[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Zau\u0142ek Westchnie\u0144 (Vicolo Malinconia 2) to adres instytucji nad jeziorem Iseo, kt\u00f3r\u0105 od dawna mia\u0142am na oku. Jej aktywno\u015b\u0107 kulturalna bywa zaskakuj\u0105ca. Fondazione l\u2019Arsenale funkcjonuje z dala od ha\u0142a\u015bliwego \u015bwiata sztuki (art world<\/em>)[1]<\/sup><\/a>, rzadko id\u0105c w\u00a0stron\u0119 komercyjnych blockbuster\u00f3w. Mo\u017ce to kwestia zwi\u0105zana z histori\u0105, a mo\u017ce z\u00a0zasadami. Miejsce to, mniejsze od weneckiego imiennika, zyska\u0142o presti\u017c dzi\u0119ki bardzo \u015bwiadomej polityce kuratorskiej, skupionej na dialogu mi\u0119dzy materi\u0105, natur\u0105 i\u00a0pami\u0119ci\u0105. Wybory padaj\u0105 na intelektualist\u00f3w, artyst\u00f3w konceptualnych, trudnych i\u00a0eksperymentuj\u0105cych. Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wystaw prowadz\u0105 kuratorki, kt\u00f3re cechuje specyficzna wra\u017cliwo\u015b\u0107 skupiona na procesie. Dekad\u0119 temu setki odwiedzaj\u0105cych przybywa\u0142y tu, aby podziwia\u0107 fotografie Wolfganga Volza, porywaj\u0105c\u0105 dokumentacj\u0119 wizjonerskiego dzie\u0142a z gatunku land artu The Floating Piers<\/em>[2]<\/sup><\/a> autorstwa Christo i Jeanne-Claude. Przez kolejne lata w Arsenale wystawiali \u015bwiatowi tuzowie: Antonio Scaccabarozzi (czo\u0142owa posta\u0107 w\u0142oskiej abstrakcji i malarstwa analitycznego), Helidon Xhixha[3]<\/sup><\/a> z realizowanym bezpo\u015brednio na jeziorze projektem Acquariaterrafuoco<\/em> czy Stefano Bombardieri[4]<\/sup><\/a> ze swoj\u0105 Game<\/em> \u2013 gr\u0105 b\u0119d\u0105c\u0105 metafor\u0105 \u015bwiata. Ale Arsenale to przede wszystkim miejsce, kt\u00f3re doskonale rezonuje z artystami subtelnymi, poetami materii takimi jak Francesca Pasquali[5]<\/sup><\/a>, Maurizio Donzelli i Arthur Duff[6]<\/sup><\/a> czy fotograf Marcello Grassi, uwa\u017cany przez krytyk\u0119 za tego, kt\u00f3ry potrafi \u201euchwyci\u0107 cisz\u0119 przedmiotu\u201d.<\/p>\n Kilkakrotnie przechodzi\u0142am obok Zau\u0142ka Westchnie\u0144, spogl\u0105daj\u0105c na plakat\u00a0 zapowiadaj\u0105cy wystaw\u0119 Armidy Gandini Il volo delle falene sull\u2019onda<\/em> (Lot ciem nad fal\u0105). Wci\u0105\u017c odk\u0142ada\u0142am wizyt\u0119 na nieokre\u015blone \u201ep\u00f3\u017aniej\u201d. Mia\u0142am \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce do Arsenale nie mo\u017cna wpa\u015b\u0107 po drodze. Chcia\u0142am si\u0119 tam wybra\u0107 z umys\u0142em wolnym i\u00a0\u201erozpalonym do bia\u0142o\u015bci\u201d[7]<\/sup><\/a>, ciekawym i otwartym na si\u0142\u0119 czystego przekazu.<\/p>\n \u201eTo nie jest wystawa, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 po prostu odwiedza. To przestrze\u0144, w kt\u00f3rej trzeba si\u0119 zadomowi\u0107. Przekraczaj\u0105c pr\u00f3g Arsenale, zostaje si\u0119 wci\u0105gni\u0119tym w intymny dialog, w\u00a0kt\u00f3rym granica mi\u0119dzy dzie\u0142em a obserwatorem zaciera si\u0119, a wn\u0119trze przekszta\u0142ca we wsp\u00f3lny ogr\u00f3d pami\u0119ci\u201d[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Moja intuicja by\u0142a s\u0142uszna. I cho\u0107 lubi\u0119 spotyka\u0107 sztuk\u0119 z czyst\u0105 kart\u0105 (najpierw ogl\u0105dam, dociekam, wyrabiam w\u0142asne zdanie, a dopiero p\u00f3\u017aniej konfrontuj\u0119 refleksje z\u00a0tym, co m\u00f3wi\u0105 inni i co zosta\u0142o napisane przez kurator\u00f3w czy krytyk\u00f3w), tu post\u0105pi\u0142am inaczej. Nie by\u0142am jak tabula rasa<\/em>. Palazzo dell\u2019Arsenale jako gmach historyczny kryje w\u00a0sobie tyle tajemnic, \u017ce mo\u017cna by o jego losach napisa\u0107 powie\u015b\u0107[9]<\/sup><\/a>. Zwyk\u0142\u0105 ignorancj\u0105 by\u0142oby wej\u015bcie do obiektu bez posiadania wiedzy o nim. Fondazione l\u2019Arsenale dysponuje imponuj\u0105c\u0105 bibliotek\u0105 