[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.24.2″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Trzcina jest dla nich impulsem do wsp\u00f3lnej pracy i procesu badawczego. Traktuj\u0105c j\u0105 jako przewodniczk\u0119 przy r\u00f3\u017cnych swoich dzia\u0142aniach, przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 znaczeniom, kt\u00f3re niesie. Swoimi my\u015blami wymieniaj\u0105 si\u0119 w listach.<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n Kasiu!\u00a0<\/p>\n Powiedz mi, czy masz tak jak ja, \u017ce kiedy jedziesz przez miasto, to widzisz dystopie? S\u0105 takie dni, kiedy widz\u0119 miasto takim, jakim jest: zanieczyszczonym, wysuszonym i wyja\u0142owionym krajobrazem, kt\u00f3ry jest kszta\u0142towany przez dzik\u0105 urbanizacj\u0119, nier\u00f3wno\u015bci ekonomiczne i\u00a0spo\u0142eczne, agresywny marketing i po\u015bpiech os\u00f3b w nim zanurzonym. Je\u015bli my\u015bl\u0119 o trzcinie, to w\u0142a\u015bnie ciekawi mnie jej miejsce w takim dystopijnym, ludzkim krajobrazie \u2013 co mo\u017ce nam powiedzie\u0107 o nas samych i naszych relacjach z wi\u0119cej-ni\u017c-ludzkim?<\/p>\n Krysiu!<\/strong><\/p>\n Gdy widz\u0119 w mie\u015bcie trzcin\u0119, to ma ona na mnie dzia\u0142anie raczej uspokajaj\u0105ce \u2013 patrz\u0119 na jej odporne cia\u0142o, wyobra\u017cam sobie jej silne niewidoczne k\u0142\u0105cze i prac\u0119, kt\u00f3r\u0105 ta dzielna ro\u015blina wykonuje dla dobra nas wszystkich. Trzcina czy\u015bci nas z naszych nieczysto\u015bci, a nawet z dystopijnego nastroju, kt\u00f3ry sami wytwarzamy. Ma takie fizyczne mo\u017cliwo\u015bci. Tam, gdzie jest trzcina, tam jest woda, ale tak\u017ce bogate s\u0105siedztwo innych ro\u015blin i zwierz\u0105t. Powiedz, co Tobie trzcina m\u00f3wi o nas samych? I jak rozumie\u0107 wyra\u017cenie \u201ewi\u0119cej-ni\u017c-ludzkie\u201d?<\/strong><\/p>\n Trzcina jest dla mnie nasz\u0105 towarzyszk\u0105 w tej dystopii. Mam na my\u015bli to, \u017ce tak dobrze znosi zanieczyszczenia, kumuluj\u0105c metale ci\u0119\u017ckie w swoim k\u0142\u0105czu, \u017ce swoim bujnym wzrostem potrafi przejada\u0107 sp\u0142ywaj\u0105ce z p\u00f3l nawozy. \u017be wciska si\u0119 w ka\u017cdy mo\u017cliwy kawa\u0142ek, wilgotne zag\u0142\u0119bienie nawet we wn\u0119trzu miasta. To, \u017ce wyst\u0119puje na ca\u0142ym \u015bwiecie, na wszystkich kontynentach \u2013 tak jak my kolonizuje planet\u0119. Wydaje mi si\u0119 przez to podobna do ludzi w ich niepohamowanym wzro\u015bcie i plastyczno\u015bci adaptacyjnej.<\/p>\n A jednocze\u015bnie rozumiem Twoje odczucia co do jej koj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci, bo ona jednak przynale\u017cy do \u015bwiata wi\u0119cej-ni\u017c-ludzkiego. Je\u015bli chodzi o ten termin, to sama nie wiem, czy jestem jego fank\u0105, jednak z braku lepszego cz\u0119sto go u\u017cywam. Widz\u0119 w tym okre\u015bleniu wezwanie do skromno\u015bci \u2013 chodzi nie tylko o to, \u017ce kategoria ludzka mie\u015bci si\u0119 w obr\u0119bie wi\u0119kszego zbioru. Chodzi tak\u017ce o to, \u017ce jeste\u015bmy tylko ma\u0142\u0105, nieznacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego zbioru. Ca\u0142y czas troch\u0119 czekam, \u017ceby powsta\u0142o w j\u0119zyku polskim zgrabniejsze okre\u015blenie.