[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.25.0″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Anka Mitu\u015b: Istniejecie od 2022 roku, kiedy nast\u0105pi\u0142a jedna z najbardziej spektakularnych \u015bwiatowych ekologicznych katastrof ostatnich lat. Chyba ka\u017cdy ju\u017c wie, kim jeste\u015bcie i o co zabiegacie. A jak wy w jednym zdaniu definiujecie sami siebie?<\/strong><\/p>\n Jeste\u015bmy grup\u0105 ludzi, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy to, \u017ce rozpoznajemy w Odrze osob\u0119 i chcemy, by prawo uzna\u0142o Odr\u0119 za osob\u0119 prawn\u0105.<\/p>\n Od pewnego czasu w humanistyce przybieraj\u0105 na sile nurty zacieraj\u0105ce granice mi\u0119dzy dawn\u0105 natur\u0105 i dawn\u0105 kultur\u0105. Zmiana my\u015blenia o podmiotowo\u015bci i suwerenno\u015bci, rozpostarcie tych poj\u0119\u0107 na byty poza- i ponadludzkie, oznacza zmian\u0119 j\u0119zyka i prawa, kt\u00f3ra jest niezb\u0119dna, by zmiana ta w og\u00f3le mog\u0142a si\u0119 dokona\u0107. To jednak pogl\u0105d wci\u0105\u017c s\u0142abo w Polsce absorbowany przez \u015brodowiska in\u017cynieryjne, gospodarcze, ekonomiczne, a nawet przyrodnicze, zw\u0142aszcza rolnictwo\u2026<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Dla mnie nie jest to \u201epogl\u0105d\u201d. To absolutnie naturalny, podstawowy stan rzeczy. Nigdy nie mia\u0142am przekonania czy poczucia przeciwnego. Dopiero teraz, jako aktywistka, widz\u0119 i zadziwia mnie to codziennie od nowa, \u017ce zale\u017cno\u015b\u0107, ale g\u0142\u00f3wnie przynale\u017cno\u015b\u0107 ludzkiego bytu do \u015bwiata ponadludzkiego, nasze organiczne wsp\u00f3\u0142istnienie, jest \u201epogl\u0105dem\u201d, w dodatku \u201eniepopularnym\u201d. Trudno mi to zrozumie\u0107.<\/p>\n Wydaje si\u0119, \u017ce uznanie zale\u017cno\u015bci ludzkiego bytu od wi\u0119kszych i innych ni\u017c ludzkie struktur albo obiekt\u00f3w i konieczno\u015bci budowy nowego typu relacji z nimi sta\u0142o si\u0119 z konieczno\u015bci domen\u0105 filozofii i sztuki. Czasem uprawianej na granicy spo\u0142ecznego aktywizmu i przez to postrzeganej jako odmiana radykalizmu. Czy interesowali\u015bcie si\u0119 tymi debatami, co was zainspirowa\u0142o do tego, co robicie?<\/strong><\/p>\n Robert Rient:<\/strong> Od czasu katastrofy w 2022 roku wsp\u00f3\u0142tworzymy t\u0119 debat\u0119, wnie\u015bli\u015bmy do niej nowy w Polsce g\u0142os. M\u00f3wimy wprost o tym, \u017ce rzeka jest osob\u0105. Nie chcemy uczyni\u0107 z rzeki cz\u0142owieka, nie chcemy nada\u0107 jej ludzkich praw, nie chcemy rzeki prywatyzowa\u0107, nie chcemy na rzece zarabia\u0107. Nasz cel jest bardzo prosty: uznanie rzeki za osob\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci i osob\u0119 prawn\u0105. Dla mnie bezpo\u015bredni\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142a wizyta w Nowej Zelandii i spotkanie z rzek\u0105 Whanganui. W 2017 roku po raz pierwszy uznano w prawie rzek\u0119 za osob\u0119. Obecnie czterysta dziewi\u0119\u0107 miejsc w trzydziestu dziewi\u0119ciu krajach rozpoznaje cz\u0119\u015bci natury jako podmioty prawa. Jeste\u015bmy jedn\u0105 z tych inicjatyw. W Polsce tysi\u0105ce korporacji i sp\u00f3\u0142ek ma osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105. Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce rzeka zas\u0142uguje na otrzymanie osobowo\u015bci prawnej tak samo lub bardziej od korporacji.<\/p>\n Dobros\u0142awa Grzybkowska-Lewicka:<\/strong> Ta zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzygatunkowa po prostu jest, odbywa si\u0119 bez naszego intelektualnego zaanga\u017cowania. \u017bywa obecno\u015b\u0107 tej my\u015bli w \u015bwiecie idei pokazuje dosadnie, \u017ce oto nadszed\u0142 najwy\u017cszy czas na jej globalne zauwa\u017cenie i uznanie. Pora przyj\u0105\u0107 postaw\u0119 pe\u0142n\u0105 pokory, zakasa\u0107 r\u0119kawy i zabra\u0107 si\u0119 za pokazywanie sieci wzajemnych po\u0142\u0105cze\u0144. Mam wra\u017cenie, \u017ce je\u015bli nabierze si\u0119 pewnego typu \u015bwiadomo\u015bci i obudzi wra\u017cliwo\u015b\u0107, nie spos\u00f3b ju\u017c my\u015ble\u0107 i dzia\u0142a\u0107 inaczej. W tym tkwi nasza przysz\u0142o\u015b\u0107 jako gatunku.<\/p>\n Wiele os\u00f3b artystycznych \u017carliwie was wspiera. Zapraszacie, cho\u0107by do Przep\u0142yw\u00f3w (cykl pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu opowie\u015bci publikowanych na stronie osobaodra.pl), wiele opiniotw\u00f3rczych g\u0142os\u00f3w z obszaru sztuki i kultury: Olga Tokarczuk, Natalia de Barbaro, Siostry Rzeki, Jan Mencwel, Agnieszka Szpila, poetki Ma\u0142gosia Lebda czy Magdalena Kici\u0144ska, muzycy i instrumentali\u015bci: Natalia Grosiak, Micha\u0142 Zygmunt, Natalia Przybysz, Arkadiusz Ku\u015b, Dom Krzy\u017ca\u0144ska… Fascynuj\u0105ce s\u0105 tak\u017ce zwi\u0105zki waszego ruchu z szamanizmem i astrologi\u0105. Niekt\u00f3re wprost stoj\u0105 w sprzeczno\u015bci z racjonalnym zachodnim \u015bwiatopogl\u0105dem. Jakie postawy i praktyki was poci\u0105gaj\u0105 i inspiruj\u0105?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Mnie inspiruj\u0105 po prostu praktyki pozytywne, to znaczy takie, kt\u00f3re nie dzia\u0142aj\u0105 na niczyj\u0105 (\u017cadnych istot i istnie\u0144) szkod\u0119. A je\u015bli dodatkowo s\u0105 one tw\u00f3rcze, stw\u00f3rcze, transformuj\u0105ce \u2013 inspiruj\u0105 mnie tym bardziej. Sztuka, ruch, muzyka, spos\u00f3b m\u00f3wienia, pisania, bycia \u2013 to s\u0105 po prostu \u015brodki wyrazu. Niech ka\u017cdy wyra\u017ca si\u0119 tak, jak najbardziej lubi i najlepiej umie. Nie ma dla mnie znaczenia, czy zawiera si\u0119 to w katalogu \u201educhowo\u015b\u0107\u201d, \u201eastrologia\u201d, \u201esztuka\u201d, \u201enauka\u201d czy \u201esport\u201d. To zreszt\u0105 cz\u0119sty zarzut kierowany w nasz\u0105 stron\u0119. Pewna cz\u0119\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w naszych tre\u015bci pisze, \u017ce co\u015b jest, ich zdaniem, \u201emerytoryczne\u201d, i to jest OKk\u201d, a co\u015b innego zupe\u0142nie \u201einfantylne\u201d, \u201eniepowa\u017cne\u201d czy \u201enaiwne\u201d. Wci\u0105\u017c ma\u0142o jest zrozumienia dla pewnych poziom\u00f3w wyrazu czy po prostu istnienia, takich jak duchowo\u015b\u0107 czy sztuka. Poezja stawiana jest ni\u017cej ni\u017c nauka. Mnie zastanawia ten op\u00f3r \u2013 mo\u017cna przecie\u017c jakiej\u015b postawy nie lubi\u0107, nie praktykowa\u0107, nawet nie rozumie\u0107. Ale jasne jest jednocze\u015bnie, \u017ce wszystkie one prowadz\u0105 do WSP\u00d3LNEGO celu, jakim jest ochrona Odry. Zdarza si\u0119, \u017ce \u201ewyznawca\u201d nauki, kt\u00f3ry chce Odr\u0119 chroni\u0107, uporczywie dyskredytuje dzia\u0142ania poety lub szamana, kt\u00f3rym chodzi o dok\u0142adnie to samo. Szkoda. Dla mnie moc tkwi w po\u0142\u0105czeniu narracji, dziedzin, odmiennych zdolno\u015bci i r\u00f3\u017cnych wra\u017cliwo\u015bci. Takie w\u0142a\u015bnie s\u0105 Przep\u0142ywy dla Odry, do kt\u00f3rych obejrzenia, pos\u0142uchania, przeczytania serdecznie zapraszamy.