ponad trzech tysi\u0119cy publikacji, katalog\u00f3w i ksi\u0105\u017cek, przekazanych przez artyst\u00f3w tu wystawiaj\u0105cych. Grzechem zaniechania by\u0142oby z nich nie skorzysta\u0107. Nies\u0142ychanie intryguj\u0105ca sta\u0142a si\u0119 dla mnie zapowied\u017a wydarzenia. G\u0119sty, pe\u0142en trop\u00f3w i niedopowiedze\u0144 tekst, kt\u00f3ry napisa\u0142a kuratorka Camilla Remondina[10]<\/sup><\/a>. To po jego lekturze czu\u0142am, \u017ce wystawa ma struktur\u0119 my\u015bli, na kt\u00f3re powinnam si\u0119 przygotowa\u0107, \u017ce nie wolno mi ogl\u0105da\u0107 jej z dystansu, \u017ce musz\u0119 p\u0142yn\u0105\u0107 wewn\u0105trz niej (jak fala), aby sta\u0107 si\u0119 jej lokatorem \u2013 wra\u017cliwym, zaanga\u017cowanym i\u00a0obecnym.<\/p>\n \n STRUMIENIE \u015aWIADOMO\u015aCI<\/p>\n Dla Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119ta. Dla historyk\u00f3w \u2013 genialny gracz polityczny. Wysoka, o prostej linii plec\u00f3w, co sascy kronikarze nazywali \u201edum\u0105\u201d, a mnisi z Cluny \u2013 \u201emajestatem\u201d[11]<\/sup><\/a>. Jej oczy mia\u0142y kolor p\u0142ynnej stali, a w\u0142osy po\u0142yskiwa\u0142y miedzianym z\u0142otem. Zaplata\u0142a je w\u00a0dwa grube warkocze si\u0119gaj\u0105ce bioder. Pachnia\u0142a mirr\u0105 i starymi bibliotekami Burgundii. Straci\u0142a m\u0119\u017ca, koron\u0119, wolno\u015b\u0107. \u015awiat zamkn\u0105\u0142 j\u0105 w wie\u017cy. W surowej fortecy. Na stromym cyplu wschodniego brzegu jeziora, gdzie wiatr wdziera si\u0119 w szczeliny mur\u00f3w, a tafla wody wydaje si\u0119 bezdenn\u0105 otch\u0142ani\u0105[12]<\/sup><\/a>. Nosi\u0142a giez\u0142o z cienkiego lnu i\u00a0wyblak\u0142\u0105 b\u0142\u0119kitn\u0105 cotte<\/em>. Jad\u0142a ciemny chleb i ryby pieczone bez zi\u00f3\u0142, smak odnajduj\u0105c w\u00a0ascezie. Pozbawiona klejnot\u00f3w. Upokarzana. Gdy p\u0142aka\u0142a nocami, jej \u0142zy wsi\u0105ka\u0142y w\u00a0kamie\u0144. Kr\u00f3lowa. Jeniec. Captiva<\/em>[13]<\/sup><\/a> o spojrzeniu cenniejszym ni\u017c z\u0142oto. To w mroku tej niewoli zrodzi\u0142a si\u0119 legenda o nieszcz\u0119snej w\u0142adczyni, kt\u00f3rej t\u0142umiony gniew otworzy\u0142 wrota piekie\u0142 i wyzwoli\u0142 z dna jeziora siarczane wyziewy[14]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Stoj\u0119 przed ekranem powieszonym na g\u0142adkiej \u015bcianie. Ogl\u0105dam instalacj\u0119 Armini Gandini La cattiva regina la buona regina<\/em> (Z\u0142a kr\u00f3lowa, dobra kr\u00f3lowa). Widz\u0119 j\u0105. Le\u017c\u0105c\u0105, pos\u0105gow\u0105, obmywan\u0105 przez fale. Ka\u017cda fala to inna opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra zniekszta\u0142ca portret, nak\u0142ada now\u0105 warstw\u0119. Deformuje. Twierdza na skale. Geologiczne cia\u0142o. Cudownie ocala\u0142a. Zredukowana do roli pasywnej \u015bwi\u0119tej z wymazan\u0105 podmiotowo\u015bci\u0105. K\u0142amie \u015bredniowieczne pi\u015bmiennictwo nas\u0105czone mizoginicznym l\u0119kiem. Krzywdz\u0105 legendy. Historie wzbieraj\u0105, nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie i staj\u0105 si\u0119 os\u0105dem. Ludowa pami\u0119\u0107 absorbuje traum\u0119 i przekszta\u0142ca j\u0105 we w\u0142asn\u0105 trwog\u0119. Bo wielki jest strach przed pot\u0119g\u0105 m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Okna pomieszczenia, cho\u0107 przes\u0142oni\u0119te, wychodz\u0105 na ulic\u0119. S\u0142ycha\u0107 gwar popo\u0142udnia. Czuj\u0119 zapach kawy z pobliskiego baru. Wewn\u0105trz wi\u0119zi mnie ciekawo\u015b\u0107. Chc\u0119 zdekonstruowa\u0107 mit, pom\u00f3c Adelajdzie odzyska\u0107 twarz[15]<\/sup><\/a>. Przywr\u00f3ci\u0107 autonomi\u0119.