[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Wystawa \u201eTerytoria Ziemi Ulro\u201d, inspirowana esejem Ziemia Ulro<\/i> Czes\u0142awa Mi\u0142osza, otwiera nowy rozdzia\u0142 w refleksji nad duchowymi i egzystencjalnymi dylematami wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Organizowana w Muzeum Literatury Litewskiej im. Maironisa w Kownie, stanowi rozwini\u0119cie projektu \u201eZiemia Ulro. Labirynt eteryczny\u201d, zaprezentowanego w 2024 roku w Muzeum Farmacji we Wroc\u0142awiu w ramach obchod\u00f3w Roku Mi\u0142osza w Polsce. Tamta edycja, z udzia\u0142em 36 artyst\u00f3w z Polski, W\u0119gier, S\u0142owacji, Szwajcarii i USA, odby\u0142a si\u0119 bezkosztowo, a jej sukces sk\u0142oni\u0142 organizator\u00f3w do poszerzenia formu\u0142y i przygotowania nowej, mi\u0119dzynarodowej ods\u0142ony.<\/p>\n
Nowa ods\u0142ona, nowy kontekst<\/b><\/p>\n
Wystawa w Kownie prezentuje nowe prace dotychczasowych uczestnik\u00f3w oraz wprowadza nowych artyst\u00f3w, w tym teksty poet\u00f3w zaproszonych do wsp\u00f3\u0142pracy i dzie\u0142a litewskiego rze\u017abiarza. Nie stanowi jedynie kontynuacji, lecz reinterpretacj\u0119 pierwotnej koncepcji, uwzgl\u0119dniaj\u0105c\u0105 lokalne konteksty i potrzeby odbiorc\u00f3w. Muzeum Literatury Litewskiej im. Maironisa w Kownie, dostrzegaj\u0105c warto\u015b\u0107 projektu, aktywnie zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 w jego organizacj\u0119, podkre\u015blaj\u0105c potencja\u0142 wydarzenia w rozwijaniu mi\u0119dzykulturowego dialogu.<\/p>\n
W litewskiej edycji udzia\u0142 bior\u0105 m.in., Ola Ko\u0142odziejek \u2013 poetka i autorka tekst\u00f3w, kt\u00f3ra w swojej tw\u00f3rczo\u015bci koncentruje si\u0119 na kwestiach przemijania, pami\u0119ci i ludzkiego do\u015bwiadczenia. Jej wiersze pe\u0142ne s\u0105 wyrazistych obraz\u00f3w i egzystencjalnych refleksji. Wojciech Brzoska \u2013 poeta, muzyk, autor licznych tom\u00f3w poetyckich. Jego poezja oscyluje wok\u00f3\u0142 temat\u00f3w samotno\u015bci, wewn\u0119trznych konflikt\u00f3w i poszukiwania sensu w rzeczywisto\u015bci. Na wystawie zaprezentowana zostanie tak\u017ce praca Taurasa Kensminasa \u2013 litewskiego rze\u017abiarza m\u0142odszego pokolenia, znanego z minimalistycznych, lecz ekspresyjnych form. Jego dzie\u0142a eksploruj\u0105 poj\u0119cia r\u00f3wnowagi, napi\u0119cia i struktury w przestrzeni.<\/p>\n
Ods\u0142ona litewska projektu opiera si\u0119 na pracy trzech organizatorek: g\u0142\u00f3wnej pomys\u0142odawczyni i kuratorki wystawy \u2013 Agnieszki K\u0142os, a tak\u017ce Katarzyny Koczy\u0144skiej-Kielan i Anny Bujak z Akademii Sztuk Pi\u0119knych im. Eugeniusza Gepperta we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n
Most mi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 a tera\u017aniejszo\u015bci\u0105<\/b><\/p>\n
Prezentacja \u201eTerytorium Ziemi Ulro\u201d w Kownie ma wymiar g\u0142\u0119boko symboliczny. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Czes\u0142awa Mi\u0142osza, kt\u00f3ry w swojej biografii i pisarstwie \u0142\u0105czy\u0142 polsk\u0105 i litewsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, staje si\u0119 pomostem mi\u0119dzy dwoma narodami, podkre\u015blaj\u0105c ich wsp\u00f3lne dziedzictwo kulturowe oraz duchowe powinowactwo. Mi\u0142osz, urodzony w Szetejniach nad Niewia\u017c\u0105, dorasta\u0142 w Wilnie, gdzie kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 jego wra\u017cliwo\u015b\u0107 literacka i filozoficzna. W swoich p\u00f3\u017anych wspomnieniach m\u00f3wi\u0142: \u201eCa\u0142a moja poezja wzi\u0119\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek z apteki\u201d, odnosz\u0105c si\u0119 do miejsca przechowywania lek\u00f3w swojej babci \u2014 przestrzeni, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 dla niego metafor\u0105 pami\u0119ci, porz\u0105dku i duchowego zakorzenienia.