<\/p>\n Dobros\u0142awa Grzybkowska-Lewicka:<\/strong> Aby poj\u0105\u0107 zasadno\u015b\u0107 traktowania przyrody podmiotowo, wystarczy troch\u0119 w niej poprzebywa\u0107. I otworzy\u0107 si\u0119 na taki koncept: ka\u017cdy byt przyrody jest natur\u0105, cz\u0142owiek te\u017c. Ka\u017cdy byt, ludzki czy pozaludzki, zas\u0142uguje na szacunek. Taka w\u0142a\u015bnie postawa nas poci\u0105ga. Cieszy za to niezmiernie i jest znakiem czas\u00f3w, \u017ce arty\u015bci, tw\u00f3rcy, naukowcy, praktycy szamanizmu dziel\u0105 podobne uwra\u017cliwienie i do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re przekazuj\u0105 przez swoj\u0105 optyk\u0119, za pomoc\u0105 wypracowanych i w\u0142a\u015bciwych sobie narz\u0119dzi. W zakresie tych dzia\u0142a\u0144 nikt nie jest wykluczony.<\/p>\n Robert Rient:<\/strong> Do udzia\u0142u w Przep\u0142ywach dla Odry w pierwszej kolejno\u015bci zaprosi\u0142em osoby ucz\u0105ce si\u0119 w prowadzonej przeze mnie Szkole Szamanizmu. To grupa prawie czterdziestu os\u00f3b, ka\u017cda z nich ma obowi\u0105zek odby\u0107 sto sze\u015b\u0107dziesi\u0105t godzin praktyk na rzecz dzikiej natury. I ponad po\u0142owa tej grupy zdecydowa\u0142a si\u0119 dzia\u0142a\u0107 na rzecz rzeki Odry i podj\u0119tej przeze mnie inicjatywy. I jestem pod ogromnym wra\u017ceniem, dzie\u0142a os\u00f3b ze Szko\u0142y Szamanizmu s\u0105 doprecyzowane, przemy\u015blane, cz\u0119sto to efekt wielu godzin intensywnej pracy. Poza tym zaprosi\u0142em do Przep\u0142yw\u00f3w dwadzie\u015bcia os\u00f3b ze \u015bwiata literatury, sztuki, aktywizmu, medi\u00f3w, nauki, prawa, kt\u00f3re pozna\u0142em pracuj\u0105c jako dziennikarz lub te, kt\u00f3re podziwiam, szanuj\u0119. Postawa, kt\u00f3ra mnie poci\u0105ga i inspiruje, to szacunek do \u017cywych istot. Ten szacunek oznacza mo\u017cliwo\u015b\u0107 otwierania i zamykania drzwi. To powitanie, rozpoznawanie i po\u017cegnanie. Szacunek nie oznacza zgody na wszystkie relacje, ale jest rozpoznaniem, \u017ce \u017cyjemy w \u015bwiecie ludzkich i pozaludzkich istnie\u0144, kt\u00f3re zas\u0142uguj\u0105 na \u017cycie, tak jak rzeka. Ona jest wod\u0105, od\u017cywia, karmi, rodzi. W tym sensie przypomina wody p\u0142odowe.<\/p>\n Przejd\u017amy do samego postulatu uznania rzeki Odry za osob\u0119 prawn\u0105. Co sk\u0142oni\u0142o was do poszukiwania rozwi\u0105za\u0144 poza dost\u0119pnymi obecnie narz\u0119dziami ochrony prawnej przyrody?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Sprawa jest prosta: dost\u0119pne obecnie narz\u0119dzia ochrony prawnej przyrody zawodz\u0105. S\u0105 dziurawe, korupcjogenne, a przede wszystkim nie nad\u0105\u017caj\u0105 za zmianami w \u015bwiecie i powa\u017cnymi wyzwaniami, z jakimi musimy si\u0119 zmierzy\u0107 jako ludzko\u015b\u0107. Gdyby dzia\u0142a\u0142y, przyroda mia\u0142aby si\u0119 dobrze, rzece Odrze nie grozi\u0142aby zag\u0142ada, a my mogliby\u015bmy zaj\u0105\u0107 si\u0119 czym\u015b innym.