[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Marzymy o najwy\u017cszym porz\u0105dku, podnios\u0142ym pomruku, a ratujemy tylko niejasne fragmenty.<\/em><\/p>\n – Philippe Jaccottet<\/p>\n \n Kiedy wyobra\u017camy sobie \u015bwiat\u0142o, widzimy \u2013 zgodnie z tym, czego ucz\u0105 nas podr\u0119czniki i popularnonaukowe ksi\u0105\u017cki \u2013 prost\u0105, wyra\u017an\u0105 wi\u0105zk\u0119 jasno\u015bci. Wierzymy, tak jak wierzyli inni przed nami, \u017ce \u015bwiat\u0142o to promie\u0144 przecinaj\u0105cy ciemno\u015b\u0107, kt\u00f3ry, ujawniaj\u0105c to, co niewidoczne, kszta\u0142tuje wszystko, co nas otacza. Naukowe wyja\u015bnienia dostarczaj\u0105 nam bardziej szczeg\u00f3\u0142owych narracji \u2013 m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u015bwiat\u0142o sk\u0142ada si\u0119 z drobnych foton\u00f3w, rejestrowanych czu\u0142\u0105 maszyneri\u0105 post\u0119pu i nowoczesnej wiedzy. Padaj\u0105c na dany przedmiot, fotony o\u015bwietlaj\u0105 go, wydobywaj\u0105c jego kolory, kszta\u0142ty i faktury. Jednak ta sama wi\u0105zka, wbrew naszym wyobra\u017ceniom i popularnym ilustracjom, nieustannie si\u0119 za\u0142amuje, ugina, podlega refrakcji i dyfrakcji, a tak\u017ce rozprasza. Okazuje si\u0119, \u017ce zmienne stany \u015bwiat\u0142a cz\u0119sto umykaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bciom tradycyjnej naukowej ilustracji, przez co znacznie rzadziej zagnie\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 w naszej pami\u0119ci. \u015awiat\u0142o, cho\u0107 posiada dwoist\u0105 natur\u0119 \u2013 jest za razem ci\u0105g\u0142e i rozproszone \u2013 w \u015bwiadomo\u015bci wi\u0119kszo\u015bci ludzi pozostaje czym\u015b jednoznacznym. Kojarzy si\u0119 z obecno\u015bci\u0105, jasno\u015bci\u0105, mo\u017cliwo\u015bci\u0105 precyzyjnego poznania i zrozumienia rzeczywisto\u015bci. Co jednak zrobi\u0107 z cieniem \u015bwietlisto\u015bci, z jej bardziej skomplikowan\u0105 natur\u0105? Jak uchwyci\u0107 jej rozedrganie i migotanie, gr\u0119 mi\u0119dzy jedno\u015bci\u0105 a wielo\u015bci\u0105?<\/p>\n Mo\u017cliwo\u015bci \u015bwiat\u0142a nie ograniczaj\u0105 si\u0119 jedynie do u\u0142atwiania rozpoznawania form materialnej rzeczywisto\u015bci. Obecnie \u015bwiat\u0142o stanowi fundamentalny element rzeczywisto\u015bci rozszerzonej o to, co wirtualne i mediowane przez ekrany. Nieustannie za\u0142amuje si\u0119, migocze, ulega cz\u0119\u015bciowemu przys\u0142oni\u0119ciu lub fragmentarycznemu ods\u0142oni\u0119ciu w polach ciek\u0142ych kryszta\u0142\u00f3w. Atomy precyzyjnie dobranych substancji, pobudzane impulsami elektrycznymi, generuj\u0105 \u015bwiat\u0142o rozszczepione na wszystkie odcienie widma. W tw\u00f3rczo\u015bci Rafa\u0142a Boettnera-\u0141ubowskiego b\u0142yszcz\u0105ca p\u0142aszczyzna ekranu wy\u015bwietla powidoki pop\u0119kanych artefakt\u00f3w historii, fragmenty cia\u0142 bohater\u00f3w dawnych obraz\u00f3w czy ruiny budowli uchwyconych przez mistrz\u00f3w przesz\u0142o\u015bci. Prezentowane na wystawie prace na nowo scalaj\u0105 kszta\u0142ty minionego, a grafika cyfrowa okazuje si\u0119 skutecznym narz\u0119dziem, kt\u00f3re umo\u017cliwia