(https:\/\/bwa.wroc.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BIURO-nr.19-Slowniczek-instytucji.pdf<\/a>) jako ostatni numer \u201eBiura \u2013 Organu Prasowego BWA Wroc\u0142aw\u201d, spodziewa\u0142y\u015bmy si\u0119 pocz\u0105tkowo, \u017ce \u201elistopad\u201d b\u0119dzie w nim jednym z wa\u017cniejszych hase\u0142. To w ko\u0144cu miesi\u0105c, w okolicach kt\u00f3rego sk\u0142ada si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201ezewn\u0119trznych\u201d wniosk\u00f3w grantowych w Polsce w obszarze sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce nacisk hase\u0142 autorskich pad\u0142 na \u201eGrudzie\u0144\u201d i \u201eStycze\u0144\u201d jako dwie patologie wynikaj\u0105ce z rytmu finansowego \u017cycia krajowych instytucji. G\u0142\u00f3wne dotacje, na kt\u00f3rych polegaj\u0105 i w ramach kt\u00f3rych rozliczaj\u0105 si\u0119 polskie galerie i muzea, to w ko\u0144cu dotacje podmiotowe rozliczane w trybie rocznym, co tylko wzmaga efekt \u201estycznia\u201d i \u201egrudnia\u201d w \u015bwiecie dotacji zewn\u0119trznych. Bud\u017cety jednostek kultury ko\u0142ysz\u0105 si\u0119 zatem w rocznym wahadle od chudego \u201estycznia\u201d, zanim rozmaite dotacje zostan\u0105 przyznane, do gwiazdkowego \u201egrudnia\u201d, kiedy wszystkie \u015bcibolone przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 roku rezerwy i oszcz\u0119dno\u015bci s\u0105 na gwa\u0142t wydawane, by nie prowokowa\u0107 obci\u0119cia dotacji w roku nast\u0119pnym.<\/p>\nWcale nie oznacza to marnego zarz\u0105dzania publicznymi pieni\u0119dzmi. Po prostu r\u00f3\u017cnego rodzaju jednostki kultury, niezale\u017cnie, czy finansowane s\u0105 one przez miasta, samorz\u0105dy regionalne, czy dysponuj\u0105 statusem narodowych, grupuj\u0105 swoje wydatki w rozmaitych dzia\u0142kach, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z r\u00f3\u017cnych przepis\u00f3w. Blokuj\u0105 na przyk\u0142ad spore \u015brodki na od\u015bnie\u017canie dach\u00f3w powierzonych sobie budynk\u00f3w lub na naprawy wynikaj\u0105ce z awaryjno\u015bci ich instalacji (to cz\u0119sto od lat nieremontowane budynki w\u0142asne lub pozostaj\u0105ce w zasobie komunalnym), wyp\u0142aty ubezpiecze\u0144, rozliczenia VAT. Problemy te dotycz\u0105 prawdopodobnie bud\u017cet\u00f3w wszystkich jednostek bud\u017cetowych i jako takie, cho\u0107 rodz\u0105 fatalne skutki dla p\u0142ynno\u015bci ich dzia\u0142alno\u015bci, mo\u017cemy uzna\u0107 je za trywialne. Ciekawe s\u0105 te niezale\u017cne od naturalnego rytmu \u017cycia instytucji \u015brodki, zdobywane w ramach konkurs\u00f3w krajowych i mi\u0119dzynarodowych, czyli \u201egranty\u201d. Czy instytucje powinny o nie zabiega\u0107? Cz\u0119sto wszak wybieraj\u0105 z tego samego koszyka, co znacznie instytucjonalnie s\u0142absze i mniejsze organizacje pozarz\u0105dowe i prywatne. Czy warto i czy to w porz\u0105dku, by si\u0119 o nie stara\u0107?<\/p>\n
Skupmy si\u0119 na chwil\u0119 na \u015brodkach krajowych, pozosta\u0142ych po wyodr\u0119bnieniu z bud\u017cetu na polsk\u0105 kultur\u0119 w 2010 roku \u015brodk\u00f3w europejskich. Poza \u015brodkami samorz\u0105dowymi w bud\u017cetach polskich instytucji to g\u0142\u00f3wnie \u015brodki ministerialne. Podczas kolejnych rund konsultacji Obywatelskiego Forum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3re tu\u017c przed nowelizacj\u0105 Ustawy o prowadzeniu i organizacji dzia\u0142alno\u015bci kulturalnej doprowadzi\u0142y do podpisania Paktu dla Kultury, by\u0142a mowa o tym problemie, kt\u00f3ry daje nieuczciw\u0105 organizacyjn\u0105 przewag\u0119 instytucjom samorz\u0105dowym i narodowym, kt\u00f3re ju\u017c wszak wspierane s\u0105 dotacjami podmiotowymi ze \u015brodk\u00f3w publicznych.<\/p>\n
