[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.17.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|||” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
Wystawy artyst\u00f3w zaliczanych do kanonu wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci dziel\u0105 si\u0119 na dwa rodzaje. Retrospektywy i wystawy wyczekiwanych premierowych projekt\u00f3w. Wystawa Zbigniewa Libery, \u201eEfekty wybranych bada\u0144 terenowych”. Fotografie, video i rysunki z lat 1984\u20132022, <\/em>prezentowana w Galerii Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Opolu zapowiada to pierwsze, cho\u0107 pr\u00f3buje te\u017c drugiego. Co z tego wynika?<\/span><\/p>\n Przestrze\u0144 opolskiej galerii nie jest du\u017ca. Nie\u0142atwo zmie\u015bci\u0107 w niej dorobek Libery, czego \u015bwiadomi byli i kurator, \u0141ukasz Kropiowski, i sam Libera, wsp\u00f3lnie jednak zdecydowali si\u0119 na karko\u0142omny wariant dokonania przegl\u0105du fotograficznych projekt\u00f3w artysty od tw\u00f3rczych pocz\u0105tk\u00f3w do dzi\u015b, by w dodatku na ostatniej prostej wykona\u0107 s\u0142abo umotywowany zwrot w stron\u0119 czego\u015b, co mo\u017cna uzna\u0107 za plansze z wycinkami do publikowanego obecnie w kolejnych tomach przez CSW Zamek Ujazdowski Art of Liberation<\/em>, monumentalnego studium prasoznawczego z Liber\u0105 w roli bohatera i czytelnika jednocze\u015bnie. Zapowiedziana w materia\u0142ach wystawy \u00a0\u201eminiretrospektywa\u201d zmusi\u0142a autor\u00f3w wystawy do zmierzenia si\u0119 z problemem ca\u0142o\u015bci, co zawsze stawia wiele pyta\u0144 o znaczenie wyboru akurat tych a nie innych fragment\u00f3w. W tym przypadku tropy do rozumienia tych wybor\u00f3w s\u0105 przynajmniej dwa. Pierwszy z nich to oczywi\u015bcie pieni\u0105dze. Dotkni\u0119ta kryzysowymi ci\u0119ciami wydatk\u00f3w publicznych galeria, nie mog\u0142a pozwoli\u0107 sobie na produkcj\u0119 kopii ekspozycyjnych prac, pokaz jest wi\u0119c w pewnym sensie wypadkow\u0105 mo\u017cliwo\u015bci i sprawno\u015bci mechanizmu wypo\u017cycze\u0144. Drugi, by\u0107 mo\u017ce wa\u017cniejszy, to strategia Libery-archiwisty, kt\u00f3ry przyzwyczai\u0142 nas do uczenia si\u0119 sztuczek historii, przez jej przepisywanie. <\/span><\/p>\n Ju\u017c poprzednia radomska wystawa Libery z 2020 roku, zatytu\u0142owana \u00a0\u201eNajnowsza antykoncepcja fotografii dokumentalnej” a zapowiadana r\u00f3wnie\u017c jako autorska retrospektywa, prezentowa\u0142a ojca sztuki krytycznej jako fotografa. Ten zwrot w autobiograficznej narracji ma by\u0107 mo\u017ce zwi\u0105zek z migracj\u0105 artysty od galerii Raster do galerii Asymetria, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 sztuk\u0105 jako fotografi\u0105 w\u0142a\u015bnie. Opolski pokaz idzie w pewnym sensie tym samym tropem, powtarzaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 nowszych prac i podbijaj\u0105c narracj\u0119, w kt\u00f3rej to obraz fotograficzny jest g\u0142\u00f3wnym medium i narz\u0119dziem pracy artysty. Opowie\u015b\u0107 ta doci\u0105\u017cona zosta\u0142a prezentacj\u0105 najbardziej znanych i wielokrotnie publikowanych fotograficznych eksperyment\u00f3w Libery z lat 80. i spi\u0119ta dwoma premierami: zdj\u0119ciem Synczyzna <\/em>z 2021 r. i cyklem wspomnianych ju\u017c