dialog z przesz\u0142o\u015bci\u0105. To rozb\u0142ysk innego \u015bwiat\u0142a, roztaczaj\u0105cego si\u0119 z horyzontu fragment\u00f3w tego, co ju\u017c zaistnia\u0142o. Podnios\u0142y pomruk zostaje przefiltrowany, odpowiednio skonfigurowany i osadzony w l\u015bni\u0105cej, ekranowej ciemno\u015bci. Wy\u015bwietlane prace migocz\u0105 \u015bwiat\u0142em matrycy, tworz\u0105c now\u0105, cho\u0107 wiecznie niesta\u0142\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, poddaj\u0105c\u0105 si\u0119 wieloznacznym interpretacjom.<\/p>\n Zaginanie si\u0119 fal \u015bwietlnych, ich wzmaganie i opadanie, pozwala nam dostrzec niezwyk\u0142o\u015b\u0107 rozproszenia. To w\u0142a\u015bnie ono sprawia, \u017ce nasze dotychczasowe poczucie jasno\u015bci, ca\u0142o\u015bci i jedno\u015bci zostaje zak\u0142\u00f3cone. Jedno\u015b\u0107 ujawnia si\u0119 jako struktura znacznie bardziej skomplikowana: pe\u0142na zakamark\u00f3w, nieodkrytych miejsc i pomarszcze\u0144. Jej pierwotna wielko\u015b\u0107, niezale\u017cnie od wszystkiego, okazuje si\u0119 by\u0107 chybion\u0105. Rozproszenie nie tylko rozbija i rozszczepia, ale tak\u017ce staje si\u0119 narratorem uwra\u017cliwiaj\u0105cym nas na to, co drobne, kruche i ulotne.<\/p>\n Malarstwo Adama Gillerta rozprasza nas w\u015br\u00f3d okruch\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, konfrontuj\u0105c z niejasnymi fragmentami skorup \u2013 zar\u00f3wno tych stworzonych ludzk\u0105 r\u0119k\u0105, jak i nieludzk\u0105 \u015alizgaj\u0105ca si\u0119 po powierzchni d\u0142o\u0144 dokonuje obdukcji skorup pozostawionych przez tych, po kt\u00f3rych nie przetrwa\u0142y nawet ko\u015bci. Szcz\u0105tki, jakie po sobie zostawili, s\u0105 jedynym \u015bladem ich bytno\u015bci. Te fragmenty przypominaj\u0105 drobny py\u0142 \u2013 dostrzegalny tylko wtedy, gdy uwa\u017cnie skupimy si\u0119 na jego obecno\u015bci. Stan wzmo\u017conej uwagi pozwala nie tylko zauwa\u017cy\u0107 t\u0119 bezkszta\u0142tn\u0105, zawieszon\u0105 w powietrzu tkank\u0119, ale tak\u017ce poczu\u0107 aur\u0119, jak\u0105 niesie. Jest to pami\u0119\u0107 po czym\u015b wi\u0119kszym, trwalszym, o wyrazistszych i konkretniejszych konturach.<\/p>\n Niech rozpraszaj\u0105ce si\u0119, trwaj\u0105ce w ci\u0105g\u0142ym i niejednoznacznym ruchu \u015bwiat\u0142o b\u0119dzie naszym przewodnikiem, pozwalaj\u0105c na zmys\u0142owe ogl\u0119dziny. Formy odbite wi\u0105zk\u0105 \u015bwiat\u0142a na siatk\u00f3wce oka aktywuj\u0105 nie tylko zmys\u0142 wzroku, lecz tak\u017ce dotykow\u0105 pami\u0119\u0107, echa d\u017awi\u0119k\u00f3w i \u015blady smak\u00f3w. Funkcj\u0105 \u015bwiat\u0142a jest migotliwe przywo\u0142ywanie minionego, a mo\u017ce trafniej \u2013 budowanie fantazji o utraconej pe\u0142ni. \u015awiat\u0142o tworzy iluzje, materializuj\u0105ce si\u0119 na l\u015bni\u0105cych ekranach, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 obietnic\u0119 przeniesienia nas w dowolne miejsce i wybrany czas.