodziny z\u0142a<\/em> (2003) w re\u017cyserii Christiana Duguaya. Obserwowanie narodzin wojny i zacz\u0105tk\u00f3w wielkiego okrucie\u0144stwa odbywa si\u0119 z bezpiecznej odleg\u0142o\u015bci, z perspektywy drugoplanowego widza. Emocjonalna wymowa filmu zostaje st\u0119piona, zachowanie dystansu pozwala oddali\u0107 irracjonalno\u015b\u0107 my\u015bli i odruch\u00f3w.
Pr\u00f3ba oswojenia si\u0119 z wojn\u0105 wybrzmiewa na wystawie jeszcze w innych realizacjach. Jej dos\u0142owne u\u015bpienie widoczne jest w pracy Lullaby<\/em> (2023) Paw\u0142a Kie\u0142pi\u0144skiego. Uko\u0142ysany do snu pocisk na \u015bnie\u017cnobia\u0142ej poduszce traci swoj\u0105 moc, ulega w oczach wszystkich rozbrojeniu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c motywy wraku i niejasnych le\u015bnych pejza\u017cy, przypominaj\u0105cych prze\u015bwietlone zdj\u0119cia, w kt\u00f3rych podpatrzeni ludzie zdaj\u0105 si\u0119 ucieka\u0107 \u2013 owiana tajemnic\u0105 praca Ognisty ptak<\/em> (2023) Andrzeja Brzegowego wzbudza niepok\u00f3j rzeczow\u0105 dokumentacj\u0105 wydarze\u0144 odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do sytuacji na granicy polsko-bia\u0142oruskiej.<\/p>\n
Do\u015bwiadczanie rzeczywisto\u015bci zak\u0142\u00f3caj\u0105 wspomniane os\u0105dy oraz racje, nawet te w naszym mniemaniu najszczersze. Jednym z symboli stoicyzmu sta\u0142a si\u0119 \u201ejaskinia Platona\u201d jako obraz filozofii przekraczaj\u0105cej empiryczne ograniczenia. Wed\u0142ug koncepcji Platona ludzie uwi\u0119zieni w jaskini wra\u017ce\u0144 patrz\u0105 na rzucane cienie, b\u0119d\u0105ce fa\u0142szywymi do\u015bwiadczeniami zmys\u0142owymi (Julia Kristeva, Czarne s\u0142o\u0144ce. Depresja i melancholia<\/em>, Krak\u00f3w 2007, s. XXX). Stoicy u\u017cywali tej alegorii, aby zilustrowa\u0107 swoje stanowisko, zgodnie z kt\u00f3rym spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cyje w \u015bwiecie z\u0142udze\u0144 i b\u0142\u0119dnych przekona\u0144.
Rozterki typowego \u201ejaskiniowca\u201d \u015bwietnie oddaje instalacja Rozbrojenie ja\u017ani<\/em> (2022) Tomasza Drewicza. Z trzech zawieszonych poka\u017anych s\u0142uchawek (wykonanych z he\u0142m\u00f3w stra\u017cackich) wydobywa si\u0119 d\u017awi\u0119kowa opowie\u015b\u0107 z\u0142o\u017cona zar\u00f3wno z harmonijnych odg\u0142os\u00f3w przyrody, takich jak \u015bpiew ptak\u00f3w, ryczenie owiec, szum wiatru, jak i ze sztucznych, niepokoj\u0105cych odg\u0142os\u00f3w koncertu, wystrza\u0142\u00f3w z broni palnej i fajerwerk\u00f3w. Dochodzi do doskwieraj\u0105cej kakofonii, dysonansu rozstrajaj\u0105cego umys\u0142 ludzki. Podobny przesyt widoczny jest u Rafa\u0142a Urba\u0144skiego w pracy Fl\u00fcssigkeit<\/em> (2020). Spadaj\u0105ce krople, okraszone monotonnymi d\u017awi\u0119kami, zalewaj\u0105 ekran czarnymi punktami. Niczym wirus rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 na monitorze komputera.