<\/p>\n Noc jest duszna. Nad jezioro Garda nadci\u0105ga burza. Kr\u00f3lowa przeciska si\u0119 przez w\u0105ski otw\u00f3r w ziemi. Wyczerpana \u2013 uwalnia si\u0119. Nie jest w stanie biec. Idzie ku przeznaczeniu. Consors Regni<\/em> \u2013 partnerstwo zamiast dominacji[16]<\/sup><\/a>. Zrozumia\u0142a, \u017ce aby przetrwa\u0107 w\u00a0\u015bwiecie \u201erycerzy i czart\u00f3w\u201d[17]<\/sup><\/a>, musi by\u0107 silniejsza ni\u017c oni. Przed Ottonem staje w\u00a0jedwabnych szatach. Emanuje spokojem. Podaje mu d\u0142o\u0144. Saski miecz i burgundzka purpura tworz\u0105 wielkie przymierze P\u00f3\u0142nocy z Po\u0142udniem[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n \u015awiat\u0142o dnia s\u0105czy si\u0119 przez zas\u0142oni\u0119te okna. Korona Adelajdy Burgundzkiej traci sw\u00f3j monarszy ci\u0119\u017car. Pot\u0119\u017cny symbol, insygnium w\u0142adzy i znak z\u0142o\u017conej to\u017csamo\u015bci. Idealnie tr\u00f3jdzielna jak trzy zjednoczone kr\u00f3lestwa. Jak zdolno\u015b\u0107 do dialogu mi\u0119dzy tym, co \u0142aci\u0144skie, germa\u0144skie i s\u0142owia\u0144skie. Jak wsp\u00f3lnota ducha i kultury. Armida Gandini wyci\u0119\u0142a j\u0105 z papieru, sprowadzaj\u0105c do formy a\u017curowego diagramu. Delikatny kontur wibruje lekko, jakby chc\u0105c oderwa\u0107 si\u0119 od \u015bciany i polecie\u0107 ku \u015bwiat\u0142u. Zaledwie powidok. Duch. Cie\u0144 w\u0142adzy i pi\u0119knego marzenia. Efemeryczny i kruchy konstrukt, kt\u00f3rego suwerenno\u015b\u0107 wci\u0105\u017c jest zagro\u017cona.<\/p>\n \n Pary\u017c tamtej zimy nie stroi\u0142 si\u0119 w biel. Przenikliwy zi\u0105b wnika\u0142 pod sk\u00f3r\u0119. Niebo wisia\u0142o nisko nad dachami, gdy natr\u0119tny deszcz zmienia\u0142 bruk w ciemne lustro, w kt\u00f3rym odbija\u0142y si\u0119 latarnie dzielnicy Montparnasse. Sz\u0142a wyprostowana, poruszaj\u0105c si\u0119 zmys\u0142owo. Wysoka i szczup\u0142a. Ubrana w kapelusz od Elsy Schiaparelli i czarny \u017cakiet, ukryty pod m\u0119skim p\u0142aszczem. Kobieta niezale\u017cna o przenikliwym spojrzeniu i\u00a0intelekcie, kt\u00f3ry przerasta\u0142 epok\u0119. Jej pierwsze fotografie rodzi\u0142y si\u0119 w podr\u00f3\u017cy. Mi\u0119dzy Buenos Aires a Pary\u017cem, na pok\u0142adach transatlantyk\u00f3w. Bawi\u0142o j\u0105 znajdowanie przedmiot\u00f3w, wyci\u0105ganie numer\u00f3w z liczb jak nici ze szpulki, poszukiwania, d\u0105\u017cenie za intuicj\u0105, zadawanie pyta\u0144, na kt\u00f3re nikt nie potrafi\u0142 odpowiedzie\u0107, snucie domys\u0142\u00f3w i\u00a0wyobra\u017canie sobie[19]<\/sup><\/a>. Lata sp\u0119dzone w Argentynie sprawi\u0142y, \u017ce m\u00f3wi\u0142a p\u0142ynnie po hiszpa\u0144sku. Prowadzi\u0142a studio K\u00e9fer-Maar, robi\u0142a zdj\u0119cia do magazyn\u00f3w mody i reklam. Tworzy\u0142a wizje, kt\u00f3re rzuca\u0142y wyzwanie logice, jak s\u0142ynny P\u00e8re Ubu<\/em>, monstrum zrodzone z\u00a0embrionu, dow\u00f3d na to, \u017ce widzia\u0142a wi\u0119cej ni\u017c inni. Kocha\u0142a surrealizm[20]<\/sup><\/a>. Samodzielna, odnosz\u0105ca sukcesy artystka, sz\u0142a pewnym krokiem wprost w obj\u0119cia Minotaura[21]<\/sup><\/a>. W\u00a0Les Deux Magots Caf\u00e9 jak zwykle panowa\u0142 gwar. Pod wysokim sufitem unosi\u0142a si\u0119 wo\u0144 \u201eparyskiej melancholii\u201d. Ten ostro-s\u0142odki zapach ciemnego tytoniu papieros\u00f3w Gitanes, zmieszany z gorycz\u0105 palonej kawy, rozp\u0142ywaj\u0105cy si\u0119 w oparach zio\u0142owego pastis i\u00a0korzennego wermutu. Za kolumn\u0105, na czerwonej kanapie ze sk\u00f3ry, siedzieli poeta i\u00a0malarz. Paul \u00c9luard i Pablo Picasso. Dora usiad\u0142a przy s\u0105siednim stoliku. Sama. Opar\u0142a smuk\u0142\u0105 d\u0142o\u0144 o marmurowy blat. Wyj\u0119\u0142a elegancki no\u017cyk do owoc\u00f3w. Jubilerski drobiazg z\u00a0ostrzem jak skalpel. Z gramofonu s\u0105czy\u0142 si\u0119 jazz. Rozpocz\u0119\u0142a sw\u00f3j radykalny, wr\u0119cz ikoniczny protoperformans[22]<\/sup><\/a>. Ostrze ta\u0144czy\u0142o mi\u0119dzy jej d\u0142ugimi palcami odzianymi w\u00a0koronkow\u0105 