[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
Wystawy i projekty Yoko Ono ogl\u0105da\u0142am w Berlinie mi\u0119dzy innymi w 2000 roku w Fundacji Starke i w 2001 roku w galerii Rafaela Vorstella. W 2013 roku Yoko Ono obchodzi\u0142a w teatrze Vocksb\u00fchne osiemdziesi\u0105te urodziny i z tej okazji da\u0142a koncert wraz z synem Seanem Ono Lennonem. Japo\u0144ska artystka sympatyzuje z niemieck\u0105 stolic\u0105, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce Berlin to miasto, w kt\u00f3rym ludzie rozumiej\u0105 jej sztuk\u0119.<\/p>\n
Do 31 sierpnia 2025 roku w Martin Gropius Bau w Berlinie mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 retrospektyw\u0119 Ono zatytu\u0142owan\u0105 Music of the Mind<\/em> (Muzyka umys\u0142u). Zaprezentowano na niej dwie\u015bcie prac, w tym instrukcje, instalacje, filmy, kompozycje i zdj\u0119cia. Tytu\u0142 pokazu nawi\u0105zuje do serii utwor\u00f3w Music of the Mind<\/em> z 1966 roku. \u201eDla mnie istnieje tylko jeden d\u017awi\u0119k, mianowicie d\u017awi\u0119k umys\u0142u. W \u015bwiecie ducha rzeczy rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 transcendentalnie\u201d \u2013 wyja\u015bnia\u0142a Yoko Ono. Z kolei do 14 wrze\u015bnia 2025 roku w berli\u0144skiej Neue Nationalgalerie trwa niewielka prezentacja artystki Dream Together<\/em> (\u015animy razem), zawieraj\u0105ca dwadzie\u015bcia cztery prace. Dodatkowo do 31 sierpnia 2025 roku w Neue Berliner Kunstverein, na skrzy\u017cowaniu Friedrichstra\u00dfe i Torstra\u00dfe postawiono billboard z napisem TOUCH (Dotyk). W j\u0119zyku angielskim touch<\/em> oznacza zar\u00f3wno dotyka\u0107, jak i pozosta\u0107 z kim\u015b w kontakcie. Touch<\/em> jest cz\u0119sto powtarzaj\u0105cym si\u0119 s\u0142owem w tw\u00f3rczo\u015bci artystki. Praca dotyczy lepszej komunikacji ze \u015bwiatem oraz ch\u0119ci przezwyci\u0119\u017cenia izolacji spo\u0142ecznej i wyobcowania. Na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Yoko Ono zaprezentowa\u0142a swoj\u0105 pierwsz\u0105 seri\u0119 wierszy dotykowych z udzia\u0142em pasm w\u0142os\u00f3w i pask\u00f3w papieru. Utwory te czytano w\u0142a\u015bnie z u\u017cyciem zmys\u0142u dotyku.<\/p>\n Urodzona w 1933 roku w Tokio, w 1952 roku osiedli\u0142a si\u0119 w Stanach Zjednoczonych. Studiowa\u0142a muzyk\u0119, kompozycj\u0119 i klasyczny niemiecki \u015bpiew na prywatnym Sarah Lawrece College w Bronxville w stanie Nowy Jork. Studi\u00f3w jednak nie sko\u0144czy\u0142a. W 1955 roku zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 pierwsze utwory muzyczne. W 1956 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c za japo\u0144skiego kompozytora Ichiyanagiego Toshiego (https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Toshi_Ichiyanagi<\/a>), kt\u00f3ry by\u0142 uczniem Johna Cage\u2019a (John Cage zadedykowa\u0142 Toshiemu i jego \u017conie utw\u00f3r 0\u201900<\/em>).<\/p>\n W latach 1956\u20131961 para mieszka\u0142a w Nowym Jorku przy Chambers 112. Ich loft uchodzi\u0142 za miejsce spotka\u0144 nowojorskiej awangardy muzycznej. Opr\u00f3cz Johna Cage\u2019a do sta\u0142ych bywalc\u00f3w nale\u017ca\u0142 tak\u017ce za\u0142o\u017cyciel ruchu Fluxus George Maciunas. Dla cz\u0142onk\u00f3w ruchu sama idea stanowi\u0142a prac\u0119 artystyczn\u0105. D\u0105\u017cyli oni do destrukcji sztuk wizualnych. Chodzi\u0142o o\u00a0przekraczanie granic w sztuce i \u0142\u0105czenie wielu dyscyplin jednocze\u015bnie (https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Fluxus<\/a>). W ruchu Fluxus dzia\u0142ali g\u0142\u00f3wnie arty\u015bci, muzycy i poeci. Wizualizowali swoje idee, prezentuj\u0105c je w zaprzyja\u017anionych salonach. Konsekwentnie \u0142amali przy tym wszelkie klasyczne zasady organizuj\u0105ce sztuki pi\u0119kne. Zrezygnowali z realistycznego aktu, portretu czy pejza\u017cu. Nie u\u017cywali perspektywy i nie przestrzegali zasad kompozycji zwi\u0105zanych ze z\u0142otym podzia\u0142em.