[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce Luwr Abu Zabi jest cz\u0119\u015bci\u0105 interes\u00f3w politycznych, gospodarczych i militarnych \u0142\u0105cz\u0105cych Zjednoczone Emiraty Arabskie i Francj\u0119. Marka narodowa, b\u0119d\u0105ca oczkiem w g\u0142owie Francuz\u00f3w, sta\u0142a si\u0119 kolejnym towarem luksusowym wypuszczonym w \u015bwiat. Ale towarem, kt\u00f3ry ma przynie\u015b\u0107 zyski nie tylko jego \u201eproducentom\u201d, lecz r\u00f3wnie\u017c nabywcom.<\/p>\n
Wbrew powszechnej opinii, w my\u015bl kt\u00f3rej instytucja mia\u0142aby funkcjonowa\u0107 na zasadzie oddzia\u0142u, Luwr Abu Zabi jest niezale\u017cnym muzeum, niemaj\u0105cym \u017cadnego administracyjnego zwi\u0105zku z parysk\u0105 instytucj\u0105. Mieszka\u0144cy Zjednoczonych Emirat\u00f3w Arabskich \u2013 opr\u00f3cz tego, \u017ce w\u0142\u0105czyli kwestie kultury w szeroki zakres interes\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, co w oczach niekt\u00f3rych mo\u017ce by\u0107 postrzegane jako art washing<\/em> \u2013 postanowili wykorzysta\u0107 fakt, \u017ce \u017cyj\u0105 w pa\u0144stwie nowym i zarazem nowoczesnym, raczej pozbawionym d\u00f3br kultury materialnej w takiej liczbie, do jakiej nawykli\u015bmy w naszym europocentrycznym \u015bwiecie, a zatem maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia narracji kulturowej niemal\u017ce od zera.<\/p>\n \u201eCo tam mo\u017cna zwiedza\u0107? \u2013 pytali mnie znajomi, kt\u00f3rzy us\u0142yszeli, \u017ce wybieram si\u0119 do Abu Zabi. \u2013 Przecie\u017c tam nie ma \u017cadnych zabytk\u00f3w, tylko wie\u017cowce\u201d. W istocie, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy \u2013 szerzej \u2013 pa\u0144stwa w regionie Zatoki Perskiej, kt\u00f3re rozwin\u0119\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki wydobyciu ropy w ci\u0105gu ostatnich lat, s\u0105 przede wszystkim pa\u0144stwami nowoczesnymi (g\u0142\u00f3wnie wizualnie, technologicznie i biznesowo, bo niekoniecznie obyczajowo \u2013 w zachodnim rozumieniu tego s\u0142owa), kt\u00f3re pozwalaj\u0105 sobie na \u015bmia\u0142e eksperymenty szczeg\u00f3lnie w obszarze architektury. Mo\u017cna to widzie\u0107 jako przejaw megalomanii, tak silnie kojarzonej z szejkami, ich niewyobra\u017calnymi bud\u017cetami i w zwi\u0105zku z tym nieograniczonymi mo\u017cliwo\u015bciami. Co\u015b w tym jest, szczeg\u00f3lnie je\u015bli zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na symbole architektury Abu Zabi, jak pa\u0142ac prezydencki Qasr Al Watan \u2013 powsta\u0142y w 2017 roku majestatyczny obiekt, z\u0142oty a nieskromny, chocia\u017c nieprzekraczaj\u0105cy granic dobrego smaku, w kt\u00f3rym nie urz\u0119duje na sta\u0142e \u017caden szejk. Pa\u0142ac pe\u0142ni wy\u0142\u0105cznie funkcje reprezentacyjne, a tak\u017ce jest obiektem turystycznym.