r\u0119kawiczk\u0119. \u015alizga\u0142o si\u0119 po bia\u0142ym marmurze. Ka\u017cdy milimetr pomy\u0142ki rozrywa\u0142 misterny haft. Kolejny chybiony cios. Krew wsi\u0105kaj\u0105ca w czarny materia\u0142. Z\u00a0ka\u017cd\u0105 kolejn\u0105 kropl\u0105 stawa\u0142 si\u0119 nabrzmia\u0142y i l\u015bni\u0105cy. Tak tworzy\u0142a si\u0119 \u201es\u0142odka substancja\u201d, efekt surrealistycznego transu. Ten, kt\u00f3rego uwiod\u0142a, zafascynowany mikstur\u0105 destrukcji i pi\u0119kna, zapragn\u0105\u0142 posi\u0105\u015b\u0107 je obie. Koronkow\u0105 r\u0119kawiczk\u0119 jak krwaw\u0105 relikwi\u0119 przechowywa\u0142 w szklanej gablocie do ko\u0144ca swoich dni[23]<\/sup><\/a>. Dor\u0119 Maar nakry\u0142 swoim cieniem. Uwik\u0142a\u0142 w dychotomii mi\u0142o\u015bci. Unicestwi\u0142. Jej biografia sta\u0142a si\u0119 opowie\u015bci\u0105 niekompletn\u0105. Powierzchown\u0105. Wynikiem pomini\u0119\u0107, odj\u0119tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i\u00a0interpretacyjnych b\u0142\u0119d\u00f3w. Czy zawini\u0142a epoka? Wypieraj\u0105c przesz\u0142o\u015b\u0107 i brutalnie j\u0105 upraszczaj\u0105c? Buduj\u0105c wielko\u015b\u0107 jednych i zapominaj\u0105c o innych, szczeg\u00f3lnie o Innej[24]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Stoj\u0119 w korytarzu bez okien. W przej\u015bciu. W gardzieli pozbawionej s\u0142o\u0144ca. W mroku. Jaskrawy reflektor wskazuje kierunek, w kt\u00f3rym powinnam patrze\u0107. Kr\u0119gos\u0142up drewnianego filaru wspiera kamienne sklepienie. Zm\u0119czony kark historii. Oddycham ch\u0142odem. Widz\u0119 j\u0105. Materi\u0119 zamkni\u0119t\u0105 w sterylnym sze\u015bcianie. W sarkofagu jej utraconej to\u017csamo\u015bci, przezroczystym wi\u0119zieniu cudzych spojrze\u0144. Dora Maar postawiona na czarnym postumencie. Muzealny okaz. Skatalogowana i unieruchomiona w\u00a0czy\u015b\u0107cu mi\u0119dzy \u015bwiatami. Stand Up<\/em> Armidy Gandini, wzywa j\u0105 do powstania.<\/p>\n Pocz\u0105tek lata 1937 roku. Studio przy rue des Grands-Augustins. Pot\u0119\u017cne belki stropowe i\u00a0duszne, zastyg\u0142e powietrze, b\u0119d\u0105ce zawiesin\u0105 cierpkiego wyziewu lnianego oleju, kurzu i\u00a0wszechobecnego odoru hiszpa\u0144skich Ideales. Nadesz\u0142a kolejna noc. Ogromne cielsko Guerniki<\/em> rozpo\u015bciera si\u0119 niemal na ca\u0142ej \u015bcianie pracowni. Dora musia\u0142a wspina\u0107 si\u0119 po drabinie, aby uchwyci\u0107 ostro\u015b\u0107 kolejnego kadru. Pracowali niestrudzenie. \u015awiat\u0142o silnych lamp rzuca\u0142o gigantyczne, nienaturalne cienie, niemal tak mroczne jak demony, kt\u00f3re malowali. Toksyczny splot ambicji i po\u017c\u0105dania. Akt stworzenia, kt\u00f3ry zmieni\u0142 histori\u0119 sztuki. Szepn\u0119\u0142a mu do ucha, \u017ce kolor jest k\u0142amstwem, \u017ce tylko czer\u0144 i biel, i\u00a0niesko\u0144czone odcienie szaro\u015bci, to srebro fotografii, odda prawd\u0119 o agonii i b\u00f3lu p\u0142acz\u0105cych matek[25]<\/sup><\/a>. Pos\u0142ucha\u0142 jej.<\/p>\n Jej portret zacz\u0105\u0142 malowa\u0107 niemal natychmiast, gdy si\u0119 poznali. Najpierw jako posta\u0107 o\u00a0wielkich oczach. P\u00f3\u017aniej dokumentuj\u0105c jej rozk\u0142ad. Destrukcj\u0119 ofiary, kt\u00f3r\u0105 systematycznie po\u017cera\u0142. Zamieni\u0142 jej melancholi\u0119 w kwasow\u0105 \u017c\u00f3\u0142\u0107 i agresywn\u0105 ziele\u0144. Rozbi\u0142 jej pi\u0119kn\u0105 twarz jak szk\u0142o. Kilka miesi\u0119cy wystarczy\u0142o, aby powsta\u0142y rysunki i\u00a0szkice, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do uko\u0144czenia obrazu La femme qui pleure<\/em> (P\u0142acz\u0105ca kobieta)[26]<\/sup><\/a>. Portretu, kt\u00f3ry jest jak rozszarpana rana. Wieczny szloch potwora smutku uwi\u0119zionego w przedstawieniu, kt\u00f3re na zawsze zniekszta\u0142ca jej twarz.