<\/p>\n Napisa\u0142am to do\u015b\u0107 lu\u017ano, ale poci\u0105ga mnie to. Mam fantazj\u0119 o wielkim trzcinowisku jako sanatorium. Punkt wyj\u015bcia, wiadomo \u2013 ludzki. Szum trzcin ma na nas doskona\u0142e dzia\u0142anie. Pami\u0119tasz? Opowiada\u0142am ci o szwedzkich eksperymentach. Ludzi w kryzysie psychicznym eksponowano na d\u017awi\u0119kowe dzia\u0142anie trzcinowisk, podobno to dzia\u0142a w\u0142a\u015bnie koj\u0105co, zaraz tego poszukam. Znam to z do\u015bwiadczenia. Jest takie miejsce, do kt\u00f3rego zabieram ludzi. To dawne starorzecze na polach [chodzi o Wroc\u0142awskie Pola Irygacyjne, czyli dawn\u0105 naturaln\u0105 oczyszczalni\u0119 \u015bciek\u00f3w, kt\u00f3ra dzi\u015b, w stanie spoczynku, jest podmok\u0142\u0105 \u0142\u0105k\u0105 i olbrzymim obszarem naturalnej sukcesji oraz przyk\u0142adem naturokultury]. Dzi\u015b poro\u015bni\u0119te trzcinami. W\u00a0jego ciele jest \u015bcie\u017cka, w pewnym miejscu zakr\u0119ca i jest bardzo ciekawie akustycznie. Siadamy tam przy odpowiednich warunkach atmosferycznych \u2013 musi by\u0107 wietrzyk. I\u00a0s\u0142uchamy. Lubi\u0119 to robi\u0107 sama, ale lubi\u0119 to robi\u0107 tak\u017ce lud\u017ami, bo ma\u0142o mamy takich okazji, \u017ceby sobie posiedzie\u0107 w milczeniu razem. Ale i psy jako\u015b tam \u0142agodniej\u0105 i to punkt wyj\u015bcia, by fantazjowa\u0107 o mi\u0119dzygatunkowym sanatorium. Bo nie chodzi o nas, nasze psy, lecz o co\u015b wi\u0119cej. Gdzie\u015b ten \u015bwiat wi\u0119cej-ni\u017c-ludzki objawia mi si\u0119 w\u0142a\u015bnie tam, w trzcinowisku.<\/strong><\/p>\n Tak, bycie w trzcinowisku to takie do\u015bwiadczenie holistyczne \u2013 obejmuje ca\u0142e cia\u0142o z jego wszystkimi zmys\u0142ami. Zw\u0142aszcza w wietrzny dzie\u0144! Ja te\u017c bardzo lubi\u0119 wej\u015b\u0107 w trzcinow\u0105 g\u0119stwin\u0119, usi\u0105\u015b\u0107 na jakiej\u015b suchej g\u00f3rce i zamkn\u0105\u0107 oczy. Wizualnie jest to r\u00f3wnie\u017c ciekawe do\u015bwiadczenie, dla mnie niezwykle koj\u0105ce. Bo z jednej strony wszystko jest monochromatyczne i wyciszaj\u0105ce, ale z drugiej strony jest tam bardzo du\u017co do obserwowania \u2013 li\u015bcie i k\u0142osy, paj\u0105ki, mr\u00f3wki, ptaki przelatuj\u0105ce nad g\u0142ow\u0105, woda chlupocz\u0105ca pod nogami… Wydaje mi si\u0119, \u017ce wa\u017cna jest te\u017c skala trzciny w odniesieniu do naszych ludzkich cia\u0142. To, \u017ce trzcina potrafi nas przerosn\u0105\u0107, daje mi poczucie otulenia i\u00a0bezpiecze\u0144stwa. Ciekawa jestem, jak wygl\u0105da\u0142y takie sesje sanatoryjne w tym projekcie, o\u00a0kt\u00f3rym wspominasz. Wiesz co\u015b wi\u0119cej, jak to w praktyce wygl\u0105da\u0142o?