[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”||2px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Jeszcze do 26 stycznia 2025 roku w BWA Wroc\u0142aw G\u0142\u00f3wny mo\u017cna zobaczy\u0107 kolejn\u0105 ciekaw\u0105 wystaw\u0119 kuratorowan\u0105 przez Joann\u0119 Koby\u0142t, laureatk\u0119 nagrody WARTO z 2023 roku w\u00a0kategorii Sztuki Wizualne, przyznawan\u0105 przez \u201eGazet\u0119 Wyborcz\u0105\u201d. Wci\u0105\u017c mam w pami\u0119ci \u015bwietn\u0105 wystaw\u0119 Podr\u00f3\u017c do wn\u0119trza Ziemi<\/em>, za kt\u00f3r\u0105 zosta\u0142a w\u00f3wczas doceniona i o kt\u00f3rej pisa\u0142am r\u00f3wnie\u017c na \u0142amach \u201eFormatu\u201d[1]<\/span><\/a>. Tym razem jej kuratorskie poszukiwania zabieraj\u0105 nas w \u015bwiat mitu, ba\u015bni, fantazji. Wystawa \u015awi\u0105tynia ba\u015bni<\/em> zosta\u0142a zbudowana wok\u00f3\u0142 lokalnych, zwi\u0105zanych z obszarem Karkonoszy i si\u0119gaj\u0105cych \u015bredniowiecza ludowych mit\u00f3w i legend \u2013 postaci Karkonosza, zwanego tak\u017ce Duchem G\u00f3r czy Rzepi\u00f3rem, Liczyrzep\u0105 (niem.\u00a0R\u00fcbezahl<\/em>, czes.\u00a0Krakono\u0161<\/em>). <\/em>Jedno z jego poga\u0144skich przedstawie\u0144 to fantastyczna posta\u0107 dwuno\u017cnej hybrydy gryfa, czarta i jelenia, wspartej o kostur \u2013 figura w\u0119drowca i\u00a0jednocze\u015bnie kr\u00f3la zwierz\u0105t tutejszych las\u00f3w. Zgodnie z tradycj\u0105 kultywowan\u0105 jeszcze przez niekt\u00f3rych ludzi g\u00f3r to jemu nale\u017cy odda\u0107 cze\u015b\u0107 i nisko (najlepiej do samej ziemi) si\u0119 pok\u0142oni\u0107, wchodz\u0105c na szlak. Dla mnie zawsze by\u0142 odpowiednikiem brytyjskiego Herna My\u015bliwego z pe\u0142nych magii \u015bredniowiecznych las\u00f3w Sherwood, kt\u00f3rego objawianie si\u0119 na szklanym ekranie ukszta\u0142towa\u0142o nowy romantyczny duchowy rys ca\u0142ego pokolenia dzieciak\u00f3w lat osiemdziesi\u0105tych, ogl\u0105daj\u0105cych serial Robin Hood<\/em> Richarda Carpentera i Paula Knighta, z niezapomnian\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105 stworzon\u0105 przez Clannad.<\/p>\n Wystawa, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105damy w BWA, jest eklektyczna: opowiadaj\u0105c o relacji cz\u0142owieka z\u00a0przyrod\u0105, z dzik\u0105 fantazj\u0105 \u0142\u0105czy modnego dzi\u015b Timothy\u2019ego Mortona i jego Mroczn\u0105 ekologi\u0119<\/em> (wydan\u0105 po polsku w 2023 roku[2]<\/span><\/a>) z naznaczonymi pierwiastkiem szale\u0144stwa poszukiwaniami nowej duchowo\u015bci narodowej w projekcie Duchtyni Stanis\u0142awa Szukalskiego z lat trzydziestych XX wieku (i jej p\u00f3\u017aniejszych rozwini\u0119\u0107 z p\u00f3\u017anych lat siedemdziesi\u0105tych[3]<\/span><\/a>), z dziewi\u0119tnastowiecznymi ludowymi podaniami o Karkonoszu, a tak\u017ce z\u00a0pracami wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rc\u00f3w wizualnych oraz elementami scenograficznego historyzuj\u0105cego kostiumu, zastosowanego jako oprawa dla prezentowanych obiekt\u00f3w, i\u00a0wreszcie z praskamielinami \u2013 eksponatami wypo\u017cyczonymi z uniwersyteckiego Muzeum Geologicznego im. Henryka Teisseyre we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n Jedno ze wsp\u00f3\u0142czesnych dzie\u0142 kojarzy si\u0119 z symbolizuj\u0105cym Absolut monolitem z filmu 2001:\u00a0Odyseja kosmiczna<\/em> Stanleya Kubricka \u2013 prostym w formie obiektem, surrealnym, obcym, wysy\u0142aj\u0105cym w przestrze\u0144 sygna\u0142, jak\u0105\u015b pierwotn\u0105 energi\u0119. To minimalistyczna, zajmuj\u0105ca ca\u0142\u0105 sal\u0119 instalacja Paw\u0142a Kulczy\u0144skiego, wielka, przeskalowana piszcza\u0142ka, jak\u0105 znamy z ko\u015bcielnych organ\u00f3w, emituj\u0105ca d\u017awi\u0119k o cz\u0119stotliwo\u015bci 33 MHz. Fale o tej warto\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 w momencie katastrofy lotniczej, trz\u0119sienia ziemi czy tsunami i kojarz\u0105 si\u0119 na poziomie fizycznego do\u015bwiadczenia ze stanem zagro\u017cenia. Na wystawie rezonuj\u0105 niepokoj\u0105co (cho\u0107 mo\u017ce dla innych koj\u0105co) z cia\u0142em widza, po chwili zupe\u0142nie zniewalaj\u0105c.