<\/p>\n Wzdrygam si\u0119. Po plecach przebiega nieprzyjemny dreszcz. Zn\u00f3w s\u0142ysz\u0119 ten bolesny zgrzyt. T\u0119py odg\u0142os ci\u0119cia ostrym przedmiotem, kt\u00f3ry rozpruwa cisz\u0119 sali. Patrz\u0119, jak w\u00a0instalacji wideo A-Dora<\/em> Armida Gandini przeprowadza chirurgiczny proces, anga\u017cuj\u0105c najbardziej delikatne zmys\u0142y. Pami\u0119\u0107 u Gandini jest \u017cywym organizmem. Materi\u0105, kt\u00f3ra ulega ci\u0105g\u0142ej transformacji. W tej realizacji artystka skupia si\u0119 na b\u00f3lu. Ka\u017cdy gest nacinania papieru, ka\u017cda rana wytwarza obraz. Odzwierciedla pojawianie si\u0119 kolejnych linii rysunku b\u0119d\u0105cego wiern\u0105, cho\u0107 czarno-bia\u0142\u0105 replik\u0105 P\u0142acz\u0105cej kobiety<\/em>. To nie tylko performatywne przywo\u0142anie pami\u0119ci pierwszego spotkania, to grawer rozpaczy. Gandini symbolicznie uwalnia Dor\u0119 z roli \u201emuzy Picassa\u201d, demaskuj\u0105c brutalno\u015b\u0107 tej relacji i\u00a0pr\u00f3buj\u0105c nada\u0107 godno\u015b\u0107 jej cierpieniu.<\/p>\n \n zwin\u0105\u0107 p\u0105k stawi\u0107 op\u00f3r g\u0105sienicy wym\u00f3c co z rosy si\u0119 nale\u017cy<\/p>\n wywa\u017cy\u0107 ciep\u0142o uciec przed wiatrem gdzie pszczo\u0142a zwiadowcza kr\u0105\u017cy<\/p>\n nie\u015b\u0107 mu pociech\u0119 w ka\u017cdym dniu w sp\u00f3\u017anieniu natury wielkim<\/p>\n by\u0107 kwiatem<\/p>\n to odpowiedzialno\u015b\u0107 g\u0142\u0119boka nad poj\u0119cie wszelkie[27]<\/sup><\/a><\/p>\n \n Trzecia sala Fondazione l\u2019Arsenale otwiera si\u0119 przede mn\u0105 jak przestronna scena. Nad g\u0142ow\u0105, pod \u0142agodnym \u0142ukiem sklepienia, biegn\u0105 stalowe \u015bciegi. Czarne napi\u0119te linie przecinaj\u0105ce biel. Trzymaj\u0105 w ryzach konstrukcj\u0119 czaszy, by nie run\u0119\u0142a pod ci\u0119\u017carem wiek\u00f3w. Mam wra\u017cenie, \u017ce mieszka tu echo.<\/p>\n \u201eNie jestem jedn\u0105 osob\u0105; jestem wieloma lud\u017ami\u201d \u2013 szepcz\u0105 \u015bciany s\u0142owami Virginii Woolf z powie\u015bci Fale<\/em>.<\/p>\n \u201eNoi siamo gli altri (My jeste\u015bmy innymi) \u2013 odpowiada im Gandini, t\u0142umacz\u0105c czule \u2013 wywodzimy si\u0119 z niesko\u0144czono\u015bci spotka\u0144, tych realnych, mentalnych i kulturowych, z\u00a0lud\u017ami i postaciami, kt\u00f3re przez histori\u0119, gesty i wspomnienia dodaj\u0105 znaczenia i\u00a0warto\u015bci naszej egzystencji\u201d.<\/p>\n Ogl\u0105dam pi\u0119kne portrety autonomii b\u0142yskotliwych literatek i artystek, kt\u00f3re potrafi\u0142y wyj\u015b\u0107 z cienia cudzej interpretacji i stworzy\u0107 w\u0142asny rodow\u00f3d intelektualny. W\u015br\u00f3d nich s\u0105 mi\u0119dzy innymi: Marianne North \u2013 malarka, kt\u00f3ra samotnie podr\u00f3\u017cowa\u0142a po \u015bwiecie, by malowa\u0107 ro\u015bliny w ich naturalnym \u015brodowisku, Ellen Willmott (Iris) \u2013 pionierka botaniki, kt\u00f3ra wyda\u0142a fortun\u0119 na swoj\u0105 pasj\u0119, Elizabeth von Arnim \u2013 brytyjska arystokratka i autorka bestseller\u00f3w, kt\u00f3ra w swoich ironicznych powie\u015bciach (El\u017cbieta w\u00a0swoim ogrodzie<\/em>) z humorem portretowa\u0142a \u017cycie wy\u017cszych sfer i trudne relacje ma\u0142\u017ce\u0144skie, Mary Shelley \u2013 pisarka, kt\u00f3ra zapisa\u0142a si\u0119 w historii jako \u201ematka science fiction<\/em>\u201d dzi\u0119ki stworzeniu ikonicznej postaci Frankensteina, Fran\u00e7oise Gilot \u2013 wybitna malarka i pisarka, jedyna partnerka Pabla Picassa, kt\u00f3ra mia\u0142a odwag\u0119 go porzuci\u0107, po czym z sukcesem kontynuowa\u0142a w\u0142asn\u0105 karier\u0119 artystyczn\u0105, Vita Sackville-West \u2013 angielska arystokratka, pisarka i pasjonatka ogrodnictwa (tw\u00f3rczyni Sissinghurst). W\u00a0centrum tego \u201ebukietu\u201d stoi Virginia Woolf. Dla Gandini to posta\u0107 przewodniczki. To w\u0142a\u015bnie lektura postulat\u00f3w Woolf oraz wizyta w jej angielskim ogrodzie zainspirowa\u0142y artystk\u0119 do stworzenia cyklu English roses<\/em>. Gandini wykonuje prac\u0119 podobn\u0105 do tej, kt\u00f3r\u0105 opisa\u0142a Woolf w Kew Gardens<\/em>. Zatrzymuje si\u0119 przy \u201ekwiecie\u201d (biografii) i pozwala poczu\u0107 jego struktur\u0119, zapach i histori\u0119, zanim zniknie on w szumie niepami\u0119ci.