[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.2″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
11 niezwyk\u0142ych dywan\u00f3w, zwanych tak\u017ce \u201egobelinami\u201d, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszy ma ponad 6\u00a0metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i 3 metry szeroko\u015bci, a tak\u017ce kilkadziesi\u0105t autoportretowych i\u00a0inscenizowanych fotografii b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 w Muzeum Etnograficznym we Wroc\u0142awiu na pierwszej wystawie prezentuj\u0105cej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mariana Henela (1926\u20131993), wieloletniego pacjenta Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Branicach. W skali \u015bwiatowej jego prace uznaje si\u0119 dzisiaj za jedne z najwybitniejszych przyk\u0142ad\u00f3w dzie\u0142 powsta\u0142ych w efekcie arteterapii realizowanych w szpitalach psychiatrycznych.<\/p>\n
Marian Henel, zwany przez personel szpitalny Maniusiem, a w prasie okre\u015blany \u201ediabelskim pomiotem\u201d lub \u201elubie\u017cnikiem z Branic\u201d, to posta\u0107 dotkni\u0119ta zaburzeniami na tle seksualnym, wieloznaczna i kontrowersyjna. Wykonane przez niego dywany, rysunki i fotografie s\u0105 wyj\u0105tkowym przejawem tzw. art brut, czyli sztuki tworzonej przez osoby niewykszta\u0142cone artystycznie lub cierpi\u0105ce na chorob\u0119 psychiczn\u0105.<\/p>\n
Henel przez pierwszych 7 lat swojego pobytu w branickim zak\u0142adzie pracowa\u0142 w szpitalnej tkalni, gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 wyrabianiem na krosnach grubych bawe\u0142nianych i lnianych tkanin, z kt\u00f3rych szyto bielizn\u0119 dla pacjent\u00f3w. W 1968 roku trafi\u0142 do Pracowni Ekspresji Sztuki Psychopatologicznej za\u0142o\u017conej w Branicach przez Stanis\u0142awa Wody\u0144skiego, instruktora terapii zaj\u0119ciowej. Dzia\u0142a\u0142y w niej warsztaty malarstwa, rysunku, grafiki, rze\u017aby i tkactwa, w kt\u00f3rych pacjenci, podejmuj\u0105c samodzielne dzia\u0142ania tw\u00f3rcze, byli leczeni przez sztuk\u0119. Henel do\u0142\u0105czy\u0142 do pracowni tkactwa skuszony mo\u017cliwo\u015bci\u0105 pracy w osobnym pomieszczeniu, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 du\u017ce pionowe krosno trzymetrowej szeroko\u015bci.<\/p>\n
Pocz\u0105tkowo wykonywa\u0142 dywany na zam\u00f3wienie wed\u0142ug dostarczonych wzor\u00f3w i wskaz\u00f3wek. Widzowie mog\u0105 obejrze\u0107 na wystawie pierwszy dywan jego autorstwa \u2013 herb szko\u0142y medycznej z maksym\u0105 \u201eSalus aegroti suprema lex\u201d (Dobro pacjenta najwy\u017cszym prawem). Na ponurym granatowym tle wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 oplataj\u0105cy ko\u0142o trybowe w\u0105\u017c, mistrzowsko zrealizowany zwiastun rozwijaj\u0105cego si\u0119 talentu Henela.<\/p>\n
Drugi wykonany przez niego dywan, r\u00f3wnie\u017c prezentowany na wystawie, tak\u017ce powsta\u0142 na zam\u00f3wienie. Jego tre\u015bci\u0105 jest pochwa\u0142a niefarmakologicznych metod psychiatrii, uj\u0119ta w przedstawieniu grupy trzech renesansowych muzyk\u00f3w i sentencji \u201eVerbum, gaudium, labor et musica\u2026 etiam medicina\u201d (S\u0142owo, rado\u015b\u0107, praca i muzyka\u2026 to r\u00f3wnie\u017c medycyna). Wz\u00f3r tego \u201egobelinu\u201d zosta\u0142 Henelowi narzucony, jednak wszystkie ornamenty i barwy tw\u00f3rca dobra\u0142 sam, z czego wywi\u0105za\u0142 si\u0119 w doskona\u0142y spos\u00f3b.<\/p>\n