<\/p>\n Wracaj\u0105c do kwestii biznesu, kt\u00f3rego elementem jest Luwr Abu Zabi, ta megalomania jest w zasadzie dwustronna, poniewa\u017c w ten spos\u00f3b mo\u017cna widzie\u0107 fakt, \u017ce Francja u\u017cyczy\u0142a za ogromne pieni\u0105dze (ponad miliard dolar\u00f3w) swojej marki. Abu Zabi ma prawo korzysta\u0107 z nazwy \u201eLuwr\u201d przez trzydzie\u015bci lat, a tak\u017ce wypo\u017cycza\u0107 dzie\u0142a z kilkunastu s\u0142ynnych paryskich muze\u00f3w i instytucji kultury (mi\u0119dzy innymi Luwru czy Muzeum d\u2019Orsay). Ten ruch ze strony Francji zreszt\u0105 spotka\u0142 si\u0119 z ogromn\u0105 krytyk\u0105 i zosta\u0142 nazwany trwonieniem narodowego dziedzictwa artystycznego, do kt\u00f3rych marka najs\u0142ynniejszego muzeum \u015bwiata niew\u0105tpliwie nale\u017cy.<\/p>\n Trudno si\u0119 z powy\u017cszym zarzutem nie zgodzi\u0107. Tym bardziej \u017ce ca\u0142a sytuacja ma s\u0142u\u017cy dosy\u0107 niezwyk\u0142emu zabiegowi, a mianowicie budowie nowej pot\u0119gi kulturalnej, jak\u0105 oficjalnie Zjednoczone Emiraty Arabskie chc\u0105 by\u0107 w swoim regionie. To mi\u0119dzy innymi pr\u00f3ba zabezpieczenia si\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107 \u2013 kraje, kt\u00f3re wzbogaci\u0142y si\u0119 gwa\u0142townie na wydobyciu ropy naftowej, w pewnym momencie b\u0119d\u0105 musia\u0142y zmierzy\u0107 si\u0119 z jej brakiem, a zatem ich atrakcyjno\u015b\u0107 nie mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na tej ga\u0142\u0119zi gospodarki. Inny \u201es\u0142ynny\u201d emirat, czyli Dubaj, jest rajem podatkowym oraz atrakcyjnym rynkiem nieruchomo\u015bci, Abu Zabi ma by\u0107 klejnotem kulturalnym.<\/p>\n I oczywi\u015bcie istnieje szansa na to, \u017ce do Abu Zabi b\u0119d\u0105 przybywa\u0107 amatorzy turystyki muzealnej. Luwr mie\u015bci si\u0119 na jednej z wysp \u2013 Saadiyat (wyspa szcz\u0119\u015bcia), kt\u00f3ra wbrew powtarzanym opiniom jest wysp\u0105 powsta\u0142\u0105 naturalnie. To jeden z pi\u0119kniejszych obszar\u00f3w miasta z ekskluzywnymi hotelami, wydmami oraz poczt\u00f3wkowymi pla\u017cami, ale zagospodarowany (jeszcze) nieprzesadnie. S\u0142owem \u2013 architektura nie przy\u0107miewa naturalnej atrakcyjno\u015bci miejsca. Tam za\u0142o\u017cono Cultural District, kt\u00f3ra w zamy\u015ble ma by\u0107 czym\u015b na kszta\u0142t Museuminsel w Berlinie: na jednym obszarze b\u0119dzie mo\u017cna zwiedza\u0107 muzea (sztuki, historyczne, morskie) oraz \u015bwi\u0105tynie r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144. I tu zaczyna si\u0119 ca\u0142a zabawa, kt\u00f3ra z pozoru brzmi ca\u0142kiem sensownie: do zaprojektowania budynk\u00f3w zaproszono najwi\u0119ksze gwiazdy architektury na \u015bwiecie, zdecydowanie dla maj\u0119tnego organizatora sky is the limit<\/em>. Luwr zosta\u0142 zaprojektowany przez Jeana Nouvela, Muzeum Guggenheima \u2013 przez Franka O. Gehry\u2019ego, Abu Dhabi Performing Arts Center to dzie\u0142o nie\u017cyj\u0105cej ju\u017c Zahy Hadid, a Muzeum Narodowe Szejka Zayeda stworzy\u0142 sam Norman Foster. W tej chwili jedynym dzia\u0142aj\u0105cym muzeum jest Luwr, lecz pozosta\u0142e instytucje maj\u0105 ju\u017c taki kszta\u0142t, kt\u00f3ry bez pud\u0142a pozwala rozpozna\u0107, kto jest autorem projektu architektonicznego.