<\/p>\n \u015awiat\u0142o otwiera nas na p\u0142aszczyzny obraz\u00f3w, prowadz\u0105c po tym, co ludzkie, i tym, co nadprzyrodzone. \u0141ami\u0105ce si\u0119 na obiektach promienie \u015bwiat\u0142a pozwalaj\u0105 rozpozna\u0107 materialne i ukazuj\u0105 wszechogarniaj\u0105c\u0105 wielo\u015b\u0107. Rozprasza si\u0119 ono w obrazie i strukturze ekranu, jednocze\u015bnie buduj\u0105c i niszcz\u0105c. Zatrzymuj\u0105c nasze spojrzenie, zmusza do dostrze\u017cenia innych historii, motyw\u00f3w, szcz\u0105tk\u00f3w i \u015blad\u00f3w.<\/p>\n To prowadzenie \u015bwiat\u0142a nie jest linearne, uporz\u0105dkowane ani zorganizowane wed\u0142ug racjonalnej chronologii. Jest ci\u0105gle rozedrganym spotkaniem. Nieustannie spogl\u0105damy na fragmenty form, poznaj\u0105c je w spos\u00f3b chaotyczny i bezforemny. Wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat wymaga jednak, by\u015bmy t\u0119 afektywn\u0105 palet\u0119 dozna\u0144 porz\u0105dkowali, kategoryzowali i uk\u0142adali na zasadzie podobie\u0144stw lub przeciwie\u0144stw. Porzucenie tej praktyki wydaje si\u0119 ryzykowne \u2013 prowadzi nas ku nieznanemu, wyrywaj\u0105c z komfortu przewidywalno\u015bci.<\/p>\n Rafa\u0142 Boettner-\u0141ubowski i Adam Gillert udowadniaj\u0105 jednak, \u017ce opuszczenie kolein przyzwyczaje\u0144 pozwala spojrze\u0107 na \u015bwiat w nowy spos\u00f3b. Niesta\u0142o\u015b\u0107, budowanie z fragment\u00f3w, operowanie rozproszonym \u015bwiat\u0142em oraz romans ze \u015bwiatem ekran\u00f3w otwieraj\u0105 nas na alternatywne sposoby nie tylko widzenia, ale i rozumienia.<\/p>\n Widoczne w obrazach blade oblicza dawnych pos\u0105g\u00f3w, przeorane dziuplami drewno, nap\u0119cznia\u0142e rdz\u0105 ornamenty czy pokryte mchem geologiczne preparaty ods\u0142aniaj\u0105 przed nami swoj\u0105 ulotn\u0105, a zarazem pot\u0119\u017cn\u0105 natur\u0119. To w\u0142a\u015bnie w ich krucho\u015bci tkwi ich si\u0142a \u2013 nieust\u0119pliwe trwanie, kt\u00f3re wy\u0142ania si\u0119 z proces\u00f3w rozk\u0142adu i transformacji. Rafa\u0142 Boettner-\u0141ubowski i Adam Gillert wnikliwie przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 tym obiektom, eksploruj\u0105c przesz\u0142o\u015b\u0107 jako przestrze\u0144 nieoczekiwanego. Ich spojrzenie, wyostrzone wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 oraz cyfrowymi narz\u0119dziami, ods\u0142ania nieoczywiste pi\u0119kno \u2013 drgaj\u0105ce, fragmentaryczne, zawsze niepe\u0142ne. Pokazuj\u0105 oko \u015blizgaj\u0105ce si\u0119 po powierzchni przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re kadruje j\u0105 powidokiem cyfrowego bliku i smartfonow\u0105 kamer\u0105.<\/p>\n Arty\u015bci czerpi\u0105 z przesz\u0142o\u015bci, nie oddaj\u0105c jej ho\u0142du ani jej nie bezczeszcz\u0105c. Tworz\u0105 z niej zupe\u0142nie now\u0105 form\u0119. Ta alternatywna forma jest zawsze niejasna, o nieostrych kraw\u0119dziach, b\u0142yszczy, pokryta patyn\u0105. Przesz\u0142o\u015b\u0107 w ich pracach trwa w ekscytuj\u0105cej bezforemno\u015bci \u2013 nie poddaje si\u0119 \u0142atwym interpretacjom, otwiera si\u0119 na wielo\u015b\u0107 opowie\u015bci. Bezforemne staje si\u0119 maszyn\u0105 do deklasyfikacji znacze\u0144[1]<\/span><\/a>. Dawnym pietom, grupom adoracyjnym, pracom romantycznych malarzy i dziewi\u0119tnastowiecznych pejza\u017cyst\u00f3w odebrano ich pierwotn\u0105 klarowno\u015b\u0107. Granice przesz\u0142o\u015bci przesta\u0142y by\u0107 odtwarzalne; ca\u0142o\u015b\u0107 nie poddaje si\u0119 identyfikacji, nie jest w stanie na nowo wyznaczy\u0107 w\u0142asnych kszta\u0142t\u00f3w. Ta nowa ca\u0142o\u015b\u0107 podwa\u017ca porz\u0105dek rzeczywisto\u015bci, burzy utarte przekonania i wprowadza nas w przestrze\u0144\u00a0informe<\/em>\u00a0\u2013 przestrze\u0144 bezforemno\u015bci.