<\/p>\n Niezale\u017cnie od tego, jak definiujemy swoj\u0105 relacj\u0119 z rzek\u0105, czy jest dla nas siostr\u0105, osob\u0105, \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji, nauczycielk\u0105, czy \u201epo prostu\u201d \u017ar\u00f3d\u0142em wody, musimy sta\u0107 na stra\u017cy jest zdrowia. Nie trzeba specjalnej wra\u017cliwo\u015bci, przenikliwo\u015bci czy duchowego po\u0142\u0105czenia, by zrozumie\u0107, \u017ce ponad 90% (wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 i raport\u00f3w od 92% do 99%) polskich rzek jest w z\u0142ym stanie, a jedna z naszych najpot\u0119\u017cniejszych rzek, a wraz z ni\u0105 ca\u0142y ekosystem, stan\u0119\u0142y na granicy zag\u0142ady. Suche, nomen omen, fakty. Dane s\u0105 alarmuj\u0105ce i musimy na nie zareagowa\u0107.<\/p>\n Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 polski system prawny od porz\u0105dku prawnego Aotearoa (Nowej Zelandii), gdzie uznano w 2017 roku rzek\u0119 Whanganui za osob\u0119 prawn\u0105? R\u00f3wnie\u017c w systemach prawnych Indii i Kolumbii s\u0105dy podj\u0119\u0142y pr\u00f3by uznania rzek (Gangesu i Jamuny w Indiach, rzeki Atrato oraz ca\u0142ego ekosystemu Amazonki) za osoby prawne. Jaka jest argumentacja, kt\u00f3ra w polskim systemie prawnym to uniemo\u017cliwia? Co, zdaniem prawnik\u00f3w, z kt\u00f3rymi konsultujecie wasze postulaty, musi si\u0119 zmieni\u0107?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> W polskim systemie prawnym uznanie podmiotowo\u015bci cz\u0119\u015bci przyrody uniemo\u017cliwia po prostu sam system prawny. To sprawa na tyle prosta, \u017ce system prawny mo\u017cna zmieni\u0107. Pytanie \u2013 na jakiej podstawie? Rdzenne ludy Nowej Zelandii, Ameryk, Afryki czy Azji pami\u0119taj\u0105 jeszcze i wci\u0105\u017c kultywuj\u0105 ten rodzaj po\u0142\u0105czenia z natur\u0105, kt\u00f3ry czuli\u015bmy i rozumieli\u015bmy wszyscy przez tysi\u0105clecia. My te\u017c mieli\u015bmy \u015bwi\u0119te gaje, uzdrawiaj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142a, siostry rzeki, sokolich przyjaci\u00f3\u0142, gwiezdne przewodniczki i drzewnych stra\u017cnik\u00f3w. Ale u nas, w Europie, te naturalne wi\u0119zi zosta\u0142y zerwane w spos\u00f3b najbardziej brutalny i skuteczny (cho\u0107, jak si\u0119 okazuje, niedefinitywny). By\u0107 mo\u017ce, w przeciwie\u0144stwie do Nowej Zelandii czy Kolumbii, nie tutaj le\u017cy nasza si\u0142a i potencja\u0142 zmiany prawa. By\u0107 mo\u017ce jest nim nasza bogata tradycja prawotw\u00f3rstwa w\u0142a\u015bnie, si\u0119gaj\u0105ca staro\u017cytnej Grecji. Jedn\u0105 z cech systemu prawnego jest to, \u017ce mo\u017cemy, a wr\u0119cz powinni\u015bmy dopasowywa\u0107 go do zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci. Aktualizowa\u0107.