<\/p>\n Szukam od paru dni tych bada\u0144 i trac\u0119 pewno\u015b\u0107, czy nie wymy\u015bli\u0142am ich sobie. Znalaz\u0142am wiele innych, ale te, kt\u00f3re ostatnio czyta\u0142am, nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 trzcin, tylko szeleszcz\u0105ce drzewa. Wertuj\u0119 materia\u0142y o relacji cia\u0142a ludzkiego i d\u017awi\u0119k\u00f3w. Wychodzi na to, \u017ce interesuje nas bardziej to, jak negatywnie wp\u0142ywa na nas otoczenie d\u017awi\u0119kowe: samochody czy \u2013 og\u00f3lnie \u2013 buczenie miasta. A trudniej zbada\u0107 co\u015b, co nas koi. I jak to si\u0119 dzieje, \u017ce nas koi. Ale cudownie by\u0142oby uczestniczy\u0107 w takich badaniach! Albo chocia\u017c pozna\u0107 ich wyniki. Mo\u017ce to nie jest uniwersalne do\u015bwiadczenie, ale na pewno to dzia\u0142a na wybrane jednostki. Pami\u0119tam spacer z Dominik\u0105 Kulczy\u0144sk\u0105, artystk\u0105 i projektantk\u0105 pracuj\u0105c\u0105 w medium ceramiki. Zabra\u0142am j\u0105 na pola z my\u015bl\u0105 o tym, \u017ce przygotuje makiet\u0119 p\u00f3l zrobion\u0105 z ziemi i\u00a0w\u00a0ten spos\u00f3b opowiemy o historii tego miejsca, z perspektywy gleby. Pami\u0119tam, \u017ce to Dominika pierwsza zwr\u00f3ci\u0142a mi na to uwag\u0119: szuwary, \u0142\u0105ki to jakby mi\u0119kkie, otulaj\u0105ce ko\u0142dry. Wraca\u0142y\u015bmy poci\u0105giem i ju\u017c samo obserwowanie tego \u0142agodnego krajobrazu, ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 przez dwie kolejowe stacje, rozlu\u017ania\u0142o nam mi\u0119\u015bnie na twarzy. Potem Dominika zrobi\u0142a rzeczywi\u015bcie makiet\u0119 p\u00f3l, ale w formie pikowanej ko\u0142derki, na kt\u00f3rej mog\u0142y polegiwa\u0107 osoby odwiedzaj\u0105ce wystaw\u0119 [chodzi o wystaw\u0119 Pole regeneracji<\/em> w galerii Dizajn BWA Wroc\u0142aw w 2021 roku, prezentuj\u0105c\u0105 prace, s\u0142uchowisko, zapachy i obiekty powsta\u0142e podczas aktywno\u015bci plenerowych].<\/strong><\/p>\n Takich spotka\u0144 i nas\u0142uchiwa\u0144 w trzcinowiskach mia\u0142am wi\u0119cej i zdaje si\u0119, \u017ce to dzia\u0142a na tych, kt\u00f3rzy potrzebuj\u0105 emocjonalnego wytchnienia. Ale gdy my\u015bl\u0119 o mi\u0119dzygatunkowym sanatorium na polach, to wcale nie chodzi mi o to, by tylko eksponowa\u0107 ludzi na szum trzciny, cho\u0107 to prawdopodobnie najprostsza i ca\u0142kiem skuteczna forma rehabilitacji. Przynajmniej nie tylko. Idea tego hipotetycznego sanatorium polega na tym, \u017ce podpinamy si\u0119 pod co\u015b, co jest bardziej rozleg\u0142e od nas, co mo\u017cna nazwa\u0107 sieci\u0105 \u017cycia lub w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3lnot\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c ludzka. To bardzo subtelne i niezbyt trwa\u0142e uczucie, przynajmniej w moim do\u015bwiadczeniu. Ale jest. I mo\u017cna te\u017c na to spojrze\u0107 tak: pola z ich trzcinowiskami dzia\u0142aj\u0105 regeneruj\u0105co na cz\u0142owieka, lecz r\u00f3wnie\u017c trzcinowiska regeneruj\u0105 ca\u0142y ten obszar, ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci oczyszczaj\u0105ce tych ro\u015blinnych zbiorowisk. I w ten spos\u00f3b to, co tworzy warunki regeneracji, jednocze\u015bnie jest cz\u0119\u015bci\u0105 tego procesu i jego beneficjentem.