Nad wyraz cielesny i zarazem subtelny w przekazie jest film Pauliny Araszkiewicz Pow\u0142oki<\/em> (2021), kt\u00f3ry ukazuje, jak wyniszczaj\u0105cy wp\u0142yw maj\u0105 nawarstwiaj\u0105ce si\u0119 w cz\u0142owieku emocje. Estetycznie uj\u0119te, przyozdobione paciorkami manekiny z wosku ulegaj\u0105 pod wp\u0142ywem wysokiej temperatury stopniowej degeneracji. Cielesno\u015b\u0107 brutalnie zanika, ulega rozcz\u0142onkowaniu. Pos\u0142u\u017cenie si\u0119 sztuk\u0105 w celu pozbycia si\u0119 emocjonalnego balastu mo\u017cna dostrzec w pracy Korzenie szcz\u0119\u015bcia<\/em> (2023) Martyny \u0141uszczy\u0144skiej, kt\u00f3ra, jak sama przyznaje, wylewa na p\u0142\u00f3tno swoje ekspresje, wszelkie frustracje i napi\u0119cia. Obraz zostaje poniek\u0105d \u201erozerwany\u201d, rozwarstwiony, terapeutycznie obna\u017caj\u0105c korzenie uczu\u0107. Balans w chwiejnym \u015bwiecie emocji pr\u00f3buje r\u00f3wnie\u017c zachowa\u0107 Anna Radzimi\u0144ska w rze\u017abie Cok\u00f3\u0142<\/em> (2023). Artystka staje si\u0119 ruchomym pos\u0105giem na niestabilnym postumencie, usilnie pr\u00f3buje znale\u017a\u0107 wygodn\u0105 pozycj\u0119, by trwa\u0107 dalej.
Kierunkiem szczeg\u00f3lnie przebijaj\u0105cym si\u0119 na wystawie jest akceptacja rzeczywisto\u015bci oraz w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, czyli stoickie pojmowanie celowego kszta\u0142towania w\u0142asnego \u017cycia oraz jego odn\u00f3g. Takim przyk\u0142adem pokornego przyjmowania tego, z czym dane jest nam \u017cy\u0107, staj\u0105 si\u0119 dwie prace Barbary Porczy\u0144skiej: film Ja. Drzewo<\/em> (2021) oraz instalacja Life work balance<\/em>, z\u0142o\u017cona z malowanych obiekt\u00f3w. Godzenie dw\u00f3ch wciele\u0144 \u2013 matki i artystki \u2013 wymaga kompromis\u00f3w i ci\u0105g\u0142ego trwania w stanie \u201epomi\u0119dzy\u201d. To nieustanne definiowanie siebie oraz obrona w\u0142asnej autonomii. Nasuwaj\u0105 si\u0119 tutaj niechybnie realizacje El\u017cbiety Jab\u0142o\u0144skiej czy Pameli Bo\u017cek. Wyraziste scalanie si\u0119 sztuki z codzienno\u015bci\u0105 dokonuje si\u0119 tak\u017ce w realistycznych portretach wymalowanych przez Barbar\u0119 Porczy\u0144sk\u0105 na naczyniach i przedmiotach domowego u\u017cytku. Podobne postrzeganie otaczaj\u0105cych reali\u00f3w ujawnia obecne na wystawie malarstwo figuratywne. W Bezruchu<\/em> (2023) Dariusz Milczarek zobrazowa\u0142 milczenie i spok\u00f3j niezak\u0142\u00f3cone dynamik\u0105 intensywnych barw. Jego realistyczne malarstwo wizualizuje nostalgiczne trwanie w bezruchu, apati\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 w stoicyzmie stanem r\u00f3wnowagi wewn\u0119trznej. Podobny, pe\u0142en namys\u0142u wyd\u017awi\u0119k maj\u0105 obrazy o wymownych tytu\u0142ach Figury medytacyjne \u2013 Uwa\u017cno\u015b\u0107<\/em> (2020) Eli Pamu\u0142y oraz Melancholia III<\/em> Idy Sta\u0144czyk (2022). Sztuka otwarcie zjednuje si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105 w malarstwie Micha\u0142a Pra\u017cmy (Friday feast<\/em>, 2022) i w rze\u017abie Marka Elsnera (Pieta codzienna<\/em>, 2015) \u2013 nie ocenia, tylko rejestruje mikrozachowania, obna\u017ca natur\u0119 ludzk\u0105 i bie\u017c\u0105ce sprawy spo\u0142eczne. Komentuje z dystansem wyzwania codzienno\u015bci (lub ich brak).<\/p>\n