<\/p>\n Pablo Picasso widzia\u0142 w kobiecie (kwiecie) jedynie efemeryczn\u0105 urod\u0119, p\u0142odno\u015b\u0107 i\u00a0kruch\u0105 uleg\u0142o\u015b\u0107. Armida Gandini transformuje t\u0119 metafor\u0119. Kobiety wpisane w kwiaty, mieszkanki tego ogrodu, nie s\u0105 tu ozdob\u0105, lecz si\u0142\u0105. Zakwitaj\u0105 na w\u0142asnych warunkach. Woolf pod postaci\u0105 przebi\u015bniegu \u2013 kwiatu, kt\u00f3ry pierwszy przebija si\u0119 przez ch\u0142\u00f3d, symbolizuj\u0105c odwag\u0119 wyswobodzenia si\u0119 z konwenans\u00f3w. To jej g\u0142os m\u00f3wi o wolno\u015bci my\u015bli i niezale\u017cno\u015bci otwartego umys\u0142u oraz o tym, jak systemy oparte na dominacji niszcz\u0105 nie tylko proces tw\u00f3rczy.<\/p>\n Znajduj\u0119 klucz. Ju\u017c wiem, jak czyta\u0107 tytu\u0142 wystawy. Kobiety z tryptyku Gandini to istoty w\u00a0transformacji, zdolne do adaptacji i metamorfozy. S\u0105 jak nocne motyle. Tajemnicze i\u00a0nieustannie d\u0105\u017c\u0105ce ku \u015bwiat\u0142u, by ocali\u0107 swoje istnienie przed fal\u0105 zapomnienia. \u201eI tak oto kolory migota\u0142y, a g\u0142osy brz\u0119cza\u0142y, a \u017cycie toczy\u0142o si\u0119 dalej, nie\u015bwiadome swojej krucho\u015bci, a jednak w tej krucho\u015bci niezwyci\u0119\u017cone\u201d[28]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Tekst: Zyta Misztal von Blechinger \n \n \n Nota o artystce<\/p>\n Analizuj\u0105c metody tw\u00f3rcze Armidy Gandini, odnajdziemy kilka element\u00f3w, kt\u00f3re j\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 :<\/p>\n \n [1]<\/sup><\/a> Skomplikowany system rynkowy z\u0142o\u017cony z sieci os\u00f3b, instytucji, obiekt\u00f3w, idei, dzia\u0142aj\u0105cy wed\u0142ug w\u0142asnych zasad, w kt\u00f3rym handel sztuk\u0105 stanowi kluczowy element \u0142\u0105cz\u0105cy tw\u00f3rc\u00f3w, kolekcjoner\u00f3w i\u00a0krytyk\u00f3w. Cz\u0119sto sztuka jest traktowana jak produkt (towar) i wp\u0142ywaj\u0105 na ni\u0105 trendy, inwestycje i\u00a0lokalizacje. Sami arty\u015bci balansuj\u0105 za\u015b mi\u0119dzy tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 a komercjalizacj\u0105, co tworzy napi\u0119cie w\u00a0obr\u0119bie tego \u015bwiata. W tym uj\u0119ciu blockbustery oznaczaj\u0105 wydarzenia okre\u015blane mianem hitu czy bestselleru, synonim wysokobud\u017cetowych i popularnych produkcji.<\/p>\n [2]<\/sup><\/a> Dokumentacja projektu The Floating Piers<\/em> by\u0142a studium zmiany krajobrazu. Christo wybra\u0142 Iseo dlatego, \u017ce otaczaj\u0105ce jezioro g\u00f3ry tworz\u0105 naturalny amfiteatr. \u201eTylko stamt\u0105d mo\u017cna zobaczy\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107. To jest jak Golden Artery<\/em> \u2013 z\u0142ota arteria, kt\u00f3ra nadaje ruch jezioru\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 w wywiadzie dla \u201eNew York Timesa\u201d i \u201eGuardiana\u201d w 2016 roku. Krytyka podkre\u015bla\u0142a, \u017ce dzi\u0119ki Volzowi Arsenale sta\u0142o si\u0119 centrum projektu Christo, archiwizuj\u0105cym co\u015b, co z definicji by\u0142o ulotne.<\/p>\n [3]<\/sup><\/a> Autor monumentalnych rze\u017ab. Jego prace zdobi\u0142y mi\u0119dzy innymi wej\u015bcie na Biennale w Wenecji. Mistrz \u201ep\u0142on\u0105cej stali\u201d. Artysta, kt\u00f3ry zamienia rze\u017ab\u0119 w lustro, zmuszaj\u0105c \u015bwiat do konfrontacji z w\u0142asnym, cz\u0119sto zdeformowanym odbiciem.