kola\u017cy Plansze archeologiczne<\/em>, przygotowanych specjalnie na opolsk\u0105 wystaw\u0119. <\/span><\/p>\n Okres kt\u00f3ry zapewni\u0142 arty\u015bcie najwi\u0119ksz\u0105 rozpoznawalno\u015b\u0107, czyli lata 90. s\u0105 na wystawie w\u0142a\u015bciwie nieobecne, reprezentowane jedynie przez eleganckie rysunki z serii Mutacje narz\u0119dzi <\/em>oraz wydany przez Onestar Press album fotograficzny dokumentuj\u0105cy projekt Lego – Ob\u00f3z Koncentracyjny<\/em>, dzi\u0119ki kt\u00f3remu artysta zyska\u0142 mi\u0119dzynarodowy rozg\u0142os. W tym czasie Libera tworzy\u0142 prawie wy\u0142\u0105cznie obiekty. Cho\u0107 przechwytywa\u0142y one sprawnie perswazyjny j\u0119zyk przekaz\u00f3w reklamowych konstruuj\u0105cych, jak powiedzia\u0142by \u017di\u017eek, \u00a0\u201efantazmatyczne wsparcie\u201d rodz\u0105cego si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa konsumpcyjnego, to w odbiorze dzia\u0142a\u0142y jako\u00a0\u201eurz\u0105dzenia\u201d i trudno wpisa\u0107 je w fotograficzny nurt tw\u00f3rczo\u015bci artysty. Co ciekawe, reakcja na moment polskiej transformacji ustrojowej obecna jest na wystawie w postaci wcze\u015bniejszych (Jak tresuje si\u0119 dziewczynki, <\/em>1987) i p\u00f3\u017aniejszych pac (Marynarki<\/em>, 2005, Orze\u0142 dwug\u0142owy<\/em>, 2005, Solidarno\u015b\u0107 wed\u0142ug Chima<\/em>, 2005). Powstaje w ten spos\u00f3b z\u0142udzenie ci\u0105g\u0142o\u015bci sposobu obrazowania i reprezentowania historii, kt\u00f3remu sprzyja achronologiczny uk\u0142ad prac. Ekspozycj\u0119 otwiera ekspresowy przegl\u0105d inscenizowanych fotografii, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 znakiem rozpoznawczym tw\u00f3rczo\u015bci Libery na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat. Na pocz\u0105tek trzy fotografie z cyklu Pozytywy <\/em>(2002-2003):<\/em> Nepal<\/em>, Che<\/em>, ostatni kadr oraz Mieszka\u0144cy. <\/em>Wprowadzaj\u0105 one widza w zasady gry: widzimy jednocze\u015bnie to na co patrzymy i to co wiemy. Dopiero z podw\u00f3jnej ekspozycji obu klisz wy\u0142ania si\u0119 sens obraz\u00f3w. Tak przygotowani czytamy kolejne napakowane ambiwalencj\u0105 fotografie, z \u0142atwo\u015bci\u0105 odnajduj\u0105c prefabrykaty stereotypowych l\u0119k\u00f3w i nadziei, kt\u00f3rymi nasycone s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwiatopogl\u0105dowe konflikty. Apokaliptyczny cykl Nowe historie <\/em>(2011-2012) samotnie reprezentuje Wra\u017cliwy policjant, <\/em>kt\u00f3rego dzisiaj raczej sk\u0142onni byliby\u015bmy obsadzi\u0107 we wroc\u0142awskiej historii z ulic\u0105 Trzemesk\u0105 w tle, nie m\u00f3wi\u0105c o jakim\u015b ameryka\u0144skim filmie. <\/em>Fantazje i konserwatywne l\u0119ki dolewaj\u0105ce libidinalnej oliwy do ognia biopolitycznych spor\u00f3w o prawa reprodukcyjne ujawnia dyptyk z cyklu Tak, to jest to co my\u015blisz, \u017ce jest<\/em> (2017). Najcz\u0119\u015bciej prezentowane zdj\u0119cie z tej serii, znane jako \u015amier\u0107 patrioty, <\/em>oraz inscenizacja na podstawie antysegregacyjnego zdj\u0119cia Willa Countsa, Poetka Maria de Cyrano<\/em> (2020) dostarczaj\u0105 kontekstu dla najnowszej fotografii prezentowanej na wystawie zatytu\u0142owanej Synczyzna<\/em>. W tym dowcipnym androgynicznym obrazie o dojrzewaniu, to co do niedawna by\u0142o najbardziej skrajnie ch\u0142opackie (pi\u0142ka no\u017cna) \u0142\u0105czy si\u0119 z tym co najbardziej kobiece (menstruacja, p\u0142odno\u015b\u0107). Umieszczenie sceny pod przydro\u017cnym krzy\u017cem nawi\u0105zuj\u0105ce do XIX w. malarskich kompozycji ka\u017ce nam zobaczy\u0107 w zdj\u0119ciu tym wywo\u0142an\u0105 obecnym kryzysem metafor\u0119 pytania o kszta\u0142t przysz\u0142ej wsp\u00f3lnoty.