Po\u017coga<\/em> z 1951 roku \u2013 w\u0142\u0105czone w\u00f3wczas do tej s\u0142ynnej wystawy, docenione zosta\u0142y za si\u0142\u0119 emocjonalnego przekazu i zapewni\u0142y mu po\u015bmiertn\u0105 nagrod\u0119.<\/p>\nDo dzi\u015b jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 porusza widz\u00f3w dzi\u0119ki zawartej w niej niezwyk\u0142ej empatii i czu\u0142o\u015bci wobec cz\u0142owieka. I w\u0142a\u015bnie na tych warto\u015bciach skupi\u0142a si\u0119 wystawa retrospektywna zorganizowana w setn\u0105 rocznic\u0119 jego urodzin. To pierwsza tak ca\u0142o\u015bciowa prezentacja tw\u00f3rczo\u015bci artysty, kt\u00f3ra pozwala odkry\u0107 jego dorobek od najwcze\u015bniejszych prac z czas\u00f3w szkolnych z lat czterdziestych XX wieku do ostach dzie\u0142 z 1953 roku, kt\u00f3re zaprezentowano w szerokim uj\u0119ciu artystycznym. Poza dzie\u0142ami Waldemara Cwenarskiego, ekspozycja obejmuje realizacje innych tw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3\u017cnych pokole\u0144 i z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk \u2013 tych, od kt\u00f3rych m\u0142ody wroc\u0142awski malarz czerpa\u0142 inspiracje, jak i tych, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej inspirowali si\u0119 jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105. Obejmuje szeroki zakres prac \u2013 mo\u017cna zobaczy\u0107 ponad 170 dzie\u0142 \u2013 w tym obrazy, rysunki, grafiki, rze\u017aby, ceramik\u0119 i projekty mozaik. Wszystko to pozwala spojrze\u0107 na jego sztuk\u0119 w szerszej perspektywie historycznej.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnie udana okaza\u0142a si\u0119 poprowadzona z wyczuciem, delikatna i czytelna aran\u017cacja wystawy, umo\u017cliwiaj\u0105ca z jednej strony chronologiczne prze\u015bledzenie dzia\u0142alno\u015bci artysty, zgodnie z rytmem jego nied\u0142ugiej biografii oraz uporz\u0105dkowanie najwa\u017cniejszych w\u0105tk\u00f3w obecnych w jego tw\u00f3rczo\u015bci (w tym pejza\u017ce, portrety, martwe natury, czy liczne przedstawienia dzieci). Z drugiej strony umo\u017cliwi\u0142a zag\u0142\u0119bienie si\u0119 w rozmaite inne poboczne w\u0105tki i \u015bcie\u017cki interpretacyjne i odnajdowanie czasem nieoczywistych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzypokoleniowych, przep\u0142ywu motyw\u00f3w i idei. Wachlarz odniesie\u0144 okaza\u0142 si\u0119 niezwykle szeroki \u2013 od prac artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili dla Waldemara Cwenarskiego inspiracj\u0119 i wa\u017cny punkt odniesienia (mi\u0119dzy innymi Witolda Wojtkiewicza, Tadeusza Makowskiego czy Georges\u2019a Rouaulta), po wsp\u00f3\u0142czesnych mu \u201etw\u00f3rc\u00f3w pokolenia Arsena\u0142u\u201d (mi\u0119dzy innymi Andrzeja Wr\u00f3blewskiego, Jana Lebensteina, Jonasza Sterna czy Izaaka Celnikiera) oraz profesor\u00f3w wroc\u0142awskiej uczelni, z kt\u00f3rymi mia\u0142 kontakt (w tym Eugeniusza Gepperta, Stanis\u0142awa Dawskiego), a tak\u017ce koleg\u00f3w z czas\u00f3w studenckich \u2013 mi\u0119dzy innymi J\u00f3zefa Ha\u0142asa, Alfonsa Mazurkiewicza, Krystyny Cybi\u0144skiej. Dialog z innymi artystami wzbogaci\u0142y ponadto dzie\u0142a artyst\u00f3w takich jak Goya, Delacroix, Witkacy, Fangor czy Kollwitz, co pozwala na pe\u0142niejsze rozpoznanie miejsca m\u0142odego malarza w historii sztuki.<\/p>\n