<\/p>\n \u201eJak wyjas\u0301nia Bataille w Dictionnaire w \u201eDocuments\u201d, pod s\u0142owem informe, zadaniem filozofii jest upewnienie sie\u0328, z\u0307e wszystko ma nazwe\u0328 w\u0142asna\u0328, okres\u0301lone granice, limity. Niekto\u0301re s\u0142owa jednak \u2014 w tym informe \u2014 maja\u0328 przeciwna\u0328 misje\u0328. […] Informe okres\u0301la to, co wytwarza alteracja, redukcje\u0328 znaczenia lub wartos\u0301ci, nie przez sprzecznos\u0301c\u0301 \u2014 kto\u0301ra by\u0142aby dialektyczna \u2014 ale przez rozk\u0142ad: przekraczanie granic woko\u0301\u0142, redukcje\u0328 podobien\u0301stwa zw\u0142ok, kto\u0301ra jest transgresyjna. (\u2026) Praca, kto\u0301ra\u0328 wykonuja\u0328 [bezforemne], polega na za\u0142amywaniu ro\u0301z\u0307nicy.\u201d[2]<\/span><\/a><\/p>\n Bezforemne jest bezgraniczne, cz\u0119\u015bciowo poch\u0142oni\u0119te przez ciemno\u015b\u0107 i niedopowiedzenie. To w\u0142a\u015bnie ta rozproszona natura umo\u017cliwia nam wnikanie w niespenetrowane obszary rzeczywisto\u015bci. Potencja\u0142 bezforemno\u015bci by\u0142 przeczuwany przez sztuk\u0119 od dawna, na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 w niej abstrakcji. Arty\u015bci barokowi pok\u0142adali nadziej\u0119 w\u00a0lume particolare<\/em>. By\u0142o to \u015bwiat\u0142o rozniecone, wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z niekszta\u0142tnej ciemno\u015bci, kt\u00f3re pozwala\u0142o dostrzec nieoczywisto\u015bci towarzysz\u0105cego nam \u015bwiata materii. \u015awietlisto\u015b\u0107, niesta\u0142a i rozproszona, niesie ze sob\u0105 cie\u0144, kt\u00f3rym jest ciemno\u015b\u0107 \u2013 nieograniczona, rozpo\u015bcieraj\u0105ca si\u0119 poza granice wyobra\u017calnego. \u015awiat\u0142o i ciemno\u015b\u0107 tworz\u0105 nierozerwaln\u0105 diad\u0119. Cho\u0107 skrajnie r\u00f3\u017cne, razem sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na pe\u0142ni\u0119. Kompletno\u015b\u0107 znajduje si\u0119 wi\u0119c w r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n Rozproszenie nie ma wy\u0142\u0105cznie optycznego ani luminarnego charakteru. Przekierowuje nasz\u0105 uwag\u0119, kt\u00f3ra nie kr\u0105\u017cy ju\u017c wok\u00f3\u0142 jednego w\u0105tku. Jest pe\u0142ni\u0105, wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z wielu krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142. Rozproszenie uwagi to zjawisko, kt\u00f3re od wiek\u00f3w budzi\u0142o niech\u0119\u0107 w zachodniej filozofii, preferuj\u0105cej jasno\u015b\u0107 ogl\u0105du i upraszczanie skomplikowanych zjawisk, aby te \u0142atwiej poddawa\u0142y si\u0119 porz\u0105dkowaniu, organizacji, katalogowaniu i poznaniu, wolnemu od wszelkiej w\u0105tpliwo\u015bci. Porzucaj\u0105c