<\/p>\n Abu Zabi jest rajem dla projektant\u00f3w architektury, kt\u00f3rzy maj\u0105 niesamowite mo\u017cliwo\u015bci realizacji \u015bmia\u0142ych projekt\u00f3w bez typowych \u201eobci\u0105\u017ce\u0144\u201d, poczynaj\u0105c od bud\u017cet\u00f3w, a na wpisaniu si\u0119 w zastan\u0105 architektur\u0119 i lokaln\u0105 histori\u0119 ko\u0144cz\u0105c. Oczywi\u015bcie to ostatnie to raczej wyzwanie ni\u017c problem, ale chodzi mi o u\u015bwiadomienie, \u017ce pole dzia\u0142ania jest zdecydowanie szersze ni\u017c w zat\u0142oczonej Europie czy troch\u0119 mniej zat\u0142oczonych Stanach Zjednoczonych. Nie da si\u0119 przemilcze\u0107 r\u00f3wnie\u017c kwestii zwi\u0105zanych z warunkami pracy robotnik\u00f3w pracuj\u0105cych na budowie \u2013 s\u0105 one bardzo trudne ze wzgl\u0119du na panuj\u0105ce temperatury, ale przede wszystkim stanowi\u0105 pow\u00f3d alarm\u00f3w organizacji zajmuj\u0105cych si\u0119 prawami cz\u0142owieka. Luwr tak\u017ce nie unikn\u0105\u0142 kontrowersji z tym tematem zwi\u0105zanych.<\/p>\n I w\u0142a\u015bnie z tego powodu w moj\u0105 percepcj\u0119 jako turystki jest wpisana ambiwalencja, kt\u00f3ra, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, towarzyszy\u0142a mi przez ca\u0142y pobyt w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Pozostaj\u0105c jednak przy temacie Luwru, to \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce instytucja ta jest istotnym elementem systemowego art washingu<\/em>, w kt\u00f3rym z\u0142e petrodolary musz\u0105 sta\u0107 si\u0119 troch\u0119 dobre, stoi w sprzeczno\u015bci z wra\u017ceniem, jakie robi wizyta w muzeum. To miejsce jest bowiem naprawd\u0119 osza\u0142amiaj\u0105ce.<\/p>\n Nie b\u0119d\u0119 przesadza\u0107, je\u017celi stwierdz\u0119, \u017ce budynek Jeana Nouvela jest jednym z najpi\u0119kniejszych przyk\u0142ad\u00f3w architektury wsp\u00f3\u0142czesnej, jakie widzia\u0142am. Jego bry\u0142a jest realizacj\u0105 minimalistyczn\u0105, a jednocze\u015bnie pe\u0142n\u0105 niuans\u00f3w. W skr\u00f3cie mo\u017cna okre\u015bli\u0107, \u017ce sk\u0142ada si\u0119 z trzech element\u00f3w: budynk\u00f3w, kopu\u0142y oraz otaczaj\u0105cego i wnikaj\u0105cego w ni\u0105 systemu wodnego. Pomieszczenia wystawiennicze, administracyjne, sklep muzealny, sale wyk\u0142adowe mieszcz\u0105 si\u0119 w minimalistycznych bia\u0142ych budynkach, kt\u00f3rych kszta\u0142t i uk\u0142ad by\u0142 wzorowany na medynie, czyli starej dzielnicy arabskich miast (w Abu Zabi takiej dzielnicy, rzecz jasna, nie ma). Przekryte zosta\u0142y gigantyczn\u0105 kopu\u0142\u0105, kt\u00f3rej a\u017cur \u2013 tak\u017ce inspirowany arabsk\u0105 ornamentyk\u0105 \u2013 przepuszcza \u015bwiat\u0142o, tworz\u0105c bardziej \u0142askaw\u0105 termicznie przestrze\u0144, zacienion\u0105, w kt\u00f3rej rzeczywi\u015bcie mo\u017cna si\u0119 zgubi\u0107 jak na starym mie\u015bcie w p\u00f3\u0142nocnej Afryce. Muzeum otoczone jest wod\u0105, kt\u00f3ra tak\u017ce wnika do wn\u0119trza, mi\u0119dzy pomieszczenia \u2013 budynki muzealne, niezmiennie lazurow\u0105. Jean Nouvel jest jedn\u0105 z gwiazd \u015bwiata architektury, laureatem Nagrody Pritzkera (2008), nie trzeba go zatem przedstawia\u0107. Przypomn\u0119 tylko, \u017ce jego dzie\u0142ami s\u0105 mi\u0119dzy innymi Institut du Monde Arabe w Pary\u017cu, Filharmonia Paryska, Doha Tower w Katarze czy Mus\u00e9e du Quai Branly \u2013 Jacques Chirac w Pary\u017cu.