<\/p>\n Robert Rient:<\/strong> Odpowiedzi zaj\u0119\u0142yby wiele godzin, najlepiej z pewno\u015bci\u0105 zapyta\u0107 bezpo\u015brednio prawnik\u00f3w. Zdaniem doktora Stanis\u0142awa Kordasiewicza, musi si\u0119 zmieni\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Zdaniem profesora Jerzego Bieluka, trzeba wprowadzi\u0107 konkretn\u0105 ustaw\u0119 \u2013 jej tre\u015b\u0107 jest dost\u0119pna na naszej stronie osobaodra.pl. R\u00f3wnie\u017c na tej stronie dost\u0119pne s\u0105 rozmowy z prawnikami i innymi ekspertami, i ja bardzo zach\u0119cam do ods\u0142uchania tych rozm\u00f3w, otwieraj\u0105 oczy i pomagaj\u0105 poszerzy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n Dobros\u0142awa Grzybkowska-Lewicka:<\/strong> Na szcz\u0119\u015bcie zmiany zachodz\u0105 na poziomie \u015bwiatowego prawodawstwa wraz z rozwojem ruchu na rzecz praw natury \u2013 Rights of Nature. Obecnie polski system prawny nie pozwala na przyznanie rzece statusu osoby prawnej, takiego, jakie maj\u0105 korporacje czy sp\u00f3\u0142ki. Pierwsza woda w Europie \u2013 s\u0142onowodna laguna Mar Menor w Hiszpanii \u2013 ju\u017c od wrze\u015bnia 2022 roku cieszy si\u0119 takim statusem. W Polsce profesor Jerzy Bieluk widzi zmian\u0119 przez wprowadzenie konkretnej ustawy. Na naszej stronie mo\u017cna przeczyta\u0107 o prawnych rozwi\u0105zaniach na \u015bwiecie, mo\u017cna tak\u017ce zapozna\u0107 si\u0119 w projektem ustawy, w kt\u00f3rej Odra jest uznana za osob\u0119. Zmiana \u015bwiadomo\u015bci poprzedza zmian\u0119 prawa, prawo pod\u0105\u017ca za \u015bwiadomo\u015bci\u0105 \u2013 t\u0119dy prowadzi droga.<\/p>\n Jak ze swojego do\u015bwiadczenia czujecie, co w naszej rzeczywisto\u015bci geopolitycznej jest najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 dla nowego prawa?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Plemi\u0119 Odry wsp\u00f3\u0142pracuje z prawnikami i to oni potrafiliby odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Nie znam r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy porz\u0105dkami prawnymi Polski i Nowej Zelandii, ale jasne jest dla mnie, \u017ce w ka\u017cdym z tych kraj\u00f3w uznanie osobowo\u015bci prawnej cz\u0119\u015bci przyrody odby\u0142o si\u0119 w pewnym sensie rewolucyjnie. To nie tak, \u017ce systemy prawne Kolumbii czy Kanady diametralnie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od naszego. \u017be, w przeciwie\u0144stwie do naszego, s\u0105 one gotowe na przyj\u0119cie takich zapis\u00f3w w spos\u00f3b naturalny i prosty. Wsz\u0119dzie odby\u0142o si\u0119 to dzi\u0119ki staraniom odwa\u017cnych i walecznych ludzi wizjoner\u00f3w. W Nowej Zelandii proces ten trwa\u0142 ponad sto lat. Uznanie osobowo\u015bci prawnej rzeki czy zatoki to zwykle przyj\u0119cie pojedynczego aktu prawnego dotycz\u0105cego tylko tego konkretnego elementu przyrody. Nie zmienia to systemu prawnego od podstaw \u2013 ca\u0142o\u015bciowo, radykalnie, tak, by uznanie osobowo\u015bci prawnej kolejnych rzek, las\u00f3w, mokrade\u0142, jezior czy \u0142\u0105k wynika\u0142o ju\u017c naturalnie z samego prawa. Wsz\u0119dzie na \u015bwiecie s\u0105 to dopiero pierwsze, nie\u015bmia\u0142e kroki. Na razie obserwujemy raczej rozhermetyzowywanie skostnia\u0142ego systemu otwieraj\u0105ce szpar\u0119, w kt\u00f3rej l\u0119gnie si\u0119 nowe prawo dotycz\u0105ce wybranej cz\u0119\u015bci przyrody, na przyk\u0142ad rzeki \u2013 jednej i tylko tej. Po czym system z powrotem si\u0119 uszczelnia. Ale ziarno zosta\u0142o zasiane i teraz kie\u0142kowa\u0107 i p\u0105czkowa\u0107 mo\u017ce ju\u017c od wewn\u0105trz. Moim zdaniem, nie zale\u017cy to od samego systemu prawnego, ale od wizji, odwagi i determinacji grupy ludzi, kt\u00f3ra chce dokona\u0107 zmiany.