<\/p>\n [4]<\/sup><\/a> Tworzy rze\u017aby oraz sztuk\u0119 konceptualn\u0105 i instalacje wideo, skupiaj\u0105c si\u0119 na temacie czasu i jego postrzegania czy koncepcji b\u00f3lu w kulturze zachodniej (wystawa Zwierz\u0119ta odliczaj\u0105<\/em>). Cz\u0119sto umieszcza swoje prace w przestrzeni miejskiej (centra Ferrary, Faenzy, Bolonii, Saint Tropez czy Poczdamu). Uczestnik pi\u0119\u0107dziesi\u0105tego drugiego i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tego czwartego Biennale w Wenecji.<\/p>\n [5]<\/sup><\/a> Artystka m\u0142odego pokolenia. Tworzy organiczne formy z materia\u0142\u00f3w przemys\u0142owych (s\u0142omki, guma). Jej prace wygl\u0105daj\u0105 jak fragmenty biologicznej tkanki, powi\u0119kszone pod mikroskopem \u201ebiografie ro\u015blin\u201d.<\/p>\n [6]<\/sup><\/a> Arty\u015bci, kt\u00f3rych prace badaj\u0105 granice widzenia. Donzelli u\u017cywa pryzmat\u00f3w i luster, Duff \u2013 \u015bwiat\u0142a i\u00a0tekstu. Regularnie wystawiani w najwa\u017cniejszych muzeach sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n [7]<\/sup><\/a> \u201eUmys\u0142 artysty musi by\u0107 rozpalony do bia\u0142o\u015bci […]. Nie mo\u017ce w nim by\u0107 \u017cadnej przeszkody, \u017cadnego obcego cia\u0142a, kt\u00f3re by nie zosta\u0142o spalone\u201d (Virginia Woolf, W\u0142asny pok\u00f3j<\/em>, prze\u0142. Agnieszka Graff, Warszawa 1997, s. 76).<\/p>\n [8]<\/sup><\/a> Raffaele Quattrone, socjolog i krytyk sztuki, cz\u0119sto pisze o sztuce w wymiarze jej spo\u0142ecznego oddzia\u0142ywania i zdolno\u015bci do tworzenia nowych \u201emiejsc bytowania\u201d. Autor publikacji w czasopi\u015bmie \u201eMeer\u201d (z grudnia 2025 roku), w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 sugestywna fraza o \u201ezamieszkiwaniu wystawy \u2013 my\u015bl, kt\u00f3ra nawi\u0105zuje wprost do idei Virginii Woolf. [\u2026] widz nie jest tu tylko obserwatorem, ale lokatorem [inquilino<\/em>] historii, kt\u00f3re artystka snuje za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a, cienia i ro\u015blinnych form. To wystawa, w kt\u00f3rej trzeba zamieszka\u0107, by poczu\u0107 ci\u0119\u017car milczenia i si\u0142\u0119 pami\u0119ci\u201d.<\/p>\n [9]<\/sup><\/a> Gmach to dawna rezydencja obronna rodu Oldofredi, kt\u00f3rej budowa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie XII i XIII wieku, stanowi\u0105c centrum militarnej i politycznej pot\u0119gi rycerskiej dynastii. Architektura obiektu, z\u00a0surowymi kamiennymi elewacjami i pot\u0119\u017cnymi sklepieniami kolebkowymi, jest podr\u0119cznikowym przyk\u0142adem lombardzkiego stylu roma\u0144skiego o funkcjach fortecznych. Nazwa \u201eArsenale\u201d utrwali\u0142a si\u0119 w\u00a0XV wieku pod rz\u0105dami Wenecji, gdy pa\u0142ac przekszta\u0142cono w strategiczny sk\u0142ad towar\u00f3w i broni (fondaco<\/em>). Mroczny rozdzia\u0142 historii miejsca dopisa\u0142y stulecia, w kt\u00f3rych budynek s\u0142u\u017cy\u0142 jako miejskie wi\u0119zienie. \u201eMury te przez wieki ch\u0142on\u0119\u0142y westchnienia pot\u0119pionych [sospiri dei condannati<\/em>], kt\u00f3rzy w\u00a0wilgotnym mroku parteru \u017cegnali si\u0119 z wolno\u015bci\u0105, patrz\u0105c na jezioro przez w\u0105skie szczeliny, kt\u00f3re nigdy nie stawa\u0142y si\u0119 oknami\u201d.<\/p>\n [10]<\/sup><\/a> W\u0142oska kuratorka, badaczka i wyk\u0142adowczyni w Accademia SantaGiulia w Brescii, absolwentka rynk\u00f3w sztuki na Uniwersytecie IULM w Mediolanie. Specjalizuje si\u0119 w badaniu archiw\u00f3w artystycznych oraz projektach typu site-specific<\/em> \u0142\u0105cz\u0105cych sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 z dizajnem i mod\u0105 (wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy innymi z sektorem brand heritage<\/em>). Od 2017 roku prowadzi sekretariat naukowy Archivio Antonio Scaccabarozzi. Do jej najwa\u017cniejszych dokona\u0144 nale\u017c\u0105: koordynacja instalacji artystycznych dla W\u0142oskiej Stolicy Kultury 2023 oraz wsp\u00f3\u0142kuratorowanie (wraz z Ilari\u0105 Bignotti) monograficznej wystawy Diafan\u00e9s<\/em> w\u00a0Museo Fortuny w Wenecji. W swojej praktyce koncentruje si\u0119 na narracyjnym potencjale materii oraz relacjach mi\u0119dzy dziedzictwem kulturowym a nowoczesn\u0105 komunikacj\u0105 wizualn\u0105.