[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Leonia \u2013 jedno z \u201eniewidzialnych miast\u201d Itala Calvina \u2013 to miejsce, kt\u00f3rego zamo\u017cno\u015b\u0107 mierzy si\u0119 nie tyle przedmiotami produkowanymi i nabywanymi, ile wyrzucanymi \u015bmieciami[1]<\/span><\/a>. Metropolia codziennie si\u0119 odnawia \u2013 ka\u017cdego ranka mieszka\u0144cy otaczaj\u0105 si\u0119 produktami ukrytymi w atrakcyjnych opakowaniach za\u015bwiadczaj\u0105cych o ich \u015bwie\u017co\u015bci, najnowszymi modelami sprz\u0119t\u00f3w domowych, ubraniami o najmodniejszych krojach, a nawet najaktualniejszymi wydaniami encyklopedii. Zapakowane w plastikowe worki \u201eresztki wczorajszej Leonii\u201d s\u0105 wywo\u017cone poza miasto. Jako \u017ce sztuka wytwarzania wci\u0105\u017c ewoluuje, materia \u015bmieci staje si\u0119 coraz bardziej odporna na dzia\u0142anie naturalnego recyklingu przyrody i odpady zyskuj\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107. Pozosta\u0142o\u015bci z poprzedniego dnia \u201epi\u0119trz\u0105 si\u0119 na \u015bmieciach z przedwczoraj i ze wszystkich dni, i lat, i dziesi\u0105tk\u00f3w lat\u201d. Ta wizja cywilizacji jako centrum nieustannej erupcji odpad\u00f3w na tyle trafnie oddaje konsumpcyjn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 tzw. \u201espo\u0142ecze\u0144stw wyrzucaj\u0105cych\u201d, \u017ce literacka hiperbola niezauwa\u017calnie przechodzi w co najwy\u017cej lekkie przerysowanie. To w\u0142a\u015bnie na ulicach jednej z tysi\u0119cy \u015bwiatowych \u201eLeonii\u201d Jean Baudrillard bada\u0142 \u201emity i struktury\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa konsumpcyjnego, dochodz\u0105c do wniosku, \u017ce obecnie produkty nie s\u0105 wytwarzane ze wzgl\u0119du na warto\u015b\u0107 u\u017cytkow\u0105 czy jako\u015b\u0107, lecz przez wzgl\u0105d na \u0142atwo\u015b\u0107 przemiany w odpad[2]<\/span><\/a>. Jego badania ukaza\u0142y, i\u017c porz\u0105dek produkcji utrzymuje si\u0119 jedynie za cen\u0119 \u201ewykalkulowanego \u00bbsamob\u00f3jstwa\u00ab masy przedmiot\u00f3w\u201d. Operacja ta oparta jest na \u201etechnologicznym \u00bbsabota\u017cu\u00ab lub zorganizowanym \u00bbwychodzeniu z u\u017cycia\u00ab\u201d oraz przy\u015bpieszonej emeryturze, na kt\u00f3r\u0105 wytwory wysy\u0142a moda. Na ulicach miasta socjolog spotka\u0142 \u201ewielkich marnotrawc\u00f3w\u201d \u2013 gwiazdor\u00f3w jednorazowo\u015bci dostarczaj\u0105cych wzoru i medialnego bod\u017aca dla masowej konsumpcji (cho\u0107 jej formy staj\u0105 si\u0119 w\u0142asn\u0105 parodi\u0105 \u2013 szykowna kreacja przywdziewana przez celebryt\u0119 na jeden wiecz\u00f3r przeradza si\u0119 w przyst\u0119pn\u0105 cenowo bielizn\u0119 jednorazowego u\u017cytku). R\u00f3wnie\u017c na ulicach kt\u00f3rego\u015b z pokrewnych Leonii miast Zygmunt Bauman dostrzeg\u0142 los odst\u0119pc\u00f3w \u2013 jednostek-odpad\u00f3w niewywi\u0105zuj\u0105cych si\u0119 z na\u015bladowania marnotrawc\u00f3w by spe\u0142nia\u0107 powinno\u015bci leonianina: \u201eGdy miernikiem czysto\u015bci staje si\u0119 zdolno\u015b\u0107 uczestnictwa w konsumpcyjnej zabawie, ci co w grze nie bior\u0105 udzia\u0142u s\u0105 \u00bbproblemem\u00ab; s\u0105 \u00bbnieczysto\u015bci\u0105\u00ab, jakiej nale\u017ca\u0142oby si\u0119 pozby\u0107\u201d[3]<\/span><\/a>. Negatywem wielkiego marnotrawcy staje si\u0119 zatem niemrawy nabywca \u2013 obywatel z \u201eusterk\u0105\u201d uniemo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 ekspresow\u0105 konsumpcj\u0119 i r\u00f3wnie ekspresowe pozbywanie si\u0119 jej przedmiot\u00f3w. Objawia si\u0119 on w pe\u0142ni w postaci \u017cebraka usuwanego z centr\u00f3w handlowych i, podobnie jak \u015bmieci Leonii, relegowanego poza centralne, atrakcyjne handlowo rejony miasta.