<\/p>\n Wystawa Yoko Ono w berli\u0144skim Martin Gropius Bau konfrontuje widza z konceptualn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystki, znakomicie wpisuj\u0105c\u0105 si\u0119 w idee Fluxusu. Yoko Ono porusza tematy spo\u0142eczne, pacyfistyczne. Inspiruje si\u0119 zwyk\u0142ym \u017cyciem oraz przedmiotami codziennego u\u017cytku. Zgodnie z has\u0142em ruchu \u201e\u017bycie jest sztuk\u0105, a sztuka \u2013 \u017cyciem\u201d, swoj\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119ca rzeczom prozaicznym, kt\u00f3re podnosi do rangi sztuki. Przyk\u0142adowo, uwag\u0119 artystki przyci\u0105gn\u0119\u0142a mucha. W nakr\u0119conym wsp\u00f3lnie z Johnem Lennonem filmie Mucha<\/em> z 1970 roku owad zosta\u0142 bohaterem filmu. Ogl\u0105damy wi\u0119c much\u0119 siedz\u0105c\u0105 na go\u0142ym kobiecym ciele: na nodze, na brzuchu czy na g\u0142owie. \u201eMucha przypomina nam o brudzie i rozpadzie, ale tak\u017ce uosabia idee wolnego ducha\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a Yoko Ono. W atrium Martin Gropius Bau powieszono centralnie ogromny napis wykonany czarnymi literami na bia\u0142ym tle PEACE IS POWER (Pok\u00f3j to moc). Dzi\u015b, w czasach wojny ukrai\u0144skiej i ira\u0144skiej, instalacja ta wydaje si\u0119 aktualniejsza ni\u017c kiedykolwiek. Yoko Ono jest aktywistk\u0105 na rzecz \u015bwiatowego pokoju. Zawsze przeciwstawia\u0142a si\u0119 wojnom i przemocy, a jej pacyfistyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 odzwierciedla\u0142y liczne kultowe projekty, jak plakat Wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a<\/em> z dopiskiem mniejszymi literami \u201eje\u015bli tego chcesz\u201d (1969) czy performanse W \u0142\u00f3\u017cku dla pokoju<\/em> (1969), przeprowadzony z Johnem Lennonem w trakcie miesi\u0105ca miodowego. Para \u015bwie\u017co upieczonych ma\u0142\u017conk\u00f3w postanowi\u0142a protestowa\u0107 przeciw ameryka\u0144skiej wojnie w Wietnamie i w tym celu w hotelu Queen Elizabeth w Montrealu wykona\u0142a akcj\u0119 performatywn\u0105, pozostaj\u0105c przez miesi\u0105c w \u0142\u00f3\u017cku. Wtedy tak\u017ce John Lennon stworzy\u0142 i \u015bpiewa\u0142 wraz z odwiedzaj\u0105cymi ich dziennikarzami piosenk\u0119 protestu: Wszyscy m\u00f3wimy daj szans\u0119 pokojowi<\/em>.<\/p>\n Pokaz Yoko Ono znajduje si\u0119 na pierwszym pi\u0119trze Martin Gropius Bau. Ku zdziwieniu odwiedzaj\u0105cych, inauguruj\u0105ce wystaw\u0119 frontalne pomieszczenie jest puste. Na czterech bia\u0142ych \u015bcianach usytuowane s\u0105 tylko napisane r\u0119k\u0105 pojedyncze kr\u00f3tkie surrealne zdania typu: Zosta\u0144, dop\u00f3ki pok\u00f3j nie stanie si\u0119 niebieski albo Ten pok\u00f3j staje si\u0119 bardzo w\u0105ski jak punkt na drugim ko\u0144cu lub Ten pok\u00f3j \u015bwieci w ciemno\u015bci, kiedy \u015bpimy. Napisy pobudzaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 czytaj\u0105cych. Dobrym przyk\u0142adem tej konwencji jest zaprezentowana w kolejnym pomieszczeniu instalacja zatytu\u0142owana Striptease<\/em>, z\u0142o\u017cona z trzech pustych krzese\u0142 stoj\u0105cych obok siebie w rz\u0119dzie. Widzowie patrz\u0105 oczami wyobra\u017ani. Czytaj\u0105 tytu\u0142 i dostrzegaj\u0105 trzy puste, oczekuj\u0105ce na aktor\u00f3w