Ten i nast\u0119pne dywany Henel projektowa\u0142 na papierze milimetrowym, gdzie jedna kratka odpowiada\u0142a jednemu w\u0119ze\u0142kowi tkaniny. Kolejne prace kreowa\u0142 ju\u017c samodzielnie. W\u0142a\u015bnie one s\u0105 najbardziej interesuj\u0105ce pod wzgl\u0119dem kompozycji \u2013 niewystudiowanej i harmonijnej \u2013 oraz tre\u015bci \u2013 uznawanych za nieprzyzwoite, kontrowersyjne i odbiegaj\u0105ce od norm spo\u0142ecznych.<\/p>\n
Przedstawia\u0142 na nich obna\u017cone kobiety z nadwag\u0105, rzadziej m\u0119\u017cczyzn, piel\u0119gniarki w bia\u0142ych kitlach i czepkach na g\u0142owach, wypi\u0119te w stron\u0119 widz\u00f3w po\u015bladki, sceny erotyczne. W\u015br\u00f3d zaprojektowanych i wykonanych przez Henela wizerunk\u00f3w nie brakuje obraz\u00f3w ejakulacji, menstruacji, oddawania moczu czy defekacji. Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c wisielce, czarownice, duchy i ludzko-zwierz\u0119ce hybrydy. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 \u201egobelinom\u201d Henela, \u201enale\u017cy mie\u0107 na uwadze fakt, \u017ce w chorobie psychicznej poznanie \u015bwiata jest inne, zmienione przez doznania psychotyczne, urojenia i omamy\u201d \u2013 pisze dr Anna Steliga w eseju zawartym w publikacji towarzysz\u0105cej wystawie.<\/p>\n
Na \u201egobelinach\u201d ukazane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c potworne bajkowe zwierz\u0119ta \u2013 \u017caby lub ropuchy, w\u0119\u017ce, muchy, skorpiony, koty, a tak\u017ce rozmaite robaki. Steliga zwraca uwag\u0119 na magiczny aspekt tych postaci, a tak\u017ce na ich z\u0142o\u017con\u0105 symbolik\u0119 w r\u00f3\u017cnych kulturach i religiach \u015bwiata. Ropucha symbolizuje chu\u0107 i pych\u0119, ale tak\u017ce kobiet\u0119 z nadwag\u0105. Robak obrazuje grzech. Chrz\u0105szcz odzwierciedla mrok i dwup\u0142ciowo\u015b\u0107. Sowa to symbol m\u0105dro\u015bci i samotno\u015bci. Nietoperze to kreacja z\u0142ych duch\u00f3w b\u0105d\u017a widma os\u00f3b zmar\u0142ych. Motyl wi\u0105\u017ce si\u0119 z lubie\u017cno\u015bci\u0105 i beztrosk\u0105.<\/p>\n
Henel pracowa\u0142 na ramie z naci\u0105gni\u0119t\u0105 osnow\u0105, r\u0119cznie wi\u0105\u017c\u0105c w\u0119z\u0142y z prz\u0119dzy we\u0142nianej. Surowiec do tkania dywan\u00f3w pochodzi\u0142 z odpad\u00f3w z fabryki dywan\u00f3w w Kietrzu. W belach we\u0142ny wa\u017c\u0105cych nieraz ponad 100 kilogram\u00f3w Henel wyszukiwa\u0142 jak najd\u0142u\u017csze odcinki, formowa\u0142 je w k\u0142\u0119bki, dzieli\u0142 wed\u0142ug barw, \u017cmudnie gromadz\u0105c zapasy materia\u0142u.<\/p>\n
W ci\u0105gu ponad 20 lat sp\u0119dzonych na terapii w Pracowni Ekspresji Sztuki Psychopatologicznej Marian Henel r\u00f3wnolegle z tkaniem dywan\u00f3w oddawa\u0142 si\u0119 swojej drugiej pasji \u2013 fotografowaniu. Na wystawie pokazanych zostanie kilkadziesi\u0105t czarno-bia\u0142ych zdj\u0119\u0107. Henel wykonywa\u0142 je setkami, wielokrotnie poprawiaj\u0105c uj\u0119cia i kadry, nim osi\u0105ga\u0142 zamierzony efekt. Sam wywo\u0142ywa\u0142 zdj\u0119cia, wykazuj\u0105c si\u0119 przy tym du\u017c\u0105 kreatywno\u015bci\u0105 mimo braku wiedzy o aparaturze in\u017cynieryjno-optycznej.<\/p>\n
Widzowie zobacz\u0105 fotografie, kt\u00f3rych bohaterem jest sam Henel ustawiaj\u0105cy si\u0119 w erotycznych pozach. Sukcesywnie modyfikowa\u0142 on sw\u00f3j wizerunek w kierunku damsko-m\u0119skiej chimery. Celowo jad\u0142 wi\u0119cej, by jego cia\u0142o zyska\u0142o kr\u0105g\u0142o\u015bci. Sam konstruowa\u0142 powi\u0119kszaj\u0105ce go biustonosze i rajstopy. Depilowa\u0142 swoje cia\u0142o, a do zdj\u0119\u0107 przebiera\u0142 si\u0119 w kitle piel\u0119gniarskie i zak\u0142ada\u0142 peruki. Z czasem zainteresowa\u0142 si\u0119 te\u017c animacj\u0105. Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 w niej lalkami ubieranymi na swoje podobie\u0144stwo, kt\u00f3re ustawia\u0142 tak, by zobrazowa\u0107 kolejne fazy stosunku p\u0142ciowego.<\/p>\n