Wspomniane w\u0105tki zosta\u0142y jeszcze rozbudowane o prace artyst\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych du\u017co p\u00f3\u017aniej, dla kt\u00f3rych z kolei Waldemar Cwenarski stanowi\u0142 istotny punkt odniesienia \u2013 debiutuj\u0105cych w latach osiemdziesi\u0105tych XX wieku \u201eNowych Dzikich\u201d (jak Zdzis\u0142aw Nitka czy Ryszard Grzyb), debiutant\u00f3w lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych (Marcin Harlender, Anka Mierzejewska) i tych, kt\u00f3rzy zaczynali swoje kariery po 2000 roku (Hubert Bujak, Jan Jakub Robaszewski).<\/p>\n
Od razu musz\u0119 zastrzec, \u017ce nie wszystkie zaproponowane na ekspozycji zestawienia okaza\u0142y si\u0119 w r\u00f3wnej mierze przekonuj\u0105ce. W mojej ocenie prace Anki Mierzejewskiej w tym katalogu postaw i realizacji wypad\u0142y chyba najmniej harmonijnie i mo\u017cna by je bez uszczerbku dla ca\u0142o\u015bci wystawy pomin\u0105\u0107. Mo\u017ce ze wzgl\u0119du na to, \u017ce wyb\u00f3r jej ekspresyjnych obraz\u00f3w, w tym p\u0142\u00f3tna operuj\u0105cego neonow\u0105, nieco krzykliw\u0105 gam\u0105 barwn\u0105, kt\u00f3ra jednak bole\u015bnie zazgrzyta\u0142a na \u015bcianie, wypad\u0142 do\u015b\u0107 s\u0142abo w zestawieniu z p\u0142\u00f3tnami Zdzis\u0142awa Nitki czy Huberta Bujaka, a motywy skupione na relacjach rodzinnych i czasie dzieci\u0144stwa powiela\u0142y w\u0142a\u015bciwie w\u0105tki obecne w pracach pozosta\u0142ych artyst\u00f3w, nie wnosz\u0105c niczego prze\u0142omowego do wystawy, buduj\u0105c jedynie poczucie pewnego przesytu i przegadania. To jednak drobna uwaga, bo prezentacja jako ca\u0142o\u015b\u0107 wypad\u0142a \u015bwietnie, bardzo r\u00f3\u017cnorodnie, interesuj\u0105co, czasem zaskakuj\u0105co.<\/p>\n
W tym miejscu musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce bardzo podoba mi si\u0119 strategia Muzeum Narodowego, polegaj\u0105ca na \u0142\u0105czeniu starego z nowym \u2013 jak na wystawie Szale\u0144stwo rokoka<\/em> (2023\/2024), pokazywanej r\u00f3wnie\u017c w Pawilonie Czterech Kopu\u0142, zatem zabieg ten zastosowany i tym razem wyda\u0142 mi si\u0119 wyj\u0105tkowo poci\u0105gaj\u0105cy. Dzi\u0119ki niemu na jednej wystawie obok dzie\u0142 wymienionych wy\u017cej artyst\u00f3w r\u00f3\u017cnych generacji mogli\u015bmy zobaczy\u0107 jeszcze prac\u0119 Marcina Maciejowskiego, dotykaj\u0105c\u0105 zupe\u0142nie aktualnego problemu wojny w Ukrainie.<\/p>\nTen ostatni w\u0105tek wydaje mi si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych warto\u015bci tej wystawy \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o, prace Waldemara Cwenarskiego s\u0105, niestety, wci\u0105\u017c aktualne i ponadczasowe. Tocz\u0105ca si\u0119 obecnie wojna w Ukrainie, w Strefie Gazy i ka\u017cda inna, kt\u00f3ra zbiera \u017cniwo ludzkich istnie\u0144, dotyczy w du\u017cej mierze cywil\u00f3w, w tym dzieci. Ofiarami s\u0105 niewinne, bezbronne istoty, kt\u00f3re powinny podlega\u0107 bezwzgl\u0119dnej ochronie. Waldemar Cwenarski sam jako dziecko przerwa\u0142 wojenn\u0105 po\u017cog\u0119. Jego osobista historia, wra\u017cliwo\u015b\u0107 i talent na zawsze uwieczni\u0142y w obrazach psychologiczne wizerunki tych, kt\u00f3rzy mieli szansy uchroni\u0107 si\u0119 sami przed traumatyzuj\u0105cymi wydarzeniami. Artysta wykreowa\u0142 trudny do wyrzucenia spod powiek \u015bwiat widziany oczyma dziecka jak z obraz\u00f3w Wojtkiewicza i Makowskiego \u2013 przy czym jego mali bohaterowie zostali odmienieni na zawsze, do\u015bwiadczaj\u0105c rzeczywisto\u015bci pe\u0142nej tragedii, zniszczenia i beznadziei, b\u00f3lu i cierpienia.<\/p>\n