krzes\u0142a. Akcja striptizu rodzi si\u0119 tylko w g\u0142owach odwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n Yoko Ono proponuje widzom interakcje. Sta\u0142y dialog z odbiorcami stanowi podstaw\u0119 jej kolektywnych dzia\u0142a\u0144, przypominaj\u0105cych dzieci\u0119ce gry. Chodzi o puzzle, o wbijanie m\u0142otkiem gwo\u017adzi w p\u0142\u00f3tno, kt\u00f3re tworz\u0105 przypadkowy, ci\u0105gle zmieniaj\u0105cy si\u0119 pejza\u017c. Wype\u0142nianie kolorem bia\u0142ego kwadratu. Rysowanie na p\u0142\u00f3tnie kontur\u00f3w w\u0142asnego cia\u0142a. Nak\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na siebie kontury widz\u00f3w tworz\u0105 zarysy cienia, przypominaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c do\u015bwiadczenie wojny. Yoko mia\u0142a dwana\u015bcie lat, kiedy bomba atomowa spad\u0142a na Hiroszim\u0119. Czarne cienie na \u015bcianach stanowi\u0142y cz\u0119sto jedyne \u015blady, jakie pozosta\u0142y po ludziach.<\/p>\n Artystce udaje si\u0119 z sukcesem aktywowa\u0107 publiczno\u015b\u0107. W instrukcjach skierowanych do odwiedzaj\u0105cych pisze, co maj\u0105 wykona\u0107, by stworzy\u0107 kolektywny obraz. Kolejny projekt, Moja mama jest pi\u0119kna<\/em> (2024), usytuowany w ostatnim pomieszczeniu, zach\u0119ca publiczno\u015b\u0107 do opisania osobistych relacji z w\u0142asn\u0105 matk\u0105. Karteczki bia\u0142ego papieru oraz d\u0142ugopisy le\u017c\u0105 na stole, nast\u0119pnie \u2013 wype\u0142niane wspomnieniami \u2013 s\u0105 wieszane na \u015bcianie. Instalacja Drzewo \u017cycze\u0144<\/em> (1996\/2025) r\u00f3wnie\u017c zaprasza do pisania swoich pragnie\u0144 na kartonikach i mocowania ich do ga\u0142\u0119zi jednego z dziewi\u0119ciu stoj\u0105cych na parterze drzew. Po zako\u0144czeniu wystawy wszystkie \u017cyczenia zostan\u0105 przekazane do Wie\u017cy pokoju<\/em> w Islandii (https:\/\/tvn24.pl\/ciekawostki\/swietlna-wieza-na-czesc-lennona-ra36796-ls3686003<\/a>). Poetyckie, pe\u0142ne humoru prace s\u0105 utrzymane najcz\u0119\u015bciej w czerni i bieli. Wydaje si\u0119, \u017ce biel jest ulubionym kolorem tej multimedialnej artystki.<\/p>\n W\u0142\u0105czenie Johna Lennona do projekt\u00f3w spowodowa\u0142o, \u017ce muzyka by\u0142ego Beatlesa nada\u0142a \u015bwiatowego rozg\u0142osu ideom Yoko Ono. Poza tym Ono i John Lennon bardzo dobrze si\u0119 uzupe\u0142niali, a ich symbioza przynios\u0142a \u015bwiatu kilka kultowych, niezapomnianych dzie\u0142. Wspaniale rozmieszczona w du\u017cych bia\u0142ych, przestronnych pomieszczeniach ekspozycja emanuje spokojem i pozytywn\u0105 energi\u0105. Muzyka umys\u0142u<\/em> w Martin Gropius Bau to bardzo udana retrospektywa, doskonale zaznajamiaj\u0105ca z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Yoko Ono.<\/p>\n W 2010 roku jako artystka bra\u0142am udzia\u0142 w projekcie Yoko Ono Imagine Peace<\/em> w muzeum ruchu Fluxus i sztuki XXI wieku w Fort Worth w Teksasie w Stanach Zjednoczonych. Projekt dotyczy\u0142 obiekt\u00f3w obrazuj\u0105cych zdanie Johna Lennona \u201eWszyscy \u017cyjemy w ma\u0142ych szufladach\u201d. Zaprezentowa\u0142am Pude\u0142ko mi\u0142o\u015bci \u2013 One Box for Love<\/em>. Wystawa jest obecnie sta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 prezentacji muzeum, a nawet pow\u0119drowa\u0142a na pokaz do Tokio. Osobi\u015bcie zacz\u0119\u0142am podziwia\u0107 Yoko Ono za konsekwentne realizowanie projekt\u00f3w opartych na wspomnieniach oscyluj\u0105cych wok\u00f3\u0142 powiedzonek jej zamordowanego m\u0119\u017ca. W ten spos\u00f3b pami\u0119\u0107 o Johnie Lennonie pozosta\u0142a na zawsze \u017cywa.<\/p>\n