<\/strong><\/p>\n Tak jako\u015b kieruj\u0105 si\u0119 moje my\u015bli w stron\u0119 cia\u0142a zbiorowego jako idei, kt\u00f3r\u0105 mog\u0142yby\u015bmy zaproponowa\u0107 osobom ludzkim, cz\u0119sto afirmuj\u0105cym swoj\u0105 jednostkowo\u015b\u0107. Co Ty na to?<\/strong><\/p>\n Doskonale rozumiem, co masz na my\u015bli! A w\u0142a\u015bciwie powinnam powiedzie\u0107: doskonale to czuj\u0119. Bo w\u0142a\u015bnie wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest jakie\u015b takie uciele\u015bnione do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re niekoniecznie osadzone jest w rozumowym poj\u0119ciu. Ty, jako filozofka, pewnie umiesz to lepiej opisa\u0107, nazwa\u0107. Ja si\u0119 poruszam po tym intuicyjnie, staraj\u0105c si\u0119 s\u0142ucha\u0107, co do mnie m\u00f3wi moje cia\u0142o. Materializacj\u0105 tej idei cia\u0142a zbiorowego jest dla mnie trzcinowe k\u0142\u0105cze, kt\u00f3re jest spl\u0105tane, pe\u0142zaj\u0105ce, \u017cywotne, nieuchwytne. Jest nieme i ukryte pod powierzchni\u0105, a\u00a0jednocze\u015bnie spaja trzcinowisko w jedno. Pami\u0119tasz to k\u0142\u0105cze, kt\u00f3re wykopali\u015bcie z\u00a0Piotrkiem z Ptasiego Raju?<\/p>\n To by\u0142o dla mnie krwawe do\u015bwiadczenie. By\u0142 taki koncept, by na wystawie, w kt\u00f3rej bra\u0142y\u015bmy udzia\u0142, pokaza\u0107 ca\u0142\u0105 trzcin\u0119, wraz z fragmentem k\u0142\u0105cza [Mi\u0119kisz i Ma\u0142\u017cowina<\/em> \u2013 dwug\u0142os z publiczno\u015bci\u0105 i trzcinowiskiem, praca z Piotrem Blajerskim w ramach programu \u201eZoepolis \u2013 Woda\u201d na Wyspie Sobieszewskiej]. Pami\u0119tam, \u017ce je dos\u0142ownie wykroi\u0142am i\u00a0wyrwa\u0142am z reszty trzcinowego cia\u0142a. Robi\u0142am sobie potem z tego wyrzuty. Bo to by\u0142o agresywne dzia\u0142anie z naszej strony, kt\u00f3re jednocze\u015bnie pokaza\u0142o nasz\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 i t\u0119 niesamowit\u0105 si\u0142\u0119 k\u0142\u0105cza. Fragment, kt\u00f3ry uda\u0142o mi si\u0119 pozyska\u0107, przekaza\u0142am Tobie.<\/strong><\/p>\n W ko\u0144cu nie u\u017cy\u0142y\u015bmy go na wystawie. Wygl\u0105da\u0142o jak kupka nieszcz\u0119\u015bcia, zawin\u0119\u0142am je w\u00a0foli\u0119 i zabra\u0142am ze sob\u0105 do Warszawy. W pracowni w\u0142o\u017cy\u0142am je do akwarium z wod\u0105 i\u00a0zacz\u0119\u0142am je obserwowa\u0107. W wodzie nagle ujawni\u0142a si\u0119 struktura tego k\u0142\u0105cza \u2013 poprzeczna g\u0142adka \u0142odyga, kt\u00f3ra si\u0119 rozga\u0142\u0119zia i otulona jest k\u0142\u0119bowiskiem korzeni. Po kilku dniach z\u00a0mi\u0119dzyw\u0119\u017ali zacz\u0119\u0142y wyrasta\u0107 male\u0144kie p\u0105czki, kt\u00f3re z czasem rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w soczy\u015bcie zielone p\u0119dy. By\u0142am pod wra\u017ceniem ogromnej \u017cywotno\u015bci tego k\u0142\u0105cza, kt\u00f3re przecie\u017c poci\u0119te szpadlem i przewo\u017cone w foliowej torebce mia\u0142o bardzo trudne warunki. Zacz\u0119\u0142am je rysowa\u0107. Traktowa\u0142am to jako pretekst do uwa\u017cnego przygl\u0105dania si\u0119 i jakie\u015b takiej medytacji. Rzeczywi\u015bcie, z czasem zacz\u0119\u0142am zauwa\u017ca\u0107 coraz wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Tak\u017ce r\u00f3\u017cnych rozwielitek i innych mikro\u017cyj\u0105tek, kt\u00f3re razem z trzcin\u0105 przywioz\u0142am do mojej pracowni. Rozpoznawa\u0142am konkretne rozga\u0142\u0119zienia i mi\u0119dzyw\u0119\u017ala. Wiesz, jeszcze wracaj\u0105c do tego poczucia dystopii i przebod\u017acowania. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to skupienie na szczeg\u00f3le daje od tego wytchnienie. Dla mnie obserwowanie najmniejszych rozga\u0142\u0119zie\u0144 k\u0142\u0105cza czy w\u0142osk\u00f3w u\u00a0nasady li\u015bcia daje mi du\u017co ukojenia. Wychodzi si\u0119 wtedy z tej skali makro i nurkuje si\u0119 w\u00a0g\u0142\u0105b, zatraca si\u0119 granice.<\/p>\n Pewnego razu w p\u0119kni\u0119ciu sk\u00f3rki k\u0142\u0105cza zobaczy\u0142am ma\u0142y bia\u0142y ko\u017cuszek. Zrozumia\u0142am, \u017ce to grzybnia, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 w skaleczeniu, kt\u00f3re powsta\u0142o przy wyrywaniu k\u0142\u0105cza z\u00a0trzcinowiska. W kolejnych tygodniach obserwowa\u0142am obumieranie trzciny. Podejmowa\u0142am r\u00f3\u017cne pr\u00f3by ratowania k\u0142\u0105cza, kt\u00f3re spe\u0142z\u0142y na niczym. Patrz\u0105c na ten proces, zastanawia\u0142am si\u0119 ci\u0105gle, na czym polega mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania, zbli\u017cenia si\u0119 do innego gatunku, innej ni\u017c ludzka formy \u017cycia. Nie maj\u0105c tego k\u0142\u0105cza, nie rozumia\u0142abym zbyt dobrze, w jaki spos\u00f3b ono wzrasta. Z drugiej strony by\u0142o to brutalne i ekstraktywistyczne. I tu robi\u0119 tak\u0105 p\u0119tle do tego, \u017ce mam poczucie, \u017ce s\u0142uchanie jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko prost\u0105 form\u0105 rehabilitacji. To jest te\u017c spos\u00f3b na uruchomienie innych sposob\u00f3w odczuwania. U\u0142atwia przesuni\u0119cie uwagi z tego, co dominuj\u0105ce, na to, co nam zwykle umyka. Pisz\u0119 do\u015b\u0107 chaotycznie, ale mia\u0142am dzi\u015b d\u0142ugi, bardzo stymuluj\u0105cy dzie\u0144. Trudno mi teraz oderwa\u0107 si\u0119 od fantazji na temat wisz\u0105cego w\u00a0powietrzu hamaka i ciep\u0142ego \u015bpiwora, kt\u00f3re rozk\u0142adam w\u015br\u00f3d trzcin i pozwalam si\u0119 otuli\u0107 ich szumowi.<\/p>\n D\u0142ugo nie pisa\u0142y\u015bmy, ale przez te dni czu\u0142am Twoj\u0105 obecno\u015b\u0107. Jakby\u015b by\u0142a, lecz nie musia\u0142yby\u015bmy gada\u0107. Mo\u017ce odbierasz cisz\u0119 z mojej strony inaczej, ale chodzi mi o ten rodzaj wsp\u00f3\u0142bycia, w kt\u00f3rym jako\u015b inaczej rozk\u0142ada si\u0119 energia, nie ma rozmowy, jest trwanie. Praktykuj\u0119 t\u0119 osobliw\u0105 blisko\u015b\u0107 w chwilach stresu i przebod\u017acowania, oczywi\u015bcie w my\u015blach. I\u00a0tylko zapominam dawa\u0107 zna\u0107, \u017ce jestem, cho\u0107 milcz\u0119. W koncepcie s\u0142uchania przestrzeni najbardziej przekonuje mnie fakt, \u017ce si\u0119 przestaje gada\u0107. Nie wytwarza si\u0119 \u017cadnych