G\u0142\u00f3wn\u0105 trudno\u015bci\u0105 stoickiej dyscypliny jest znamienny podzia\u0142 rzeczy na zale\u017cne i niezale\u017cne. W walce z tendencj\u0105 osadzania szcz\u0119\u015bcia na sprawach zewn\u0119trznych przydatna okazuje si\u0119 pokora, kt\u00f3ra na wystawie wybrzmiewa w wielu pracach. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca poruszaj\u0105cy cykl zdj\u0119\u0107 z 2013 roku Marzeny Kolarz zatytu\u0142owany Rozalka ma bia\u0142aczk\u0119<\/em>, stanowi\u0105cy dokumentacj\u0119 choroby c\u00f3rki. Tak\u0105 formu\u0142\u0119 mo\u017cna potraktowa\u0107 jako rodzaj autoterapii, a tak\u017ce jako \u201epami\u0119\u0107 zewn\u0119trzn\u0105\u201d, notatnik czy prac\u0119 aparatem, kt\u00f3ra daje ukojenie. Podobne podej\u015bcie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 u Joanny Pawlik (bez tytu\u0142u<\/em>, 2013), kt\u00f3ra swoj\u0105 fotografi\u0105 (i og\u00f3lnie ca\u0142\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105) prze\u0142amuje bariery spo\u0142eczne, gdy\u017c jasno i wprost m\u00f3wi o niepe\u0142nosprawno\u015bci. Zaprezentowana praca w swojej estetycznej, harmonijnej formie skrywa konfrontacj\u0119 z normami spo\u0142ecznymi \u2013 i\u015bcie stoickie postrzeganie siebie jako elementu pewnej ca\u0142o\u015bci, d\u0105\u017cenie do cnoty przez spogl\u0105danie z szerszej perspektywy.
Na wystawie konkursowej pokora objawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wzgl\u0119dem materia\u0142u, w subtelno\u015bci form, w prostocie i syntezie kszta\u0142tu. Klarowno\u015b\u0107 artystycznej wypowiedzi staje si\u0119 jedno\u015bci\u0105 \u015bwiata, stoick\u0105 pneum\u0105 przenikaj\u0105c\u0105 materi\u0119 i j\u0105 kszta\u0142tuj\u0105c\u0105, czyli tchnieniem ogarniaj\u0105cym przedmioty \u017cywe i martwe. Cichy, dyskretny liryzm realizacji Ewy Janus Hommage dla dzieci\u0144stwa<\/em> (2019) to wypuk\u0142y relief naznaczony g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0105 nad powszechnie znanymi prawdami. Podobne, ascetyczne w formie zabiegi dostrzegamy u Waldemara Rudyka w Krajobrazach przerwanych<\/em> (2018) oraz u Ali Majewskiej w Niepami\u0119ci 3<\/em> (2023), a tak\u017ce w rze\u017abie ulokowanej na roboczych, surowych skrzyniach w wykonaniu Katarzyny Fober, zatytu\u0142owanej Sobie sama<\/em> (2015). Z kolei realizacja M\u0119drcy<\/em> (2020) Pauliny Misiak, badaj\u0105cej przenikanie si\u0119 sztuki i medycyny, rzeczowo i lakonicznie puentuje rzeczywisto\u015b\u0107 w zmniejszonej formie, dok\u0142adnie odmierzon\u0105 niczym w laboratoryjnej prob\u00f3wce.