<\/p>\n Ide\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 kolekcji oraz narracji, za kt\u00f3r\u0105 pod\u0105\u017ca widz muzeum, s\u0105 tolerancja, akceptacja oraz integracja kultur \u015bwiata \u2013 takie okr\u0105g\u0142e zdania padaj\u0105 we wszelkich materia\u0142ach promuj\u0105cych muzeum. Tym bardziej niebywale to brzmi, je\u017celi przypomnimy sobie dyskusje o muzealnym postkolonializmie, kt\u00f3rego jedn\u0105 z matek jest przecie\u017c Francja, a to mi\u0119dzy innymi z tego miejsca pochodzi gros zbior\u00f3w emirackiego muzeum. Ten w\u0105tek nie pojawia si\u0119 jednak na ekspozycji, co wi\u0119cej, fakt, \u017ce na terenach pustynnych w Zatoce Perskiej ogl\u0105damy dzie\u0142a Leonarda da Vinci, portret Marii Antoniny autorstwa \u00c9lisabeth Vig\u00e9e Le Brun czy realizacje Keitha Haringa, ka\u017ce raczej przeciera\u0107 oczy ze zdumienia. Troch\u0119 niezr\u0119cznie si\u0119 do tego przyzna\u0107, ale jako Europejka jestem jednak przyzwyczajona, \u017ce globalizacja i og\u00f3lnie wszystko, co obecne w dalekim \u015bwiecie, \u201eidzie do nas\u201d. Tutaj konfrontujemy si\u0119 z sytuacj\u0105, w kt\u00f3rej to kultura i sztuka reprezentuj\u0105ce warto\u015bci czy histori\u0119 Starego Kontynentu zosta\u0142y po prostu przeniesione, w pewien spos\u00f3b zaanektowane i wyeksponowane. Oczywi\u015bcie trzeba sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce za te pomys\u0142y nie s\u0105 odpowiedzialni wy\u0142\u0105cznie Arabowie i nie jest to ich osobisty wymys\u0142, \u017ceby po prostu pokaza\u0107 to, co europejskie. To, w jaki spos\u00f3b merytorycznie funkcjonuje Luwr Abu Zabi, jest wynikiem wsp\u00f3\u0142pracy Arab\u00f3w i Francuz\u00f3w, kt\u00f3rzy \u2013 m\u00f3wi\u0105c wprost \u2013 przekazali gospodarzom swoje know-how. Rezultat jest zatem wypadkow\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy, a nie dzieckiem jednego rodzica.<\/p>\n Ale zostawmy teorie i dyskusje za drzwiami, poniewa\u017c w muzeum tego nie ma. Tu jest tylko sztuka i s\u0105 teksty kultury \u2013 niejako na przek\u00f3r wszystkiemu, bez hierarchii, do kt\u00f3rych tak bardzo przyzwyczai\u0142a \u201enasza\u201d historia sztuki. Z pewno\u015bci\u0105 sprzyja temu strona realizacyjna ekspozycji: perfekcyjna i minimalistyczna architektura wystawy, s\u0142u\u017c\u0105ca jak najlepszemu wyeksponowaniu artefakt\u00f3w. Bardzo wyra\u017any jest brak nachalnej dydaktyki, z kt\u00f3rej muzea przecie\u017c s\u0142yn\u0105, wszak s\u0105 plac\u00f3wkami naukowymi. Pod ci\u0119\u017carem wiedzy wyp\u0142ywaj\u0105cej ze \u015bcian, tablic czy druk\u00f3w ju\u017c niejeden cz\u0142owiek si\u0119 ugi\u0105\u0142. W Luwrze mo\u017cemy poczyta\u0107 wi\u0119cej w dyskretnie porozmieszczanych komputerowych kioskach, ale nie musimy \u2013 zupe\u0142nie wystarcz\u0105 opisy na \u015bcianach, zawieraj\u0105ce tylko to, co niezb\u0119dne. Nie ma tu szale\u0144stwa szufladkowania: dat, epok, nurt\u00f3w czy wykres\u00f3w rodem z tablic historycznych. Ekspozycja jest u\u0142o\u017cona niejako w poprzek istniej\u0105cych przez tysi\u0105clecia zjawisk, za\u015b istot\u0105 jest szukanie analogii w pozornie odleg\u0142ych na osi czasu miejscach i tropienie wsp\u00f3lnych idei, a nie budowanie narracji opartej na odmienno\u015bciach kulturowych. Nasz europocentryzm mo\u017ce zosta\u0107 pi\u0119knie rozsadzony przez ukazanie zbie\u017cno\u015bci i relacji z Orientem, a pod\u015bwiadoma i oczywi\u015bcie nie zawsze zamierzona perspektywa chrze\u015bcija\u0144skocentryczna zyskuje na rozszerzeniu na inne wielkie religie. Moj\u0105 ulubion\u0105 sal\u0105 jest ta, w kt\u00f3rej zaprezentowano \u015bredniowiecze: bajecznie wygl\u0105da zestawienie rze\u017aby przedstawiaj\u0105cej Madonn\u0119 z Dzieci\u0105tkiem z przepi\u0119knie dekorowanymi elementami architektonicznymi z Bliskiego Wschodu oraz pos\u0105\u017ckiem ta\u0144cz\u0105cego Sziwy (X wiek) z Indii.<\/p>\n Im bli\u017cej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, tym bardziej jednak kolekcja zaczyna przypomina\u0107 to, co znamy z europejskich muze\u00f3w. Mamy wi\u0119c klasyk\u00f3w XIX i XX wieku: Rodina, impresjonist\u00f3w, Maneta, Van Gogha, Picassa, Mondriana, Magritte\u2019a czy wreszcie Willema de Kooninga, Pollocka czy Keitha Haringa. Raczej jest to klasyczne zestawienie, kt\u00f3rego mo\u017cna by oczekiwa\u0107 w takim muzeum, chocia\u017c zdarzaj\u0105 si\u0119 bardzo interesuj\u0105ce s\u0105siedztwa, jak cykl obraz\u00f3w Cy Twombly z kamiennymi tablicami z P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego sprzed 4000 tysi\u0119cy lat. To jednak wyra\u017anie pokazuje, dla kogo zosta\u0142o stworzone to muzeum: dla szerokiej publiczno\u015bci, kt\u00f3ra chce do\u015bwiadcza\u0107 sztuki i kultury w nowy spos\u00f3b, odmienny ni\u017c u siebie, ale z nagrod\u0105 na ko\u0144cu. Odmienno\u015bci\u0105 jest nowa perspektywa na rozw\u00f3j kultur \u015bwiata, nagrod\u0105 za\u015b s\u0105 klasycy wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci na ko\u0144cu. C\u00f3\u017c, ka\u017cda instytucja tej rangi musi mie\u0107 swoj\u0105 Giocond\u0119, to ju\u017c marketingowy wym\u00f3g wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n Domy\u015blny widz Luwru jest osob\u0105 obyt\u0105, podr\u00f3\u017cuj\u0105c\u0105, ale szanuj\u0105c\u0105 sw\u00f3j czas: obejrzenie ca\u0142o\u015bci wraz z wystawami towarzysz\u0105cymi nie powinno zaj\u0105\u0107 wi\u0119cej ni\u017c trzy, cztery godziny. Nie do\u015bwiadczymy zm\u0119czenia nadmiarem wiedzy, konieczno\u015bci czytania nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 tekst\u00f3w, nie ma szans na zawstydzenie si\u0119 niedouczeniem. Z czystym sumieniem mo\u017cna po ekspozycji tylko p\u0142yn\u0105\u0107 wizualnie i b\u0119dzie si\u0119 zachwyconym, tak po prostu. Zreszt\u0105 sam dyrektor instytucji, Manuel Rabat\u00e9, podkre\u015bla w wywiadach, \u017ce nadrz\u0119dn\u0105 warto\u015bci\u0105, jak\u0105 widz wyniesie z muzeum, jest fantastyczne do\u015bwiadczenie.