<\/span><\/p>\n W klimacie spo\u0142ecznej utopii pozostajemy po wej\u015bciu g\u00f3rny poziom galerii, gdzie wita nas Ekonomiczna Norymberga <\/em>(2014), sentymentalna political fiction, w kt\u00f3rej mi\u0119dzynarodowy trybuna\u0142 os\u0105dza pazernych i bezwzgl\u0119dnych tego \u015bwiata, zanim ostatni warszawski broker gie\u0142dowy wyskoczy z okna w niezbyt wysokim wie\u017cowcu. Fototapeta przedstawiaj\u0105ca scen\u0119 jego wahania do\u015b\u0107 niefortunnie wci\u015bni\u0119ta jest pomi\u0119dzy raczej rozrzutnie zakomponowan\u0105 sal\u0119, po\u015bwi\u0119con\u0105 autorskiej historii sztuki Libery a cz\u0119\u015b\u0107 ekspozycji, w kt\u00f3rej nieproporcjonalnie drobiazgowo reprezentowane s\u0105 wczesne prace artysty. Cisn\u0105 si\u0119 tu Pacjenci<\/em>, Wariat<\/em>, Libera-mebel, <\/em>wszystkie chyba zdj\u0119cia z cylk\u00f3w Performans domowy <\/em>i Kto\u015b inny, <\/em>ale r\u00f3wnie\u017c video Ja Alu\u015b, <\/em>kt\u00f3re w s\u0105siedztwie Obrz\u0119d\u00f3w intymnych<\/em> wydaje si\u0119 zupe\u0142nie niepotrzebne. <\/span><\/p>\n Cho\u0107 nie jest to szerzej omawiane w materiale tekstowym towarzysz\u0105cym wystawie, tytu\u0142owe \u00a0\u201ebadania terenowe\u201d stanowi\u0105 ciekawszy w\u0105tek konstruuj\u0105cy o\u015b pokazu. Okre\u015blenie zaczerpni\u0119te z nauk przyrodniczych i antropologii, oznacza obserwacje przeciwstawione metodom laboratoryjnym i gabinetowym, zdobyte w bezpo\u015brednim kontakcie z przedmiotem bada\u0144. Szczeg\u00f3lnie w fotografiach, i kadrach filmowych znanych jako fotografie, pochodz\u0105cych z lat 80. Libera przedstawia si\u0119 jako kulturowy antropolog. Szokuj\u0105ce nawet dzi\u015b s\u0105 gesty i formaty, kt\u00f3rymi odgradza si\u0119 od bezpo\u015bredniego doznania, jakim jest proces umierania jego babki Reginy G., kt\u00f3r\u0105 opiekuje si\u0119 do ko\u0144ca, dokumentuj\u0105c jednocze\u015bnie najbardziej drastycznie intymne momenty. Ten sam efekt zachodzi w projektach w kt\u00f3rych portretuje siebie, w serii inscenizacji samob\u00f3jstw znanych jako Performans domowy, <\/em>obserwacji marginalizowanych przejaw\u00f3w \u017cycia w cyklu Wariat<\/em>, czy masturbacyjnych autoportretach z cyklu Libera-mebel<\/em>. Zdolno\u015b\u0107 do obserwacji samego siebie jako przedmiotu kulturowej opresji, kt\u00f3rymi odreagowywa\u0142 kilkunastomiesi\u0119czne uwi\u0119zienie, skandaliczna z punktu widzenia konwencjonalnej obyczajowo\u015bci, uczyni\u0142a z Libery patrona procesu emancypacji polskiej sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej z moralnej misyjno\u015bci. Sztuka, kt\u00f3ra nie do ko\u0144ca uda\u0142a si\u0119 kinu, literaturze i teatrowi (cho\u0107 paradoksalnie dzi\u0119ki temu ocali\u0142a ich finansowanie).<\/span><\/p>\n Najwi\u0119cej miejsca na wystawie po\u015bwi\u0119cono pracom, kt\u00f3re wbrew tytu\u0142owym zapowiedziom nie s\u0105 fotografiami, ani wideorejestracjami.