<\/p>\n Jakie zmiany mentalno\u015bci i wyobra\u017ani s\u0105 niezb\u0119dne?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Te na poziomie najbardziej podstawowym. Musimy u\u015bwiadomi\u0107 lub przypomnie\u0107 sobie, \u017ce przyroda to my. Jeste\u015bmy jej cz\u0119\u015bci\u0105 i jeste\u015bmy od niej zale\u017cni. Ziemia nie jest \u201enam poddan\u0105\u201d i czynienie jej tak\u0105 prowadzi wprost tam, gdzie w\u0142a\u015bnie jeste\u015bmy: na skraj katastrofy. Trzeba nam powrotu do \u017cycia w harmonii i r\u00f3wnowadze ze \u015bwiatem naturalnym \u2013 wodami, lasami, ekosystemami, powietrzem\u2026 i szacunku dla wszystkich istot nie-ludzkich. Ich \u017cycia w naszym wsp\u00f3lnym \u015bwiecie. Naszym zdaniem, konieczna jest przede wszystkim zmiana narracji. To, jak m\u00f3wimy o rzece czy drzewie, wp\u0142ywa na to, jak o nich my\u015blimy. \u201eCzym s\u0105\u201d zmienia si\u0119 w \u201ekim\u201d. Zmiana narracji to zmiana \u015bwiadomo\u015bci \u2013 tym zajmujemy si\u0119 intensywnie ju\u017c od dziewi\u0119tnastu miesi\u0119cy. Film, rozmowy z ekspertami, Marsz dla Odry, kampania Przep\u0142ywy dla Odry \u2013 to nasze najwi\u0119ksze projekty, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 zmianie sposobu m\u00f3wienia o \u017cywym \u015bwiecie, a zatem zmianie czucia, postrzegania, rozumienia i naszego w nim i z nim istnienia. Gdy zrozumiemy, \u017ce rzeki to my, zmiana prawa b\u0119dzie ju\u017c tylko formalno\u015bci\u0105.<\/p>\n A konkretnie? Jak mo\u017cna w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w wasz\u0105 akcj\u0119?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> Poza sam\u0105 jako\u015bci\u0105, w tej chwili potrzebne s\u0105 zmiany ilo\u015bciowe. Nasz profil na Facebooku \u015bledzi oko\u0142o 3,7 tysi\u0105ca os\u00f3b. Pod petycj\u0105 o uznanie osobowo\u015bci prawnej Odry mamy nieco ponad 14,3 tysi\u0105ca podpis\u00f3w. Niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 to g\u0142osy ludzi, kt\u00f3rzy czuj\u0105 osobist\u0105 wi\u0119\u017a z rzek\u0105, rozumiej\u0105 organiczn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 cz\u0142owieka do \u015bwiata przyrody i konieczno\u015b\u0107 uznania jej podmiotowo\u015bci, czy tych, kt\u00f3rych te kwestie nie zajmuj\u0105, ale latem chcieliby wyk\u0105pa\u0107 si\u0119 z Odrze, jest nas wci\u0105\u017c dramatycznie ma\u0142o. Jak to jest, \u017ce trzydzie\u015bci osiem milion\u00f3w ludzi przyzwala na to, by jedna z najwa\u017cniejszych rzek w ich kraju, ale i ka\u017cda inna, zaczynaj\u0105c od g\u00f3rskich strumyk\u00f3w, by\u0142a martwym, brudny, \u015bmierdz\u0105cym \u015bciekiem? A je\u015bli si\u0119 z tym nie godzimy, to dlaczego nic z tym nie robimy? Nawet je\u017celi nasze zaanga\u017cowanie mog\u0142oby ograniczy\u0107 si\u0119 do jednego gestu, cho\u0107by z\u0142o\u017cenia podpisu? To jest pytanie nie tylko o \u015bwiadomo\u015b\u0107 czy wyobra\u017ani\u0119, kt\u00f3ra z jakiego\u015b powodu jest przera\u017caj\u0105co nik\u0142a (czy wiesz, \u017ce woda, bez kt\u00f3rej umrzesz w ci\u0105gu trzech dni, pochodzi z rzeki?), ale i o odpowiedzialno\u015b\u0107. Jaki\u015b rodzaj cywilnej odwagi, najprostszego odruchu. To pytanie r\u00f3wnie\u017c o to, dlaczego dziecko mo\u017ce zamarzn\u0105\u0107 