<\/p>\n Wystawa Nurdle, fusy i ubrania martwych Europejczyk\u00f3w<\/em> podejmuje zagadnienie odpad\u00f3w w mo\u017cliwie szerokim spektrum, a jednocze\u015bnie w telegraficznym skr\u00f3cie. Tytu\u0142 przybli\u017ca zakres tematyczny:<\/p>\n – Nurdle to niewielkie plastikowe kulki \u2013 granulat u\u017cywany przy produkcji przedmiot\u00f3w z tworzyw sztucznych. Nazwane zosta\u0142y \u201enajgorszym toksycznym odpadem, o kt\u00f3rym prawdopodobnie nigdy nie s\u0142ysza\u0142e\u015b\u201d[4]<\/sup><\/a>.\u00a0 Produkowane s\u0105 w ogromnej ilo\u015bci, ka\u017cdy transport tego p\u00f3\u0142fabrykatu to \u0142adunek zawieraj\u0105cy tryliony sztuk. W tytule nurdle odnosz\u0105 si\u0119 do skali kryzysu odpadowego i bezprecedensowej nadprodukcji.<\/p>\n – \u201eUbrania martwych Europejczyk\u00f3w\u201d to potoczna nazwa, jak\u0105 w Ghanie i Tanzanii okre\u015blaj\u0105 sw\u00f3j towar ludzie trudni\u0105cy si\u0119 sprzeda\u017c\u0105 u\u017cywanej odzie\u017cy docieraj\u0105cej do Afryki z Europy[5]<\/span><\/a>. Wynika ona ze zdziwienia faktem, \u017ce ubrania w dobrym stanie s\u0105 wyrzucane. Termin odsy\u0142a do zagadnienia hiperkonsumpcji, jej nawyk\u00f3w i standard\u00f3w (szybka moda, zaplanowana \u017cywotno\u015b\u0107 towaru) oraz \u201etoksycznego kolonializmu\u201d, czyli przerzucania odpad\u00f3w z kraj\u00f3w Globalnej P\u00f3\u0142nocy do biedniejszych rejon\u00f3w \u015bwiata. Jednak ponownie u\u017cywana odzie\u017c staje si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c symbolem wszelkich praktyk maj\u0105cych na celu ograniczanie generowania odpad\u00f3w (freeganizm, freecykling, reuse, upcykling).<\/p>\n – Fusy stanowi\u0105 figur\u0119 odsy\u0142aj\u0105c\u0105 do wszelkiego rodzaju nieczysto\u015bci, z kt\u00f3rymi podejmujemy walk\u0119 tyle\u017c codzienn\u0105, co skazan\u0105 w d\u0142u\u017cszej perspektywie na pora\u017ck\u0119. Reprezentuj\u0105 to wszystko, co nieuchronnie si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas zbiera, gromadzi i nawarstwia: resztki w zlewie, kurz na meblach, \u201ekoty\u201d w k\u0105tach, rupiecie w szufladach, w\u0142osy w odp\u0142ywie prysznica, osad na z\u0119bach, brud za paznokciami, \u201efarfocle\u201d w p\u0119pku. To aspekt odpad\u00f3w mniej globalny, bardziej jednostkowy, osobisty, a cz\u0119sto nawet intymny.<\/p>\n \u015amieci generowane przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 gospodark\u0119 oraz ka\u017cdego z obywateli spo\u0142ecze\u0144stwa konsumpcyjnego s\u0105 d\u0142ugowieczne i wszechobecne. Odpady mo\u017cna, zgodnie z prawd\u0105, uzna\u0107 za nieod\u0142\u0105czny efekt uboczny niemal ka\u017cdej ludzkiej aktywno\u015bci od pocz\u0105tku istnienia naszego gatunku. Jednak nale\u017cy u\u015bwiadomi\u0107 sobie przy tym obecne nat\u0119\u017cenie ich wytwarzania. \u017byjemy w epoce \u201ewielkiego przy\u015bpieszenia\u201d \u2013 zaledwie w dw\u00f3ch pierwszych dekadach XXI wieku ludzko\u015b\u0107 zu\u017cy\u0142a ju\u017c 40 procent ca\u0142kowitej energii skonsumowanej w ca\u0142ej dotychczasowej historii cywilizacji. Szacuje si\u0119, i\u017c rocznie globalna produkcja \u015bmieci to ponad dwa miliardy ton odpad\u00f3w sta\u0142ych oraz dziesi\u0105tki miliard\u00f3w ton odpad\u00f3w przemys\u0142owych. Zalegaj\u0105 one nie tylko na \u015bmietnikach, sk\u0142adowiskach, wysypiskach, ale r\u00f3wnie\u017c w glebie, wodzie i powietrzu. Nieczysto\u015bci na zboczach o\u015bmiotysi\u0119cznik\u00f3w, nowe twory \u201egeologiczne\u201d, takie jak plastiglomerat czy technoskamieliny, \u201ereklam\u00f3wki\u201d w rowach oceanicznych, wielka \u015bmieciowa wyspa na Oceanie Spokojnym (oraz zacz\u0105tek \u00f3smego kontynentu nazwanego Plastisfer\u0105), mikroplastik w krwi i tkankach organizm\u00f3w \u017cywych, setki milion\u00f3w pozosta\u0142o\u015bci na orbicie oko\u0142oziemskiej, resztki na Ksi\u0119\u017cycu porzucone przez uczestnik\u00f3w misji Apollo \u2013 to kilka najbardziej spektakularnych dokona\u0144 w dziedzinie nowoczesnego za\u015bmiecania. \u015awiatowy system ekonomiczny oparty na ci\u0105g\u0142ej eksploatacji oraz przerzuceniu koszt\u00f3w rozwoju na natur\u0119 \u2013 postrzegan\u0105 z jednej strony jako pude\u0142ko z prezentami, z drugiej jako niesko\u0144czenie pojemny \u015bmietnik \u2013 jak r\u00f3wnie\u017c nieustaj\u0105cy festiwal jednorazowo\u015bci, kt\u00f3rego atrakcje to luksus nieskr\u0119powanego wyrzucania, zacieranie granicy mi\u0119dzy opakowaniem a produktem oraz produkcja \u201eodpad\u00f3w b\u0142yskawicznych\u201d, s\u0142u\u017c\u0105cych cz\u0119sto usuwaniu innych odpad\u00f3w (worki na \u015bmieci, woreczki na odchody, chusteczki do kurzu, papierowe r\u0119czniki), sprawiaj\u0105, \u017ce problem \u015bmieci urasta do groteskowych rozmiar\u00f3w i staje si\u0119 obezw\u0142adniaj\u0105cy. W obliczu post\u0119puj\u0105cego zanieczyszczenia Peter Sloterdijk pisa\u0142 o tworzeniu planetarnej \u201eekologicznej wsp\u00f3lnoty interesu\u201d, z kt\u00f3rej mog\u0142aby wy\u0142oni\u0107 si\u0119 \u201enowa, dalekowzrocznie my\u015bl\u0105ca\u201d kultura[6]<\/span><\/a>. Kultura ta musia\u0142aby wp\u0142yn\u0105\u0107 na nasze nawyki konsumenckie, praktyki gospodarcze i ostatecznie zast\u0105pi\u0107 model wielkiego marnotrawcy \u2013 je\u015bli nie postaci\u0105 gwiazdora oszcz\u0119dno\u015bci, to przynajmniej wzorem skromniejszego marnotrawcy my\u015bl\u0105cego cz\u0119\u015bciej o trwa\u0142o\u015bci, przetwarzaniu i ponownym u\u017cywaniu rzeczy.<\/p>\n Tekst: J. Kropiowski<\/p>\n Zdj\u0119cia: materia\u0142y organizatora<\/p>\n \n Nurdle, fusy i ubrania martwych Europejczyk\u00f3w Osoby artystyczne: Mateusz Chor\u00f3bski, Pawe\u0142 Czeka\u0144ski, Wojciech Gilewicz, Jerzy Kosa\u0142ka, Agnieszka Kurant, Diana Lelonek, Tomasz Mr\u00f3z, Dominika Olszowy, Anna Stiller, Weronika Wysocka<\/p>\n \n \n \n \n [1]<\/span><\/a> I. Calvino, Niewidzialne miasta<\/em>, prze\u0142. Alina Kreisberg, Warszawa 2013, s.89-91.<\/p>\n [2]<\/span><\/a> J. Baudrillard, Spo\u0142ecze\u0144stwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury<\/em>, prze\u0142. S\u0142awomir Kr\u00f3lak, Warszawa 2006, s. 40-43.<\/p>\n [3]<\/span><\/a> Z. Bauman, Ponowoczesno\u015b\u0107 jako \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144<\/em>,\u00a0 Warszawa 2000, s. 29-31.<\/p>\n [4]<\/span><\/a> Oliver Franklin-Wallis, Zasypani. Sekretne \u017cycie \u015bmieci<\/em>, prze\u0142. Jacek Konieczny, Pozna\u0144 2024, s. 78.<\/p>\n\n
Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Opolu
10.10.2025\u201330.11.2025
Kurator: \u0141ukasz Kropiowski<\/p>\n