Argumenty te w\u00f3wczas nie zosta\u0142y wys\u0142uchane, nie tylko dlatego, \u017ce organizacje pozarz\u0105dowe bardzo cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c korzystaj\u0105 z r\u00f3\u017cnych form wsparcia publicznego, pokrywaj\u0105cego ich wydatki bie\u017c\u0105ce, ale przede wszystkim dlatego, \u017ce samorz\u0105dowe dotacje podmiotowe w skali ca\u0142ego kraju do niedawna, a w niekt\u00f3rych wypadkach wci\u0105\u017c, zaledwie pokrywaj\u0105 koszty utrzymania pomieszcze\u0144, budynk\u00f3w i etat\u00f3w os\u00f3b zarz\u0105dzaj\u0105cych i obs\u0142uguj\u0105cych programy instytucji, czasem tak\u017ce koszty materia\u0142\u00f3w i us\u0142ug zwi\u0105zanych z dostosowaniem przestrzeni do realizacji kolejnych wystaw. Zupe\u0142nie za\u015b nie bior\u0105 pod uwag\u0119 wynagrodze\u0144 bezpo\u015brednich beneficjent\u00f3w, czyli os\u00f3b realizuj\u0105cych dzia\u0142ania artystyczne, kt\u00f3re wytwarzaj\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 tre\u015b\u0107 wydarze\u0144 artystycznych. Okej, mo\u017ce te\u017c by\u0107 odwrotnie. Instytucje sta\u0107 na wynagrodzenia dla os\u00f3b, kt\u00f3re zapraszaj\u0105 do tworzenia programowych tre\u015bci, ale realizacj\u0119 ich wizji powinny zapewni\u0107 \u015brodki wypracowane lub pozyskane z innych \u017ar\u00f3de\u0142. Innego wyt\u0142umaczenia nie ma, gdy w niema\u0142ym mie\u015bcie, niegdy\u015b wojew\u00f3dzkim, roczny bud\u017cet merytoryczny galerii sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej to 35 tysi\u0119cy z\u0142otych.<\/p>\n
Czasem si\u0119 s\u0142yszy, \u017ce to model liberalny, w kt\u00f3rym warto\u015b\u0107 wydarze\u0144 mierzy si\u0119 zainteresowaniem os\u00f3b sponsoruj\u0105cych i uczestnicz\u0105cych. To jednak do\u015b\u0107 uproszczona interpretacja my\u015bli Ralfa Dahrendorfa. Bez g\u0142\u0119bszej oceny, z czego wynika masowe lub minimalne uczestnictwo w organizowanych programach, dokonuje si\u0119 oceny skuteczno\u015bci instytucjonalnej wy\u0142\u0105cznie na podstawie tego jednego kryterium. Cz\u0119sto dzieje si\u0119 tak ju\u017c na poziomie zapadania decyzji programowych wewn\u0105trz instytucji. Zostawmy jednak na chwil\u0119 problem ewaluacji i powr\u00f3\u0107my do tematu pozyskiwania dotacji i ich wp\u0142ywu na program i funkcjonowanie instytucji.<\/p>\n
Pieni\u0105dze grantowe zaburzaj\u0105 normalne przep\u0142ywy instytucjonalnych \u015brodk\u00f3w. Z jednej strony dzia\u0142aj\u0105 podniecaj\u0105co \u2013 chwilowo podnosz\u0105 sprawno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i mo\u017cliwo\u015bci wystawiennicze, z drugiej strony powoduj\u0105 spore koszty obs\u0142ugi. Czasem nawet wymagaj\u0105 zatrudnienia os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 wy\u0142\u0105cznie koordynacj\u0105 i produkcj\u0105 tego typu wydarze\u0144, po\u015brednicz\u0105cych mi\u0119dzy artystami, kuratorami, projektantami, zleceniobiorcami a ksi\u0119gowo\u015bci\u0105. Wspominam o tym, gdy\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015bci polskich instytucji jest taka, \u017ce w perspektywie zarz\u0105dzania jednostk\u0105 koszty pracy zwi\u0105zanej z obs\u0142ug\u0105 dotacji rzadko r\u00f3wnowa\u017cone s\u0105 przez ich wysoko\u015b\u0107. Dzieje si\u0119 tak ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 efektywno\u015b\u0107 wykorzystywanych program\u00f3w ksi\u0119gowych oraz komplikacj\u0119 przepis\u00f3w, tych og\u00f3lnych, dotycz\u0105cych szybko zmieniaj\u0105cego si\u0119 prawa podatkowego, oraz tych szczeg\u00f3\u0142owych, dotycz\u0105cych instytucji i finans\u00f3w publicznych.<\/p>\n