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie w takim miejscu \u2014 dawnej aptece, obecnie Muzeum Farmacji we Wroc\u0142awiu \u2014 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces budowania wystawy \u201eZiemia Ulro. Labirynt eteryczny\u201d, kt\u00f3rej kontynuacj\u0105 jest litewska ods\u0142ona projektu. Kowno, jako miasto o silnych zwi\u0105zkach z biografi\u0105 Mi\u0142osza, staje si\u0119 naturalnym terytorium dla dalszego rozwijania tej refleksji. Wystawa w Muzeum Literatury Litewskiej im. Maironisa nie tylko przywo\u0142uje esej \u201eZiemia Ulro\u201d, ale tak\u017ce wpisuje si\u0119 w szerszy kontekst dialogu mi\u0119dzykulturowego, anga\u017cuj\u0105c niemal pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu artyst\u00f3w z Polski, Litwy, Europy i Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n
W centrum tej refleksji znajduje si\u0119 poj\u0119cie \u201eterytorium\u201d \u2014 nie jako geograficznej przestrzeni, lecz jako obszaru duchowego, symbolicznego i artystycznego. Po skomplikowanym symbolu labiryntu, kt\u00f3ry dominowa\u0142 w pierwszej ods\u0142onie projektu, terytorium jawi si\u0119 jako drugi, r\u00f3wnie istotny element narracyjny. To przestrze\u0144, w kt\u00f3rej splataj\u0105 si\u0119 pami\u0119\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107, do\u015bwiadczenie wygnania i potrzeba zakorzenienia. Wsp\u00f3\u0142czesna literatura i sztuka, inspirowane Mi\u0142oszowsk\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata, podejmuj\u0105 pr\u00f3b\u0119 odnalezienia nowego j\u0119zyka dla tych do\u015bwiadcze\u0144 \u2014 j\u0119zyka, kt\u00f3ry przekracza granice racjonalno\u015bci i otwiera si\u0119 na metafizyczne pytania o sens, obecno\u015b\u0107 i duchowo\u015b\u0107.<\/p>\n
Labirynt jako metafora wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/b><\/p>\n
Labirynt \u2014 motyw przewodni polskiej ods\u0142ony wystawy, okre\u015blony jako \u201elabirynt eteryczny\u201d \u2014 niesie ze sob\u0105 sprzeczne znaczenia. Jest jednocze\u015bnie zagadk\u0105, pu\u0142apk\u0105 i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odnalezienia wyj\u015bcia. Symbolizuje stan zawieszenia, b\u0142\u0105dzenia, egzystencjalnego napi\u0119cia \u2014 ale tak\u017ce nadziej\u0119 na duchowe uwolnienie. Przeciwstawione mu poj\u0119cie terytorium oznacza przestrze\u0144 przetrwania: miejsce, kt\u00f3rego si\u0119 broni, by \u017cy\u0107 zgodnie z normami wsp\u00f3lnotowymi. W dzisiejszej Europie, naznaczonej polityczn\u0105 niepewno\u015bci\u0105 i narastaj\u0105cymi podzia\u0142ami, normy te staj\u0105 si\u0119 lini\u0105 frontu \u2014 granic\u0105, poza kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo sta\u0107 si\u0119 obcym.<\/p>\n
Ten konflikt \u2014 pomi\u0119dzy przestrzeni\u0105 nieoznaczon\u0105 (labiryntem) a bronionym obszarem (terytorium) \u2014 znajduje odbicie w biografii Czes\u0142awa Mi\u0142osza. Poeta, kt\u00f3ry z rezerw\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno do katolickiej wsp\u00f3lnoty Polak\u00f3w, jak i do litewskiego nacjonalizmu, przez ca\u0142e \u017cycie by\u0142 agnostykiem spragnionym wiary. Nie szuka\u0142 schronienia \u2014 szuka\u0142 terytorium, duchowej przestrzeni, w kt\u00f3rej mo\u017cliwe by\u0142oby wyj\u015bcie z egzystencjalnego labiryntu ku wolno\u015bci. W eseju Ziemia Ulro<\/i> pisa\u0142 o tym jako o utopii \u2014 a zarazem o najwa\u017cniejszej potrzebie cz\u0142owieka XX wieku: odzyskaniu duchowej g\u0142\u0119bi w zracjonalizowanym \u015bwiecie.<\/p>\n