Szczeg\u00f3\u0142y \u017cycia Henela z czas\u00f3w przedszpitalnych znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z jego w\u0142asnych relacji. By\u0142 dzieckiem niechcianym, osieroconym we wczesnym wieku, uciekaj\u0105cym od kolejnych \u017ale traktuj\u0105cych go opiekun\u00f3w. Uko\u0144czy\u0142 sze\u015b\u0107 klas szko\u0142y podstawowej. Po II wojnie \u015bwiatowej przez kilka lat pracowa\u0142 w Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Kluczborku. Wed\u0142ug dr. Bogus\u0142awa Habrata \u201emimo i\u017c zatrudniony by\u0142 jako palacz, twierdzi\u0142, \u017ce ch\u0119tnie podejmowa\u0142 si\u0119 wymy\u015blnego torturowania, a nawet egzekucji szokuj\u0105cych innych oprawc\u00f3w. Ile w tym prawdy, a ile sadystycznych fantazji, opowiadanie o kt\u00f3rych wywiera\u0142o zawsze ogromny wp\u0142yw na s\u0142uchaj\u0105cych, trudno oceni\u0107\u201d.<\/p>\n
Za podpalenie stodo\u0142y w Pa\u0144stwowym Gospodarstwie Rolnym zosta\u0142 aresztowany i ponad rok sp\u0119dzi\u0142 w wi\u0119zieniu, sk\u0105d zwolniono go podejrzewaj\u0105c, \u017ce jest osob\u0105 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 intelektualn\u0105. Wtedy trafi\u0142 do zamkni\u0119tej plac\u00f3wki psychiatrycznej w Branicach, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jego domem do ko\u0144ca \u017cycia.
Wystawa przygotowana przy wsp\u00f3\u0142pracy Muzeum Narodowego we Wroc\u0142awiu z zespo\u0142em lekarzy Specjalistycznego Szpitala im. ks. biskupa J\u00f3zefa Nathana w Branicach oraz badaczem nad uzale\u017cnieniami dr. nauk medycznych Bogus\u0142awem Habratem z Zespo\u0142u Profilaktyki i\u00a0Leczenia Uzale\u017cnie\u0144 Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.
Wystawie towarzyszy\u0107 b\u0119dzie publikacja.<\/p>\n
Tekst i zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora<\/p>\n
Ob\u0142\u0119d. Przypadek Mariana Henela \u2013 lubie\u017cnika z Branic
5.10.2024 \u2013 16.02.2025
Kurator: dr hab. Piotr Oszczanowski<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”4318,4319,4320,4321,4322,4323,4325,4326,4327,4324″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.2″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
11 niezwyk\u0142ych dywan\u00f3w, zwanych tak\u017ce \u201egobelinami\u201d, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszy ma ponad 6\u00a0metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i 3 metry szeroko\u015bci, a tak\u017ce kilkadziesi\u0105t autoportretowych i\u00a0inscenizowanych fotografii b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 w Muzeum Etnograficznym we Wroc\u0142awiu na pierwszej wystawie prezentuj\u0105cej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Mariana Henela (1926\u20131993), wieloletniego pacjenta Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Branicach. W skali \u015bwiatowej jego prace uznaje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4326,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecane"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4316","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4316"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4316\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4330,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4316\/revisions\/4330"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}