Nie wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce wynika to z niewielkiej elastyczno\u015bci organizacyjnej tych dzia\u0142\u00f3w. Koszty przekszta\u0142ce\u0144 to bowiem koszty szkole\u0144, czasu adaptacji, dostarczenia oprogramowania, migracji danych i innych zagadnie\u0144, kt\u00f3rych nie pokrywaj\u0105 bud\u017cety wi\u0119kszo\u015bci publicznych instytucji kultury. Mimo to wszystkie podmioty z konieczno\u015bci rzucaj\u0105 si\u0119 co roku na dotacje, cho\u0107by ministerialne czy europejskie, kt\u00f3re \u2013 mimo \u017ce w ostatnich kilku latach powa\u017cnie zmieni\u0142y si\u0119 ich priorytety \u2013 wci\u0105\u017c s\u0105 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em wsparcia nie tylko fundacji i stowarzysze\u0144, lecz r\u00f3wnie\u017c publicznych instytucji, kt\u00f3re aktywnie poszukuj\u0105 uzupe\u0142nienia w\u0142asnych niespinaj\u0105cych si\u0119 bud\u017cet\u00f3w, a czasem po prostu wykorzystuj\u0105 \u015brodki pozostaj\u0105ce w ich dyspozycji do lewarowania kolejnych dotacji.<\/p>\n
I tu docieramy do sedna choroby tocz\u0105cej system sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, okre\u015blanej powszechnie jako \u201egrantoza\u201d. Jej objawy to masowy wysyp wystaw i projekt\u00f3w o podobnych celach, tematach, opisach, a czasem nawet uczestnicz\u0105cych tw\u00f3rcach. Nie tylko osoby tworz\u0105ce programy, kuratoruj\u0105ce nowe projekty, ale tak\u017ce zajmuj\u0105ce si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, je\u015bli chc\u0105 przetrwa\u0107, trzymaj\u0105 r\u0119k\u0119 na pulsie regulamin\u00f3w grantowych, by projektowa\u0107 przedsi\u0119wzi\u0119cia i pisa\u0107 skutecznie wnioski pod klucz. Dla projekt\u00f3w europejskich zatrudniane s\u0105 nawet specjalne do\u015bwiadczone w tym zakresie teamy. Ma\u0142o kto jest bowiem w stanie konkurowa\u0107 w stupi\u0119\u0107dziesi\u0119ciostronicowych formularzach z zawodowcami. Tym bardziej \u017ce kryteria oceny i przyznawania dotacji s\u0105 z ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 perspektyw\u0105 coraz bardziej zale\u017cne od sprawno\u015bci w ich zdobywaniu i rozliczaniu.<\/p>\n
W tek\u015bcie Czy organizacje zawodz\u0105? Grantoza spowodowa\u0142a erozj\u0119 sektora, opublikowanym w 2019 roku w Portalu organizacji pozarz\u0105dowych, antropolo\u017cka kultury Nina Ga\u0142uszka w\u015br\u00f3d bol\u0105czek, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 trzeciego sektora, wylicza\u0142a:
\u2022 przywi\u0105zanie \u201edo\u015bwiadczenia\u201d do podmiot\u00f3w zdobywaj\u0105cych \u015brodki, a nie do ekspert\u00f3w, kt\u00f3rym organizacje pragn\u0119\u0142yby powierzy\u0107 realizacj\u0119 zada\u0144,
\u2022 domkni\u0119cie wymog\u00f3w merytorycznych i zakresu zada\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 realizowane w ramach dotacji (a w konsekwencji ograniczenie roli eksperckiej podmiot\u00f3w ubiegaj\u0105cych si\u0119 o dotacje),
\u2022 konieczno\u015b\u0107 konstruowania sztucznych partnerstw w miejsce organicznych,
\u2022 zast\u0119powanie przez techniczne parametry w mechanizmach ewaluacji niemierzalnej rzeczywistej zmiany spo\u0142ecznej.<\/p>\n