Wystawa w Muzeum Literatury Litewskiej im. Maironisa w Kownie stawia w centrum pytanie o znaczenie przestrzeni symbolicznych we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Pytanie to rezonuje z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 poetki Oli Ko\u0142odziejek, kt\u00f3rej wiersz Przeddzie\u0144<\/i>, prezentowany w ramach ekspozycji, porusza temat rozpadu wsp\u00f3lnoty i zagubienia to\u017csamo\u015bci:<\/p>\n
nie ma dzieci <\/i><\/p>\n
uros\u0142y i nie zosta\u0142 po nich nawet kie\u0142 w puchu <\/i><\/p>\n
pobocze maszeruje <\/i><\/p>\n
w jaskrawej kolumnie <\/i><\/p>\n
bez siebie<\/i><\/p>\n
W tych wersach \u2014 prostych, bolesnych, wyrazistych \u2014 pobrzmiewa echo samotno\u015bci, kt\u00f3re staje si\u0119 znakiem naszych czas\u00f3w. Labirynt i terytorium, dwie figury egzystencjalne wystawy, splataj\u0105 si\u0119 tu w refleksji nad kondycj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka i jego duchowymi potrzebami.<\/p>\n
Wyspa Galapagos: samotno\u015b\u0107 i poszukiwanie odpowiedzi<\/b><\/p>\n
Czes\u0142aw Mi\u0142osz przez ca\u0142e \u017cycie stawia\u0142 pytania o moralne dylematy wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka \u2014 o to, czy B\u00f3g wydzier\u017cawi\u0142 ziemi\u0119 diab\u0142u, czy te\u017c cz\u0142owiek sam j\u0105 odda\u0142 w r\u0119ce z\u0142a. Jego poezja, b\u0119d\u0105ca pr\u00f3b\u0105 zmierzenia si\u0119 z tymi zagadnieniami, czyni go postaci\u0105 osobn\u0105, odseparowan\u0105 od utartych narracji, \u017cyj\u0105c\u0105 na w\u0142asnym, metaforycznym terytorium \u2014 wyspie Galapagos. Motyw samotnej wyspy pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w koncepcji wystawy, do kt\u00f3rej nawi\u0105zuj\u0105 kuratorki z Polski. Dla mnie jako kuratorki nawet najmniejsza wyspa jest przestrzeni\u0105 ewolucji my\u015bli: wyizolowan\u0105, lecz dynamiczn\u0105. Terytorium samotno\u015bci \u2014 traktowane nie jako odci\u0119cie, ale jako warunek tworzenia \u2014 staje si\u0119 jednym z kluczowych motyw\u00f3w XXI wieku w sztuce i literaturze.<\/p>\n
Biografia Mi\u0142osza, litewsko-polskiego poety, odzwierciedla dramatyczne p\u0119kni\u0119cia XX wieku: od podboju kosmosu, przez totalitaryzmy, po duchowy g\u0142\u00f3d sensu, kt\u00f3rego symbolem sta\u0142o si\u0119 Auschwitz. Jego poezja, wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnych krytyk\u00f3w, wyrasta z tej \u017carliwo\u015bci egzystencjalnej: g\u0142odu wiary, jasnego celu i do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re nie niszczy, lecz wzmacnia. Mi\u0142osz nie udziela\u0142 prostych odpowiedzi, lecz zostawia\u0142 znaki zapytania \u2014 \u015blady niepewno\u015bci wpisane w struktur\u0119 jego wierszy. Jak w utworze Tak ma\u0142o<\/i>, gdzie samotno\u015b\u0107 i duchowe osamotnienie osi\u0105gaj\u0105 wymiar mityczny:<\/p>\n
Porwa\u0142 mnie w otch\u0142a\u0144 ze sob\u0105 <\/i><\/p>\n
Bia\u0142y wieloryb \u015bwiata. <\/i><\/p>\n
I teraz nie wiem <\/i><\/p>\n
Co by\u0142o prawdziwe.<\/i><\/p>\n
To nie tyle zako\u0144czenie, co otwarte pytanie \u2014 wyra\u017cone nie w formie definicji, lecz poprzez obraz, kt\u00f3ry nie pozwala na jednoznaczn\u0105 interpretacj\u0119. W\u0142a\u015bnie takie pytania, takie przestrzenie mi\u0119dzy s\u0142owami, staj\u0105 si\u0119 osi\u0105 wystawy \u201eTerytorium Ziemi Ulro\u201d w Kownie \u2014 pr\u00f3by uchwycenia samotno\u015bci jako \u017ar\u00f3d\u0142a sensu, a nie jego braku.<\/p>\n
Pytania o dalszy ci\u0105g Europy<\/b><\/p>\n
Litewska wystawa staje si\u0119 pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na pytanie o rozmiar terytorium Bia\u0142ego Wieloryba \u2014 metaforycznej przestrzeni nie dla biernych obserwator\u00f3w, lecz dla aktywnych uczestnik\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych przemian. Czy g\u0142\u00f3d wiedzy, potrzeba jednoznacznego poznania granic ludzkiej u\u0142omno\u015bci i wiara w porz\u0105dek \u015bwiata skazuj\u0105 nas dzi\u015b na egzystencj\u0119 w brzuchach wielkich ryb lub na brzegach samotnych wysp?<\/p>\n