\u00a0 Patronuje im wprawdzie fotograficzny dyptyk Wolny strzelec<\/em>, kt\u00f3rego skala i temat (artysta – mesjasz i parias jednocze\u015bnie – kieruje aparat na samego siebie) spinaj\u0105 ten fragment ekspozycji z reszt\u0105 wystawy. Mistrzowie <\/em>(2003) i Plansze archeologiczne<\/em> z 2022 to dwa autorskie monta\u017ce wsp\u00f3\u0142czesnej historii sztuki. Manipulacja, dzi\u0119ki kt\u00f3rej na pocz\u0105tku XXI wieku Libera w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 skutecznie w debat\u0119 o hierarchiach i ich tworzeniu w obszarze tej\u017ce, przegl\u0105da si\u0119 w wycinkach z wizualnego archiwum artysty. Podobnie jak w monstrualnym, monograficznym ksi\u0105\u017ckowym eksperymencie, Art of Liberation<\/em>, kt\u00f3ry powstaje od kilku lat i kt\u00f3rego celem jest opowiedzenie najnowszej historii sztuki przez pryzmat komentarzy do prac Libery, kola\u017ce z cyklu Plansze archeologiczne <\/em>s\u0105 wizualn\u0105 wycieczk\u0105 w g\u0142\u0105b kr\u00f3liczej nory jego w\u0142asnej historii. <\/span><\/p>\n Libera puszcza do nas oko wmontowuj\u0105c w swoje kola\u017ce a to \u017carcik o gonienieniu czerwonej plamki-pi\u0142eczki, nawi\u0105zuj\u0105cy foto-performansu Johna Baldessari, a to \u00a0\u201eszczeliny w ziemi\u201d – czyli po prostu przefotografowane punkty zbiegu, w kt\u00f3rych gin\u0105 granice zdj\u0119\u0107 uwi\u0119zione w grzbiecie klejonych gazet, a to niepozorne odbitki z cyklu La Vue <\/em>(2004-2006) ukazuj\u0105ce \u00a0\u201eszczeliny pomi\u0119dzy kartkami kolorowych magazyn\u00f3w lub album\u00f3w ze zdj\u0119ciami\u201d. Do swojego \u00a0Atlasu Mnemosyne<\/em> do\u0142\u0105czy\u0142 legendy, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zidentyfikowa\u0107 wszystkie obrazy i teksty (a czasem zorientowa\u0107 si\u0119, \u017ce co\u015b odpad\u0142o). Jednak zawiedzie si\u0119 ten, kt\u00f3ry szuka w nich wyja\u015bnienia sensu tej historii. Anegdotyczne komentarze przywo\u0142uj\u0105 figur\u0119 benjaminowskiego\u00a0\u201eflaneura\u201d, spacerowicza, kt\u00f3ry nigdy nie zobaczy ca\u0142ego obrazu. <\/span><\/p>\n Jak napisa\u0142a w Granicy. Na kraw\u0119dzi Europy<\/em> Kapka Kassabova, histori\u0119 pisz\u0105 nie zwyci\u0119zcy, ale ci, kt\u00f3rych tam nie by\u0142o. Pi\u0142eczki zosta\u0142y rzucone, a my ci\u0105gle nie zobaczyli\u015bmy retrospektywy Zbigniewa Libery.\u00a0<\/span><\/p>\n Tekst: Anka Mitu\u015b<\/p>\n Zdj\u0119cia: Maciej W\u0119grzyn<\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_gallery gallery_ids=”451,450,449,448,447,446,445,444,443,452″ posts_number=”10″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.17.4″ _module_preset=”default” locked=”off” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Recenzja wystawy w Galerii Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Opolu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":452,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-440","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=440"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":487,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/440\/revisions\/487"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}