Dla takiego artysty jak Waldemar Cwenarski terapeutyczna rola sztuki musia\u0142a by\u0107 jednym z istotnych sens\u00f3w tworzenia, malowanie za\u015b \u2013 narz\u0119dziem przepracowywania w\u0142asnych prze\u017cy\u0107. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nada\u0142 dzieci\u0119cej traumie niepowtarzaln\u0105 wizualno\u015b\u0107, kt\u00f3rej przed nim na polu polskiej sztuki nie znajdziemy wiele, wyj\u0105tkiem tego kalibru s\u0105 wizerunki dzieci w Rozstrzelaniach<\/em> Wr\u00f3blewskiego, cho\u0107 przedstawiaj\u0105 wojn\u0119 bardziej dosadne i s\u0105 dalece bardziej bezpo\u015brednie w przekazie. W malarstwie Waldemara Cwenarskiego dzieci pozostaj\u0105 pozornie nadal w trybie zwyk\u0142ej zabawy, ale zyskuj\u0105 wielowymiarow\u0105 podmiotowo\u015b\u0107, przestaj\u0105 by\u0107 istotami uosabiaj\u0105cymi jedynie beztrosk\u0119 i rado\u015b\u0107, maj\u0105 prawo nie u\u015bmiecha\u0107 si\u0119, cierpie\u0107, czu\u0107 niepewno\u015b\u0107, zagubienie, osamotnienie. Smutne dzieci-pajacyki na konikach, maluchy nieruchomo siedz\u0105ce na pod\u0142odze, podczas przerwanych zaj\u0119\u0107, zaskoczone, ciche, oczekuj\u0105ce, jakby zamro\u017cone. To jeden z najbardziej wstrz\u0105saj\u0105cych obraz\u00f3w, jakie zapisano w malarstwie.<\/p>\nWspomniany ju\u017c obraz Po\u017coga<\/em> przeszed\u0142 r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3b\u0119 czasu jako uniwersalna metafora czasu wojny. Oszala\u0142y czerwony ko\u0144 tratuj\u0105cy wszystkich dooko\u0142a jest naszym rodzimym odpowiednikiem Okropno\u015bci wojny<\/em> Goi. To sugestywne malarstwo o wyd\u017awi\u0119ku antywojennym, niestety, skrojone r\u00f3wnie\u017c na nasze czasy.<\/p>\nWystawa umiej\u0119tnie odkrywa zapomniane dziedzictwo wroc\u0142awskiej sztuki i ponownie zwraca uwag\u0119 na dorobek nieco zapomnianego artysty, kt\u00f3rego \u017cycie by\u0142o kr\u00f3tkie, ale pozostawi\u0142o niezaprzeczalnie sw\u00f3j trwa\u0142y \u015blad. Do 18 stycznia 2026 roku mo\u017cna (i nale\u017cy) j\u0105 obejrze\u0107 w Pawilonie Czterech Kopu\u0142.<\/p>\n
\n
Tekst: Patrycja Sikor
Zdj\u0119cia: Muzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”7075,7076,7077,7078,7079,7080,7081,7082,7083,7084″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.5″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Muzeum Narodowe we Wroc\u0142awiu zaprezentowa\u0142o w Pawilonie Czterech Kopu\u0142 znakomit\u0105 wystaw\u0119 Waldemar Cwenarski. Czu\u0142o\u015b\u0107. Powroty i poszukiwania. Przygotowana przez kuratork\u0119 Ann\u0105 Chmielarz wielow\u0105tkowa ekspozycja zosta\u0142a po\u015bwi\u0119cona malarzowi i rysownikowi dzia\u0142aj\u0105cemu do\u015b\u0107 dawno i zdecydowanie za kr\u00f3tko \u2013 Waldemar Cwenarski zmar\u0142 w 1953 roku w wieku zaledwie dwudziestu siedmiu lat w nigdy niewyja\u015bnionych do ko\u0144ca okoliczno\u015bciach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7083,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-7072","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7072"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7088,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7072\/revisions\/7088"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7072"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7072"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7072"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}