Coraz cz\u0119\u015bciej, tak\u017ce ze strony politycznej, powraca pytanie o przysz\u0142o\u015b\u0107 Europy: czy nadszed\u0142 czas, by zawalczy\u0107 o jej miejsce w brutalnej rzeczywisto\u015bci? Parali\u017c instytucji, zewn\u0119trzne zagro\u017cenia i pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 kryzys gospodarczy podwa\u017caj\u0105 wed\u0142ug wielu komentator\u00f3w dotychczasow\u0105 stabilno\u015b\u0107 kontynentu. Na horyzoncie wyra\u017anie rysuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kryzys warto\u015bci.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie kryzysy \u2014 rozumiane nie jako zagro\u017cenie, lecz jako istotny punkt zwrotny \u2014 zajmuj\u0105 centralne miejsce w refleksji kuratorskiej. Nie chodzi tu wy\u0142\u0105cznie o realne terytoria Europy, ale o przestrzenie utopijne, mentalne i wyobra\u017cone \u2014 mog\u0105ce sta\u0107 si\u0119 schronieniem dla ludzi i \u015bwiat\u00f3w znikaj\u0105cych w epoce globalnych decyzji. W tym uj\u0119ciu wystawa \u201eTerytoria Ziemi Ulro\u201d przestaje by\u0107 jedynie wydarzeniem artystycznym; staje si\u0119 impulsem do pog\u0142\u0119bionej refleksji nad kondycj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.<\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Czes\u0142awa Mi\u0142osza \u2014 zakorzeniona w wielokulturowym krajobrazie Europy \u015arodkowo-Wschodniej \u2014 staje si\u0119 tu punktem wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 o to\u017csamo\u015bci, duchowo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci kultury. Podobnie jak przez stulecia pejza\u017c \u015br\u00f3dziemnomorski inspirowa\u0142 malarzy i poet\u00f3w do stawiania najwa\u017cniejszych pyta\u0144, tak dzi\u015b Ulro mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 now\u0105 przestrzeni\u0105 pyta\u0144 \u2014 nie tylko o Europ\u0119, lecz o nas samych.<\/p>\n
Tekst: Agnieszka K\u0142os<\/p>\n
zdj\u0119cia: Arvydas \u010ciuk\u0161ys<\/p>\n
Terytoria Ziemi Ulro
kuratorka: Agnieszka K\u0142os
Muzeum Literatury Litewskiej Maironisa w Kownie
13.04-22.09.2025<\/p>\n
<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”6183,6184,6185,6186,6187,6188,6189,6190,6191,6192,6193,6195,6196,6197,6198,6199,6200,6201,6202,6203,6204,6205,6206,6207,6208,6209,6210,6211,6212,6213,6214,6215,6216,6217,6218,6219,6220,6221,6222,6223,6224,6225,6226″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wystawa \u201eTerytoria Ziemi Ulro\u201d, inspirowana esejem Ziemia Ulro Czes\u0142awa Mi\u0142osza, otwiera nowy rozdzia\u0142 w refleksji nad duchowymi i egzystencjalnymi dylematami wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Organizowana w Muzeum Literatury Litewskiej im. Maironisa w Kownie, stanowi rozwini\u0119cie projektu \u201eZiemia Ulro. Labirynt eteryczny\u201d, zaprezentowanego w 2024 roku w Muzeum Farmacji we Wroc\u0142awiu w ramach obchod\u00f3w Roku Mi\u0142osza w Polsce. Tamta edycja, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6216,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[9,10],"tags":[],"class_list":["post-6180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecane","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6180"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6180\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6228,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6180\/revisions\/6228"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6216"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}