<\/p>\n Niezwyk\u0142a, niczym scenografia filmu science fiction<\/em>, praca duetu Inside Job (Uli Luci\u0144skiej i\u00a0Micha\u0142a Knychausa) przypomina skok w czasie na Ziemi\u0119, gdy ju\u017c nic nie jest takie, jakie znamy \u2013 ca\u0142kiem jak u Wehikule czasu<\/em> Herberta George\u2019a Wellesa, czy zaburzonej dylatacj\u0105 czasu misji za\u0142ogi Star Treka. Oto rosn\u0105 dziwne ro\u015bliny, po\u0142\u0105czone osobliw\u0105 elektryczn\u0105 instalacj\u0105 z tajemnicz\u0105, mokr\u0105, ciemn\u0105 i lepk\u0105 substancj\u0105 zamkni\u0119t\u0105 w odstojnikach. Nachylonymi kielichami przegl\u0105daj\u0105 si\u0119 w r\u00f3wnych taflach jak w lustrach. Wchodzimy w ten mroczny \u015bwiat, \u015bwiat po cz\u0142owieku.<\/p>\n Spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 prac na wystawie stanowi\u0105 tkaniny, kt\u00f3re w polu sztuki przechodz\u0105 renesans. Jakby mi\u0119kka, otulinowa materia ma\u0142a nas ochroni\u0107 niczym namiot lub ciep\u0142y koc, pod kt\u00f3rym mo\u017cemy bezpiecznie si\u0119 schowa\u0107. Okaza\u0142y gobelin stworzyli Justyna Ba\u015bnik i Pawe\u0142 Ba\u015bnik, pokazano ponad studwudziestoletni\u0105 tkanin\u0119 Wandy Bibrowicz, sporych rozmiar\u00f3w tekstyln\u0105 instalacj\u0119 i kurtyn\u0119 Marty Niedba\u0142, fantastyczne \u017cakardy Stacha Szumskiego.<\/p>\n Bezpo\u015brednio do legend o Karkonoszu odnosz\u0105 si\u0119 prace Urszuli Broll, Henryka Wa\u0144ka, Magdaleny Wro\u0144skiej-Wiater, kt\u00f3re zosta\u0142y uj\u0119te we wsp\u00f3lny mianownik dzi\u0119ki zastosowanej scenografii, nawi\u0105zuj\u0105cej kszta\u0142tem i motywami do architektury i wystroju Sagenhalle Hermanna Hendricha \u2013 dawnego, nieistniej\u0105cego ju\u017c ma\u0142ego muzeum po\u015bwi\u0119conego Duchowi G\u00f3r w Szklarskiej Por\u0119bie z pocz\u0105tku XX wieku. Ta sama scenografia, odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 jednocze\u015bnie do secesji i sudeckiej architektury ludowej, ramuje r\u00f3wnie\u017c szkice Szukalskiego, gwasze Aleksandry Waliszewskiej i gobelin Bibrowicz, tym samym stanowi \u0142\u0105cznik mi\u0119dzy pracami pochodz\u0105cymi z odleg\u0142ych od siebie porz\u0105dk\u00f3w i czas\u00f3w. Mieszanie starego z nowym jest tu podstawowym kuratorskim zabiegiem, pozbawionym warto\u015bciowania. W porz\u0105dku tym praskamieliny \u2013 trylobity i amonity \u2013 to nasze naturalne \u201estaro\u017cytno\u015bci\u201d, przedcywilizacyjne byty same w sobie, kt\u00f3re dope\u0142niaj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesny dialog z\u00a0natur\u0105 i stanowi\u0105 pewne kontinuum mi\u0119dzy zachowanymi \u015bladami z zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci i fantazjami na temat tego, co mo\u017ce nadej\u015b\u0107 w dalekiej przysz\u0142o\u015bci. Ten obiektowo-ludzki porz\u0105dek dope\u0142nia specjalnie wyprodukowany na wystaw\u0119 film \u017bywa woda<\/em> Jagody Dobeckiej. To osadzony w naturalnej scenerii lasu dialog potoku Wilczka z m\u0142od\u0105 kobiet\u0105 \u2013 liryczna opowie\u015b\u0107, swoista oda do natury, w kt\u00f3rej r\u00f3wnoprawnymi podmiotami i\u00a0narratorami s\u0105 istota ludzka i pozacz\u0142owiecza obecno\u015b\u0107.