<\/p>\n Mo\u017cna si\u0119 oczywi\u015bcie oburza\u0107, \u017ce idea dziewi\u0119tnastowiecznego muzeum, w kt\u00f3rym kszta\u0142cono si\u0119 archeologicznie czy historycznie, jest tu wypierana przez has\u0142o atrakcyjno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie je\u017celi wiemy, jak wygl\u0105da paryski Luwr ze swoimi nieko\u0144cz\u0105cymi si\u0119 zbiorami, labiryntami sal i dzie\u0142ami z kategorii must see<\/em>, mo\u017cemy mie\u0107 jakie\u015b konkretne oczekiwania. C\u00f3\u017c, \u015bwiat si\u0119 zmienia, dydaktyzm ju\u017c dawno ust\u0105pi\u0142 miejsca tak modnemu poj\u0119ciu, jak do\u015bwiadczenie, a ludzie en masse<\/em> nie chc\u0105 by\u0107 pouczani. I chocia\u017c Luwr Abu Zabi jest miejscem, w kt\u00f3rym naprawd\u0119 przyjemnie sp\u0119dza si\u0119 czas \u2013 tak samo zreszt\u0105, jak i w ca\u0142ym emiracie, bo to jest drugim kluczowym towarem tego obszaru \u2013 za\u015b g\u0142owa nie p\u0119knie nam od nadmiaru wiedzy (chyba \u017ce tego b\u0119dziemy chcieli), to b\u0119d\u0119 broni\u0107 zdania, \u017ce ta instytucja przybra\u0142a w\u0142a\u015bciwy kszta\u0142t, szczeg\u00f3lnie je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 miejsce i czas, w kt\u00f3rym powsta\u0142a. I oczywi\u015bcie jej organizatorzy osi\u0105gaj\u0105 swoje cele. Stworzyli bowiem produkt luksusowy (sztuka niew\u0105tpliwie do takich nale\u017cy) w drogim opakowaniu, a na dodatek pomaga on w niezwyk\u0142ym przedsi\u0119wzi\u0119ciu stworzenia nowej narracji o miejscu. Nie zapominajmy, \u017ce architektura i zespolona z ni\u0105 kultura s\u0142u\u017c\u0105 w Zjednoczonych Emiratach Arabskich w\u0142a\u015bnie budowaniu wizerunku pa\u0144stwa m\u0142odego, zasobnego, kt\u00f3re patrzy przede wszystkim do przodu. I ma t\u0119 swobod\u0119 p\u00f3j\u015bcia w dogodnym dla siebie kierunku bez konieczno\u015bci ogl\u0105dania si\u0119 na reszt\u0119 \u015bwiata.<\/p>\n Tekst: Alicja Klimczak-Dobrzaniecka<\/p>\n Zdj\u0119cia: Alicja Klimczak-Dobrzaniecka, Grzegorz Wojciechowski<\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”4248,4247,4227,4224,4244,4245,4246,4218,4219,4220,4221,4222,4223,4225,4226,4228,4229,4230,4231,4232,4233,4234,4235,4236,4237,4238,4239,4240,4241,4242,4243″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce Luwr Abu Zabi jest cz\u0119\u015bci\u0105 interes\u00f3w politycznych, gospodarczych i militarnych \u0142\u0105cz\u0105cych Zjednoczone Emiraty Arabskie i Francj\u0119. Marka narodowa, b\u0119d\u0105ca oczkiem w g\u0142owie Francuz\u00f3w, sta\u0142a si\u0119 kolejnym towarem luksusowym wypuszczonym w \u015bwiat. Ale towarem, kt\u00f3ry ma przynie\u015b\u0107 zyski nie tylko jego \u201eproducentom\u201d, lecz r\u00f3wnie\u017c nabywcom. Wbrew powszechnej opinii, w my\u015bl kt\u00f3rej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4248,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-4216","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4216"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4255,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4216\/revisions\/4255"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}