Minimalizm i prostota ducha przewijaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych punktach ekspozycji, w odmiennym nat\u0119\u017ceniu i w rozmaitych materiach. Mog\u0105 przynosi\u0107 stan wyciszenia czy wr\u0119cz do\u015bwiadczenie kontemplacyjne \u2013 przywodz\u0105 one na my\u015bl dzia\u0142ania \u201enaszego\u201d japo\u0144skiego stoika, Kojiego Kamojiego, kt\u00f3ry spaja sztuk\u0119, \u017cycie i do\u015bwiadczenie w nierozerwaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, d\u0105\u017c\u0105c do wewn\u0119trznej harmonii. Podkre\u015blaj\u0105c duchowy aspekt dzia\u0142a\u0144 artystycznych, przyzna\u0142: \u201eW moim rozumieniu sztuka by\u0142a i jest nadal w tym szczeg\u00f3lnym sensie religijna [\u2026] sztuka jest wyra\u017ceniem ducha, kt\u00f3rego przejawem jest ka\u017cda rzecz, a nie tylko cz\u0142owiek\u201d (Koji Kamoji. Cisza i wola \u017cycia<\/em>, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2018, s. 44). Stoikom materii przypisywana jest w\u0142asno\u015b\u0107 duszy, rozumu, a tak\u017ce Boga. Ich panteizm zasadza si\u0119 w transcendentnej aurze \u015bwiata zawartej w otoczeniu.
Do tej specyficznej duchowo\u015bci nawi\u0105zali niekt\u00f3rzy uczestnicy tegorocznego Biennale. Artur Chrzanowski w pracy wideo Ko\u0142ysanka<\/em> (2023) \u0142\u0105czy w\u0105tki modlitwy czy medytacji opartej na melodii ludowej \u2013 \u0142owickiej ko\u0142ysance U\u015bnij\u017ce mi u\u015bnij<\/em>. Zbudowanie klimatu odosobnienia, duchowej odskoczni daje z jednej strony poczucie wytchnienia, a z drugiej \u2013 niepok\u00f3j spowodowany klaustrofobiczn\u0105 atmosfer\u0105 zamkni\u0119cia.
Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odniesienia do buddyzmu, jak w instalacji Materia Enso<\/em> (2023) Jerzego Hejnowicza czy Mr Zen<\/em> (2021) Kamili Wojciechowicz-Krauze. Jerzy Hejnowicz odwo\u0142uje si\u0119 do zjawiska ens\u014d, kt\u00f3re w kaligrafii buddyzmu zen oznacza najwy\u017csz\u0105 form\u0119 o\u015bwiecenia w umy\u015ble ludzkim. Nie bez powodu artysta zachowa\u0142 form\u0119 otwart\u0105 tego zapisu, w kt\u00f3rej mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 akceptacji niedoskona\u0142o\u015bci czy braku sta\u0142o\u015bci nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zanej z bytem. Ca\u0142a konstrukcja, maj\u0105ca bezb\u0142\u0119dnie odda\u0107 motyw zaczerpni\u0119ty z japo\u0144skiej kaligrafii, przekornie prowadzi do jego odcz\u0142owieczenia, zmechanizowania samej czynno\u015bci, tak ludzkiej w zamy\u015ble. \u017bycie duchowe staje si\u0119 zmaterializowan\u0105 kontemplacj\u0105.
Kolejne odniesienia do religii mo\u017cna odnale\u017a\u0107 zar\u00f3wno w krytycznym, ironizuj\u0105cym obiekcie malarskim Adama Nehringa z 2020 roku Klin<\/em> (Na tej ziemi, pod tym niebem…<\/em>), odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 do opresyjno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a, czy we wspomnianej Piecie codziennej Marka Elsnera. Pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wybrane elementy zintegrowane z malarsk\u0105 narracj\u0105, jak u Micha\u0142a Pra\u017cmy, w jego uwznio\u015blonej wizji konsumpcyjnej powszednio\u015bci, czy u Joanny Ml\u0105ckiej w jej \u017bywocie ro\u015blin<\/em> (2014) uj\u0119tym w formie tryptyku. Odnalezione ro\u015bliny \u2013 b\u0119d\u0105ce porzucon\u0105, zapomnian\u0105 materi\u0105 \u2013 zosta\u0142y oddane w stoickim \u0142adzie, w zgodzie z otaczaj\u0105c\u0105 przyrod\u0105. Sw\u0105 form\u0105 przywodz\u0105 na my\u015bl realizm magiczny, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego artystka piel\u0119gnuje zwi\u0105zek cz\u0142owieka z natur\u0105 oraz kszta\u0142towanie naszej obecno\u015bci na planecie. Obiekty o w\u0105tpliwej urodzie unosz\u0105 si\u0119 harmonijnie w nieokre\u015blonej przestrzeni, wyrwane z kontekstu, zyskuj\u0105 nowe znaczenia.