<\/p>\n Symbole \u2013 mityczne hybrydy, dawni poga\u0144scy \u015bwi\u0119ci i bohaterowie, mitologiczne przypowie\u015bci \u2013 \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, patrz\u0105 na nas z obraz\u00f3w, ksi\u0105\u017cek, rycin, gobelin\u00f3w. Obiekty naturalne i fantastyczne przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 nam uwa\u017cnie, tworz\u0105 nowy, niesamowity przekaz. Po co to wszystko? \u2013 mo\u017cna by zapyta\u0107. Z tekstu o wystawie p\u0142ynie jasny przekaz, \u017ce chodzi w\u0142a\u015bciwie o eskapizm, o l\u0119k o jutro i poszukiwanie pocieszania w sferze mitu, ba\u015bni, kt\u00f3ra mo\u017ce zaczarowa\u0107 \u015bwiat. Kt\u00f3ra daje pocieszenie i ukojenie wobec poczucia bezsilno\u015bci i braku sprawczo\u015bci. To zatem wystawa ku pokrzepieniu serc. Po Mortonowsku \u201edziwna\u201d[4]<\/span><\/a> i\u00a0zaskakuj\u0105ca. I dos\u0142owna \u2013 now\u0105 poga\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 staje si\u0119 galeria sztuki, a dzie\u0142o sztuki to sacrum<\/em>, do kt\u00f3rego mo\u017cemy si\u0119 ucieka\u0107 si\u0119 pod obron\u0119, gdy skonstruowany przez nas \u015bwiat zawodzi i nie oferuje bezpiecznej przysz\u0142o\u015bci. Zreszt\u0105 poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci wystawy zosta\u0142y nazwane zgodnie z logik\u0105 \u015bwi\u0105tynnej nomenklatury: nawa g\u0142\u00f3wna, kaplica, krypta. A\u00a0instalacja Justyny Ba\u015bnik Tabernakulum<\/em> wprost odwo\u0142uje si\u0119 do gotyckiej formy wystroju \u015bwi\u0105tynnego, w kt\u00f3rym czczona jest nie nieprzerwana obecno\u015b\u0107 boska, a pradawny amonit.<\/p>\n Obcowanie ze sztuk\u0105, do\u015bwiadczenie obecno\u015bci artefaktu, prze\u017cycie estetyczne maj\u0105 zaspokoi\u0107 duchowe potrzeby wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwieckiego cz\u0142owieka. Dobrze znamy t\u0119 histori\u0119 z\u00a0okresu modernizmu, kt\u00f3ra dzi\u015b zatacza tutaj ko\u0142o. Co ciekawe, wej\u015bcie na recepcj\u0119 galerii s\u0105siaduje ze znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 vis-\u00e0-vis<\/em> katolick\u0105 kaplic\u0105 dworcow\u0105. W poszukiwaniu metafizyki mo\u017cemy zatem dos\u0142ownie wybra\u0107, kt\u00f3re drzwi s\u0105 dla nas odpowiedniejsze (a mo\u017ce i w jakiej kolejno\u015bci). W za\u0142o\u017ceniach wystawy mo\u017cna wyczu\u0107 pobrzmiewaj\u0105ce newage\u2019owe sentymenty, wygl\u0105da na to, \u017ce siedzimy na pal\u0105cej pla\u017cy i zza parawan\u00f3w z nadziej\u0105 wypatrujemy nadci\u0105gaj\u0105cej ery Wodnika. Kiedy\u015b popularne etykiety sta\u0142y si\u0119 jednak ju\u017c niemodne, a has\u0142a wy\u015bwiechtane, ale idee pozosta\u0142y \u2013 pod\u0105\u017camy za intuicj\u0105, troszczymy si\u0119 o\u00a0\u015brodowisko i byty inne ni\u017c ludzkie, odrzucamy autorytety instytucji religijnych, lecz pragniemy duchowego uwznio\u015blenia i metafizyki. Wycieczka w ten \u015bwiat jest potrzebna. Wycieczka na t\u0119 wystaw\u0119 jest potrzebna.<\/p>\n Tekst: Patrycja Sikora<\/p>\n Zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora, fot. Alicja Kielan<\/p>\n \n [1]<\/span><\/a> Patrycja Sikora, Kilka prawd o cz\u0142owieku. O wystawie podr\u00f3\u017c do wn\u0119trza Ziemi we wroc\u0142awskim BWA<\/em>, https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/2023\/06\/07\/1908\/ [dost\u0119p: 3 stycznia 2025].<\/p>\n [2]<\/span><\/a> Timothy Morton, Mroczna ekologia. Ku logice przysz\u0142ego wsp\u00f3\u0142istnienia<\/em>, prze\u0142. Anna Barcz, Oficyna Zwi\u0105zek Otwarty, Warszawa 2023.<\/p>\n