na trawniku, bo nikt nie udzieli\u0142 mu pomocy\u2026 \u201eNasza\u201d akcja, jest tak naprawd\u0119 akcj\u0105 NAS WSZYSTKICH. Nas obywatelek i obywateli, nas \u2013 ludzi. Wszyscy powinni\u015bmy zabiera\u0107 g\u0142os w wa\u017cnych sprawach, m\u00f3wi\u0107 o tym, co istotne, tworzy\u0107 \u015bwiat, w jakim chcemy \u017cy\u0107. Bierno\u015b\u0107 wobec z\u0142a to przyzwolenie, a przyzwolenie to wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n Wracaj\u0105c za\u015b do zmiany prawa?<\/strong><\/p>\n Agata Miros:<\/strong> B\u0119dzie ona mo\u017cliwa z chwil\u0105, gdy popr\u0105 nas setki tysi\u0119cy os\u00f3b. Wystarczy jedna setka. Chodzi o g\u0142os s\u0142yszalny na tyle, by wybrzmia\u0142 odpowiednio mocno, chocia\u017cby w parlamencie. Nie potrzeba tu niczego wi\u0119cej, ni\u017c woli nas \u2013 ludzi. Z woli spo\u0142ecze\u0144stwa prawo mo\u017cna zmieni\u0107 i nie jest to trudne. Najwi\u0119ksz\u0105 trudno\u015bci\u0105, cho\u0107 nie przeszkod\u0105, jest dla nas dotarcie z pomys\u0142em uznania osobowo\u015bci prawnej Odry do odpowiednio szerokiej grupy ludzi. Zgodnie z sonda\u017cem IBRiS dla Rzeczpospolitej sprzed dziesi\u0119ciu miesi\u0119cy 83% pytanych chcia\u0142o zaprzestania zrzut\u00f3w niebezpiecznych substancji do Odry. Polacy rozumiej\u0105, \u017ce rzeki trzeba chroni\u0107, cho\u0107 przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 do przestarza\u0142ych rozwi\u0105za\u0144 prawnych i do tego, \u017ce nie przynosz\u0105 one rezultatu. Nasz pomys\u0142 jest bardzo nowoczesny \u2013 proponujemy nie tylko najbardziej kompletn\u0105 ochron\u0119 dla rzeki, ale tak\u017ce ca\u0142kowit\u0105 zmian\u0119 my\u015blenia o przyrodzie. Odej\u015bcie od antropocentryzmu, uznanie podmiotowo\u015bci natury. Jest to podej\u015bcie na tyle \u201erewolucyjne\u201d, \u017ce potrzeba czasu na dotarcie z nim do ludzi. Problem w tym, \u017ce rzeki umieraj\u0105, planeta p\u0142onie, ka\u017cdego roku z powierzchni Ziemi znika ponad dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy gatunk\u00f3w zwierz\u0105t. Czasu jest coraz mniej.<\/p>\n Rozmawia\u0142a: Anka Mitu\u015b<\/p>\n Zdj\u0119cia: Plemi\u0119 Odry<\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”3694,3695,3696″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.25.0″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Anka Mitu\u015b: Istniejecie od 2022 roku, kiedy nast\u0105pi\u0142a jedna z najbardziej spektakularnych \u015bwiatowych ekologicznych katastrof ostatnich lat. Chyba ka\u017cdy ju\u017c wie, kim jeste\u015bcie i o co zabiegacie. A jak wy w jednym zdaniu definiujecie sami siebie? Jeste\u015bmy grup\u0105 ludzi, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy to, \u017ce rozpoznajemy w Odrze osob\u0119 i chcemy, by prawo uzna\u0142o Odr\u0119 za osob\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3696,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-3691","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3691"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3691\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3698,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3691\/revisions\/3698"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3696"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}