bod\u017ac\u00f3w, nie zamiera, tylko w\u0142a\u015bnie trwa. Bo s\u0142uchanie uruchamia stan trwania. Chyba ju\u017c o tym pisa\u0142am, \u017ce ma\u0142o mamy mo\u017cliwo\u015bci, by tak wsp\u00f3lnie zamilkn\u0105\u0107, wi\u0119kszo\u015b\u0107 praktyk spo\u0142ecznych opiera si\u0119 jednak na gadaniu. I to jest w\u0142a\u015bnie to, co lubi\u0119 w spacerach d\u017awi\u0119kowych \u2013 to wsp\u00f3lne trwanie. Masz ludzi wok\u00f3\u0142 siebie, ka\u017cdy jest zas\u0142uchany w co\u015b innego, lecz wiele wra\u017ce\u0144 akustycznych jest wsp\u00f3lnych. I przez to kolektywne s\u0142uchanie wytwarza si\u0119 rodzaj tymczasowej wsp\u00f3lnoty. Metaforycznie \u2013 powstaje cia\u0142o pozbawione jednostkowych granic. Fajnie te\u017c s\u0142ucha\u0107 wsp\u00f3lnie z innymi zwierz\u0119tami, wtedy od razu zmienia si\u0119 relacja w\u0142adzy, kt\u00f3ra najcz\u0119\u015bciej zanika. Takie mam dzi\u015b przemy\u015blenia. Mam nadziej\u0119, \u017ce nie brzmi to zbyt dziwacznie. A je\u015bli brzmi, to c\u00f3\u017c, dziwaczna perspektywa jest nie mniej wa\u017cna.<\/strong><\/p>\n No co\u015b Ty! Przecie\u017c dziwaczna perspektywa jest znacznie wa\u017cniejsza i ciekawsza. Ja si\u0119 dzi\u015b rano obudzi\u0142am z now\u0105 energi\u0105 i powiem Ci, \u017ce mam ogromn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce to wszystko brzmi dziwacznie. Nie wiem, czy piszemy listy mi\u0142osne do siebie, czy do trzciny, a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie jedno i drugie? Bardzo ciekawe jest to, co piszesz o braku praktyk spo\u0142ecznych opartych nie na stymulacji tylko na odbiorze. Wydaje mi si\u0119, to jako\u015b niesamowicie trafne i wa\u017cne. Rozwijaniem takich praktyk mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bnie mi\u0119dzygatunkowe sanatorium, prawda? S\u0142uchanie trzcinowiska razem z paj\u0105kiem bagnikiem przybrze\u017cnym. Mama paj\u0119czyca wspina si\u0119 na trzcin\u0119 i buduje na niej kokon, w kt\u00f3rym przez tydzie\u0144 rosn\u0105 ma\u0142e bagniki. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie sp\u0119dzenie tego czasu na trzcinowisku i bycie tam razem z rosn\u0105cymi bagnikami jest nie tylko najprostsz\u0105, ale tak\u017ce najbardziej radykaln\u0105 form\u0105 piel\u0119gnowania relacji mi\u0119dzygatunkowych? Na naszych spacerach na Zakolu [Grupa Zakole to kolektyw zwi\u0105zany z\u00a0Zakolem Wawerskim \u2013 mokrad\u0142em po\u0142o\u017conym w centrum Warszawy. Grupa zajmuje si\u0119 poszukiwaniem sposob\u00f3w opowiadania i do\u015bwiadczania tego typu siedlisk oraz przybli\u017cania perspektywy wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych je istot. Zakole dzia\u0142a na przeci\u0119ciu sztuki, nauki, edukacji i\u00a0aktywizmu (zakole.pl)] cz\u0119sto robimy takie \u0107wiczenie, kt\u00f3re nazywamy sze\u015bcianem uwagi. To jest metoda zaproponowana przez artystk\u0119 Zuz\u0119 Koft\u0119 i biologa Igora Siedleckiego w\u00a0czasie ich wsp\u00f3lnego bagiennego spaceru medytacyjno-bezkr\u0119gowcowego. Inspiracj\u0105 do sze\u015bcianu uwagi jest metoda terenowego