Prace \u015bciszone, kameralne, ho\u0142duj\u0105 redukcjonistycznym tendencjom \u2013 pozostawiaj\u0105 na obrazie esencj\u0119 rzeczywisto\u015bci. Uj\u0119cia werystyczno-fotograficzne przepe\u0142nione s\u0105 nostalgi\u0105, a tak\u017ce skupieniem, rodzajem podsk\u00f3rnego napi\u0119cia w swojej oszcz\u0119dnej, nieco surrealistycznej formie. Tak te\u017c si\u0119 dzieje u Dariusza Ml\u0105ckiego, kt\u00f3rego Koperta z pi\u00f3r<\/em> i \u015awieca z pi\u00f3r<\/em> z 2023 roku ujmuj\u0105 subteln\u0105 poetyk\u0105 oraz esencjonalnym \u015bwiat\u0142em.<\/p>\n
S\u0142owa te skierowa\u0142 Zbigniew Cybulski do filmowej siostry, granej przez El\u017cbiet\u0119 Czy\u017cewsk\u0105, w filmie Giuseppe w Warszawie<\/em> (1964) w re\u017cyserii Stanis\u0142awa Lenartowicza. Ta kultowa komedia stanowi\u0142a istne objawienie w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku, kiedy to w polskim kinie dominowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie podnios\u0142y ton \u201eZamaskowana kpina; drwina zawarta w pozornej aprobacie; lekki sarkazm\u201d \u2013 tak\u0105 definicj\u0119 ironii odnajdujemy w s\u0142owniku W\u0142adys\u0142awa Kopali\u0144skiego (Warszawa 1988). W uj\u0119ciu stoickim nabiera ona konkretnego znaczenia \u2013 to spos\u00f3b zamkni\u0119cia rzeczywisto\u015bci w cudzys\u0142\u00f3w, funkcjonowanie w niej z darem dystansu, kt\u00f3ry daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydawania trze\u017awych os\u0105d\u00f3w. A pod b\u0142ahym \u201e\u015bmieszkowaniem\u201d cz\u0119sto kryj\u0105 si\u0119 powa\u017cne sprawy. Na wystawie inna perspektywa pozwala podj\u0105\u0107 nieoczywist\u0105 gr\u0119 z widzem. \u201eLekki sarkazm\u201d czy wykrzywienie rzeczywisto\u015bci to cecha prac Tomasza Opani o panedmicznym podtek\u015bcie w cyklu Zaraza ziemniaczana<\/em> (2021). Obiekty takie jak \u0141opata dla dwojga i Pi\u0142a ulegaj\u0105 mutacjom i w konsekwencji deformacjom na zasadzie \u017cartobliwego chwytu. Ta swego rodzaju groteskowa, nieco szarlata\u0144ska animizacja przedmiot\u00f3w skrywa w swoim humorze powag\u0119 realnych problem\u00f3w i zagro\u017cenia.
Medium filmowe zdaje si\u0119 idealnym \u015brodkiem do ukazania absurd\u00f3w rzeczywisto\u015bci. Taki by\u0142 zamys\u0142 Bogus\u0142awa Jaroszka w realizacji wideo Fotografia 1.1D<\/em> (2018), w kt\u00f3rej dochodzi do irracjonalnych zachowa\u0144 w nadinterpretacji dzie\u0142a i samego procesu tworzenia. \u201eCzy sko\u0144czenie obrazu nie b\u0119dzie \u015bwi\u0119tokradztwem?\u201d \u2013 zadaje pytanie artysta, mozolnie eksperymentuj\u0105c z medium fotograficznym i ostentacyjnie celebruj\u0105c swoj\u0105 prac\u0119. Kolejne groteskowe interpretacje mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w dokumentacji performansu Artura Janasika \/ Rutra Kisanaj Odbicie<\/em> (2020) lub w Przemianach<\/em> (2022) Micha\u0142a Pietrzaka (rejestruj\u0105cego znikanie dzie\u0142 w ma\u0142o atrakcyjnej przestrzeni ekspozycyjnej). Na wystawie pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c animacja lalkowa Miko\u0142aja S\u0119czawy Gli.tch<\/em> (2013\/2014), kt\u00f3ry nawi\u0105zuje do zjawiska glitchu, a mianowicie b\u0142\u0119du w obrazie cyfrowym. Error w filmie obrazuje moment przeci\u0105\u017cenia, frustracji, nawarstwienia emocji wobec demotywuj\u0105cej rutyny. W codziennych, powtarzaj\u0105cych si\u0119 rytua\u0142ach zaczynaj\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re rozstrajaj\u0105 \u201eu\u0142o\u017cone\u201d \u017cycie bohatera.
Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 przykuwa film Iwony Lemke Konart Wybrane praktyki stoickie<\/em> (2023) \u2013 dzi\u0119ki majestatycznej i poczciwej zarazem figurze \u017c\u00f3\u0142wia, kt\u00f3remu towarzysz\u0105 komunikaty o toickim przes\u0142aniu. Zabieg ten wywo\u0142uje komiczny efekt. Zwierz\u0119 wciela si\u0119 w filmie w posta\u0107 stoickiego m\u0119drca, kt\u00f3rego usposobienie jest niczym \u201estan niebios powy\u017cej ksi\u0119\u017cyca: wci\u0105\u017c panuje tam niezm\u0105cona pogoda\u201d (Seneka, Listy moralne do Lucyliusza<\/em>, s. 245). Wisielczy humor bije z obrazu Roksany Kularskiej-Kr\u00f3l S\u0142awa artysty<\/em> (2023), kt\u00f3rego tragikomiczne przes\u0142anie dotycz\u0105ce sytuacji tw\u00f3rcy i rozwoju jego kariery rezonuje na zasadzie prowokacji. Notabene praca doskonale prezentowa\u0142a si\u0119 tu\u017c obok sceny, na kt\u00f3rej wr\u0119czane by\u0142y nagrody w ramach konkursu.<\/p>\n
\u015awiat wed\u0142ug stoik\u00f3w tworzy jedn\u0105 wielk\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, jest jakby ogromnym, organicznym cia\u0142em pe\u0142nym \u017cywej materii i niezliczonych po\u0142\u0105cze\u0144. Sztuka mog\u0142a zatem sytuowa\u0107 si\u0119 gdzie\u015b w sferze materii przesi\u0105kni\u0119tej duchem, w \u017cywej i wibruj\u0105cej masie o naturze nadprzyrodzonej. Stoicki materializm nie mia\u0142 czystego charakteru (W\u0142adys\u0142aw Tatarkiewicz, Historia filozofii<\/em>, t. 1, s. 147), gdzieniegdzie przewija\u0142y si\u0119 tematy transcendentne, duchowe, gdy\u017c uciec od nich zwyczajnie si\u0119 nie da.
Ka\u017cda tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest aktem inwencji, potwierdza artystyczno\u015b\u0107 charakterystyczn\u0105 dla rodzaju ludzkiego. W doktrynie Benedetta Crocego pojawia si\u0119 idealistyczne poj\u0119cie sztuki jako intuicyjnie odbieranego uczucia. Zarazem odnosz\u0105c si\u0119 do zagadnienia form w sztuce, wskazywa\u0142 na \u201edialog z materi\u0105\u201d nieod\u0142\u0105czny w akcie tworzenia, \u201ew kt\u00f3rym fizyczno\u015b\u0107 jako op\u00f3r jest \u017ar\u00f3d\u0142em impuls\u00f3w, przeszk\u00f3d, sugestii dla dzia\u0142ania formatywnego\u201d (Umberto Eco, Sztuka<\/em>, Krak\u00f3w 2007, s. 11\u201314). Przecie\u017c do stworzenia dzie\u0142a potrzeba racjonalnych \u015brodk\u00f3w, sam zamys\u0142 tw\u00f3rczy zazwyczaj bazuje na konkretnym planie czy strategii dzia\u0142ania. T\u0119 sprzeczno\u015b\u0107 doskonale okre\u015bla tytu\u0142 wystawy: Stoicki impuls. Jest jak wytrych czy s\u0142owo klucz, pasuj\u0105cy do drzwi oddzielaj\u0105cych te dwa tak odr\u0119bne \u015bwiaty.<\/p>\n