jednak taki spos\u00f3b konceptualizowania rzeczywisto\u015bci, otwieramy si\u0119 na spektrum wype\u0142nione wielo\u015bci\u0105 \u2013 zawsze niejednoznaczne, ale jednocze\u015bnie daj\u0105ce nam swobod\u0119, kt\u00f3rej tak cz\u0119sto domagamy si\u0119 w naszej uporz\u0105dkowanej codzienno\u015bci. Uzyskana w ten spos\u00f3b wolno\u015b\u0107 otwiera przed nami mo\u017cliwo\u015b\u0107 nieskr\u0119powanej eksploracji, tworzenia alternatyw i poszukiwania rozwi\u0105za\u0144 najbardziej satysfakcjonuj\u0105cych dla nas samych.<\/p>\n Stan rozproszenia coraz bardziej przykuwa uwag\u0119 filozof\u00f3w, a zwi\u0105zane z nim poczucie zagro\u017cenia \u2013 wynikaj\u0105ce z rozbijania tak wygodnej jednoznaczno\u015bci \u2013 zdaje si\u0119 by\u0107 szans\u0105 na inne usytuowanie si\u0119 wobec otaczaj\u0105cej materialno\u015bci. Jean-Fran\u00e7ois Lyotard zauwa\u017cy\u0142, \u017ce nowoczesny stan kultury oznacza rezygnacj\u0119 z poszukiwania uniwersalnych prawd, poniewa\u017c wielkie narracje przesta\u0142y by\u0107 wiarygodne[3]<\/span><\/a>. Scalaj\u0105ca wizja rzeczywisto\u015bci okaza\u0142a si\u0119 nieadekwatna zar\u00f3wno wobec przesz\u0142o\u015bci, jak i wobec coraz bardziej dynamicznej przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra nieustannie zaskakuje swoimi nowymi rozwi\u0105zaniami. Jak zauwa\u017ca Michel Foucault, nie istnieje jeden centralny dyskurs \u2013 istniej\u0105 jedynie rozproszone praktyki m\u00f3wienia, kt\u00f3re wzajemnie si\u0119 wspieraj\u0105, rywalizuj\u0105 lub zaprzeczaj\u0105 sobie[4]<\/span><\/a>. Znaczenia nie s\u0105 zatem ani stabilne, ani ostateczne. Ka\u017cdy tekst i ka\u017cda wypowied\u017a zawieraj\u0105 w sobie \u015blady innych tekst\u00f3w, otwieraj\u0105c si\u0119 na nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 gr\u0119 r\u00f3\u017cnic[5]<\/span><\/a>.<\/p>\n Rozproszone nowoczesno\u015bci\u0105 spojrzenie Rafa\u0142a Boettnera-\u0141ubowskiego i Adama Gillerta znajduje wyraz w ich pracach, zapo\u015bredniczonych zar\u00f3wno w przesz\u0142o\u015bci, jak i w przysz\u0142o\u015bci. W ten spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105 nam spotkanie z obrazem, kt\u00f3ry nie poddaje si\u0119 redukcji do jednej koherentnej opowie\u015bci, lecz oddzia\u0142uje na nas swoj\u0105 ambiwalencj\u0105.<\/p>\n \n \n ROZPROSZENIE \n \n \n \n \u00a0Tekst i zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora<\/p>\n \n [1]<\/span><\/a> Swoboda, Przedmowa: Historie oka, Bataille, Leiris, Artaud, Blanchot, <\/em>w: G. Bataille, Historia oka,<\/em> Gda\u0144sk 2010, s. 32.<\/p>\n [2]<\/span><\/a> R. Krauss, Oryginalnos\u0301c\u0301 awangardy i inne mity modernistyczne<\/em>, Gda\u0144sk 2011, s. 69.\u00a0<\/p>\n [3]<\/span><\/a>\u00a0 <\/sup>J. Lyotard, The Postmodern Condition: A Report on Knowledge<\/em>, Minneapolis, 1984, p. XXIII<\/p>\n [4]<\/span><\/a> M. Foucault,\u00a0Archeologia wiedzy, Warszawa, 1977, s. 53.<\/p>\n
Rafa\u0142 Boettner-\u0141ubowski | Adam Gillert
Miejskie Galerie UAP \u2013 Galeria Du\u017ca Scena UAP w Poznaniu
kuratorka: Karolina Rosiejka
czas trwania wystawy: 14.01-2.02.2025<\/p>\n