zbierania danych naukowych. Polega to na tym, \u017ce przez dziesi\u0119\u0107 minut obserwujesz wybrany przez siebie sze\u015bcian przestrzeni. Najpierw wyobra\u017casz sobie jego granice \u2013 ma by\u0107 niezbyt du\u017cy, taki, \u017ceby kucn\u0105\u0107 i m\u00f3c obj\u0105\u0107 go spojrzeniem. Potem przygl\u0105dasz si\u0119 jego r\u00f3\u017cnym elementom. Po tych dziesi\u0119ciu minutach osoby \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w pary, by pokaza\u0107 sobie obserwowane miejsce i opowiedzie\u0107 o tym, czego do\u015bwiadczy\u0142y. To zaskakuj\u0105ce, jak du\u017co si\u0119 w tym czasie dzieje. Bagno jest tak bogatym siedliskiem, \u017ce zawsze co\u015b gdzie\u015b pe\u0142znie, co\u015b dr\u017cy, rusza si\u0119, mieni, nawet na malutkim skrawku terenu. Im bardziej uspokajasz uwag\u0119, tym wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dostrzegasz. Dziel\u0105c si\u0119 tymi obserwacjami, opowiadasz po\u015brednio tak\u017ce o sobie, jakie my\u015bli tob\u0105 kierowa\u0142y, co zwraca\u0142o twoj\u0105 uwag\u0119, emocje. Niesamowite jest dla mnie to, jaka mi\u0142a ma\u0142a intymno\u015b\u0107 buduje si\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami uczestnicz\u0105cymi w tym \u0107wiczeniu [zakole.pl\/?s=Igor+Siedlecki#464].<\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 nasza marcowa ekspedycja na Zakole. Mam z nim tak, jak z\u00a0przyjaci\u00f3\u0142mi przyjaci\u00f3\u0142. Chodzi o ten rodzaj blisko\u015bci, znajomo\u015bci, kt\u00f3ry nie opiera si\u0119 na bezpo\u015brednim kontakcie, ale w zapo\u015bredniczeniu \u2013 w historiach, kt\u00f3re si\u0119 s\u0142ysza\u0142o, i\u00a0w\u00a0wyobra\u017ceniu, kt\u00f3re si\u0119 w ten spos\u00f3b tworzy w naszych g\u0142owach.<\/strong><\/p>\n Pogadajmy jeszcze o trzcinie i kulturze materialnej, bo to jest jaki\u015b jaki\u015b du\u017cy, ciekawy w\u0105tek.<\/strong><\/p>\n Nie wydaje Ci si\u0119, \u017ce takie praktyki oparte na wsp\u00f3lnym trwaniu by\u0142y obecne i o nich zapomnieli\u015bmy, traktuj\u0105c je jako niepotrzebny relikt minionych czas\u00f3w? Pomy\u015bl o tych wszystkich sposobach wytwarzania kultury materialnej. Na przyk\u0142ad zbieranie trzciny i\u00a0wsp\u00f3lne uk\u0142adanie z nich strzechy na dachach, wyplatanie p\u0142ot\u00f3w. Podstaw\u0105 takiej praktyki jest nie tylko g\u0142\u0119boka znajomo\u015b\u0107 ekosystemu \u2013 tego, jak si\u0119 zmieniaj\u0105 ro\u015bliny, kiedy wzrastaj\u0105, kiedy s\u0105 elastyczne, jak nale\u017cy je suszy\u0107 i wi\u0105za\u0107 \u2013 ale tak\u017ce po prostu wsp\u00f3lnie sp\u0119dzony czas w okre\u015blonej przestrzeni. Czas, kt\u00f3ry jest okre\u015blany dotykaniem, ruchem cia\u0142 ludzkich wzgl\u0119dem cia\u0142 ro\u015blinnych, a niekoniecznie rozmow\u0105. Wydaje mi si\u0119 z drugiej strony, \u017ce jest w tym ryzyko romantyzacji relacji z natur\u0105 i romantyzacji przesz\u0142o\u015bci. R\u00f3wnie\u017c te nowe praktyki, osadzone w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym, wydaj\u0105 mi si\u0119 takie wa\u017cne \u2013 buduj\u0105ce na tym, co minione, ale tworz\u0105ce nowe sposoby wsp\u00f3lnotowej obecno\u015bci w \u015bwiecie. Mia\u0142am dzi\u015b bardzo mocne sny, wci\u0105\u017c nie mog\u0119 si\u0119 z nich otrz\u0105sn\u0105\u0107 i wr\u00f3ci\u0107 do \u015bwiata materialnego. Id\u0119 zje\u015b\u0107 \u015bniadanie.