Uwagi te odnosi\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas przede wszystkim do dotacji unijnych w relacji do cel\u00f3w, jakie wytyczaj\u0105 sobie organizacje pozarz\u0105dowe, wydaje si\u0119 jednak, \u017ce dzi\u015b bardzo dobrze mo\u017cna zastosowa\u0107 je r\u00f3wnie\u017c do rzeczywisto\u015bci podmiot\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych w polu sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, w tym r\u00f3wnie\u017c publicznych instytucji. Z roku na rok oczekuje si\u0119 od nich wszak coraz wi\u0119kszej sprawno\u015bci, kt\u00f3ra wyra\u017ca si\u0119 przez bilansowanie swoich bud\u017cet\u00f3w w licznych wsp\u00f3\u0142pracach, synergiach programowych i promocyjnych. I nie by\u0142oby w tym nic z\u0142ego, gdyby nie brak alternatywy. Zale\u017cno\u015b\u0107 od mechanizm\u00f3w sieciuj\u0105cych i grantowych cz\u0119sto ogranicza instytucjom mo\u017cliwo\u015b\u0107 autonomicznego decydowania o wsparciu niszowych i s\u0142abych g\u0142os\u00f3w w polu sztuki, kt\u00f3re nie wpisuj\u0105 si\u0119 w strategie projektowane w skali makro. Nieliczne te\u017c mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie na formu\u0142owanie pomniejszych oddolnych dyskurs\u00f3w, kt\u00f3re naturalnie odzwierciedlaj\u0105 lokalne emocje i sprzeczno\u015b\u0107 perspektyw, a tak\u017ce naturaln\u0105 wielokierunkowo\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 formaln\u0105.<\/p>\n
W tym momencie s\u0142ysz\u0119 w g\u0142owie g\u0142os, \u017ce brzmi\u0119 tutaj dziadersko. By\u0107 mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z tych uwag to jedynie forma odreagowania listopadowego stresu zwi\u0105zanego z intensywnym wnioskowaniem i raportowaniem. Nowe ekscytuj\u0105ce relacje, kt\u00f3re kryj\u0105 si\u0119 za tym, co robi\u0142am przez ca\u0142y rok i co wkr\u00f3tce przede mn\u0105, okupione s\u0105 miesi\u0105cem nudnego owijania tre\u015bci w papierki, powodzi\u0105 pobo\u017cnych \u017cycze\u0144 i wymuszonej afirmacji. Podczas gdy praca nad wydarzeniami to przecie\u017c \u2013 tylko i a\u017c \u2013 spotkania z innymi lud\u017ami i nie zawsze musi nam by\u0107 z nimi po drodze. Dla psychicznej r\u00f3wnowagi dobrze sobie w ko\u0144cu ponarzeka\u0107 (czy s\u0105 ju\u017c studia na temat pozytywnego wp\u0142ywu marudzenia na dobrostan emocjonalny?) i powspomina\u0107 czasy, kiedy spotkania nie mia\u0142y charakteru aran\u017cowanego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, a by\u0142y tym, czym s\u0105 \u2013 wspania\u0142\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 rozmowy, czasem pe\u0142nej k\u0105\u015bliwych docink\u00f3w i \u017carliwych dyskusji. Kto wie, mo\u017ce nawet k\u0142\u00f3tni?<\/p>\n
Tekst: Anka Mitu\u015b<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”2730″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.23.1″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czytanie tego tekstu mo\u017ce potrwa\u0107 kilka minut, dlatego ostrzegam, \u017ce b\u0119dzie w nim g\u0142\u00f3wnie o instytucjach i pieni\u0105dzach oraz o tym, jak te drugie zmieniaj\u0105 te pierwsze. Kiedy w 2021 roku redagowa\u0142y\u015bmy z Maryn\u0105 Tomaszewsk\u0105 S\u0142owniczek instytucji (https:\/\/bwa.wroc.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BIURO-nr.19-Slowniczek-instytucji.pdf) jako ostatni numer \u201eBiura \u2013 Organu Prasowego BWA Wroc\u0142aw\u201d, spodziewa\u0142y\u015bmy si\u0119 pocz\u0105tkowo, \u017ce \u201elistopad\u201d b\u0119dzie w nim […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-2727","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2727"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2727\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2733,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2727\/revisions\/2733"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}