<\/p>\n Znane s\u0105 powszechnie praktyki budowlane \u2013 strzechy, wykorzystanie trzciny w konstrukcji \u015bcian, ich izolacji. Co ciekawe, w tym podzielamy strategie ze zwierz\u0119tami, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c buduj\u0105 w podobnej logice gniazda i nory. Pami\u0119tamy o naturalnych przydomowych oczyszczalniach \u015bciek\u00f3w czy wszelkiego rodzaju koszach, torbach, opakowaniach. Ale zaciekawi\u0142 mnie ten japo\u0144ski flecik. Opowiada\u0142a\u015b o nim podczas prezentacji dla naszych student\u00f3w [Krystyna J\u0119drzejewska-Szmek, Katarzyna Roj oraz Piotr Blajerski prowadz\u0105 w\u00a0latach 2023\u20132024 roku na Akademii Sztuki w\u00a0Szczecinie eksperymentaln\u0105 pracowni\u0119 go\u015bcinn\u0105 po\u015bwi\u0119conej naturokulturze, projektowaniu przez zaniechanie oraz praktykom s\u0142uchania. Jej rezultatem b\u0119dzie plener w wybranym siedlisku w Szczecinie wiosn\u0105 2024\u00a0roku]. Przypomnisz mi?<\/strong><\/p>\n To hichiriki, szczeg\u00f3lny rodzaj japo\u0144skiego flecika, w kt\u00f3rym d\u017awi\u0119k wydobywany jest przez podw\u00f3jny stroik zrobiony z trzciny. Ma on znaczenie rytualne, u\u017cywany jest w\u00a0szintoistycznych ceremoniach \u015blubnych. Flecik ten jest jednym z dw\u00f3ch przewodnich instrument\u00f3w w muzyce gagaku \u2013 staro\u017cytnej japo\u0144skiej muzyce dworskiej wywodz\u0105cej si\u0119 z\u00a0VII wieku, kt\u00f3ra zosta\u0142a wpisana na list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzko\u015bci UNESCO. Brzmienie hichiriki jest podobno bardzo szczeg\u00f3lne, przejmuj\u0105ce i to ono nadaje gagaku okre\u015blony charakter. Stroiki do hichiriki robi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z trzcin rosn\u0105cych na trzcinowisku nad rzek\u0105 Yodo, to one zapewniaj\u0105 pe\u0142ne brzmienie instrumentu. Jednak istnienie tego trzcinowiska jest zagro\u017cone przez urbanizacj\u0119 i regulacj\u0119 brzeg\u00f3w rzeki. Zanik tego siedliska b\u0119dzie oznacza\u0107 tak\u017ce zniszczenie tradycji wykonywania hichiriki, a\u00a0wraz z nim zniszczenie wyj\u0105tkowej kultury niematerialnej. Czy mo\u017ce by\u0107 bardziej niesamowity przyk\u0142ad splotu tych wszystkich w\u0105tk\u00f3w, o kt\u00f3rych pisa\u0142y\u015bmy?<\/p>\n <\/p>\n Rozmawia\u0142y:<\/p>\n Katarzyna Roj<\/strong> \u2013 kuratorka, filozofka, przez wiele lat prowadzi\u0142a program galerii Dizajn BWA Wroc\u0142aw, w kt\u00f3rym koncentrowa\u0142a si\u0119 na zagadnieniach nier\u00f3wnomiernie konsumpcji, projektowaniu dla \u015brodowiska, rezyliencji. Od 2020 roku obserwuje i zbiera wiedz\u0119 oraz do\u015bwiadczenia ludzi zwi\u0105zane z Wroc\u0142awskimi Polami Irygacyjnymi. Od 2023 roku zast\u0119pczyni dyrektora BWA Wroc\u0142aw do spraw programu, edukacji i promocji.<\/p>\n