<\/p>\n [11]<\/sup><\/a> Epitaphium Domine Adelheide Auguste<\/em> z oko\u0142o 1000 roku autorstwa Odylona z Cluny \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o hagiograficzne.<\/p>\n [12]<\/sup><\/a> Uwi\u0119zienie Adelajdy w fortecy Rocca di Garda przez Berengara II by\u0142o nie tylko aktem okrucie\u0144stwa, lecz r\u00f3wnie\u017c wyrachowanym ruchem w \u015bredniowiecznej grze o legitymizacj\u0119 w\u0142adzy. W \u015bwiecie X stulecia, w\u00a0kt\u00f3rym prawo do ziemi by\u0142o nierozerwalnie splecione z wi\u0119zami krwi, posta\u0107 owdowia\u0142ej kr\u00f3lowej \u2013 jej cia\u0142o i status \u2013 by\u0142o kart\u0105 przetargow\u0105 w walce o przetrwanie nowej dynastii i jedyn\u0105 legaln\u0105 drog\u0105 do tronu Italii. Przymuszaj\u0105c Adelajd\u0119 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa ze swoim synem Adalbertem, uzurpator d\u0105\u017cy\u0142 do rytualnego i prawnego przej\u0119cia sukcesji po zmar\u0142ym Lotarze II, co mia\u0142o uciszy\u0107 opozycj\u0119 italskich mo\u017cnych i postawi\u0107 Europ\u0119 przed faktem dokonanym. Brutalne przetrzymywanie kr\u00f3lowej w wie\u017cy mia\u0142o nie tylko z\u0142ama\u0107 jej op\u00f3r, ale przede wszystkim uniemo\u017cliwi\u0107 jej zawarcie sojuszu z rosn\u0105cym w si\u0142\u0119 Ottonem I.<\/p>\n [13]<\/sup><\/a> Ewolucja przydomka Cattiva Regina<\/em> to unikalny zapis zatarcia granicy mi\u0119dzy historycznym faktem a\u00a0ludow\u0105 wyobra\u017ani\u0105. Pierwotne \u0142aci\u0144skie okre\u015blenie captiva<\/em> (jeniec, uwi\u0119ziona), opisuj\u0105ce tragiczny status, uleg\u0142o na gruncie dialekt\u00f3w fonetycznemu uproszczeniu, zbiegaj\u0105c si\u0119 z rodz\u0105cym si\u0119 poj\u0119ciem cattiva<\/em> (z\u0142a, przewrotna). To semantyczne przesuni\u0119cie sprawi\u0142o, \u017ce w pami\u0119ci zbiorowej posta\u0107 kr\u00f3lowej ofiary przeobrazi\u0142a si\u0119 w posta\u0107 mroczn\u0105 i demoniczn\u0105. Wsp\u00f3\u0142czesne legendy o siarkowych wyziewach jeziora Garda, interpretowane jako jej \u201eoddech gniewu\u201d, s\u0105 mi\u0119dzy innymi rezultatem tej w\u0142a\u015bnie transformacji: w ludowej psychologii uwi\u0119zienie (stan zewn\u0119trzny) zosta\u0142o zast\u0105pione przez z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 i\u00a0m\u015bciw\u0105 moc (stan ducha). Adelajda, cho\u0107 historycznie kanonizowana za mi\u0142osierdzie, w lokalnym micie przetrwa\u0142a jako archetyp kobiety pot\u0119\u017cnej i gro\u017anej, kt\u00f3rej nieujarzmiona energia do dzi\u015b drzemie pod tafl\u0105 wody.<\/p>\n [14]<\/sup><\/a> Terme di Sirmione s\u0105 zasilane przez podwodne \u017ar\u00f3d\u0142o siarkowe (Boiola). Wsp\u00f3\u0142czesna nauka wskazuje szczeliny w dnie jeziora, przez kt\u00f3re woda opadowa z Mount Baldo, po przebyciu podziemnej drogi na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 ponad 2000 metr\u00f3w, wyp\u0142ywa pod ci\u015bnieniem, osi\u0105gaj\u0105c temperatur\u0119 blisko 70 stopni C.<\/p>\n [15]<\/sup><\/a> Adelajda mia\u0142a doskona\u0142e wykszta\u0142cenie, m\u00f3wi\u0142a biegle w kilku j\u0119zykach, zna\u0142a \u0142acin\u0119. Czyta\u0142a r\u0119kopisy, gdy inni kr\u00f3lowie ledwie potrafili si\u0119 podpisa\u0107. Korespondowa\u0142a z najt\u0119\u017cszymi umys\u0142ami epoki. Wierzy\u0142a, \u017ce m\u0105dra elita mo\u017ce uratowa\u0107 \u015bwiat przed barbarzy\u0144stwem. Mi\u0142osiernie potrafi\u0142a wybacza\u0107, co by\u0142o wyrafinowan\u0105 form\u0105 kontroli. Posiada\u0142a niezwyk\u0142y zmys\u0142 dyplomatyczny i sprawczo\u015b\u0107. Fundowa\u0142a klasztory (jak Seltz), kt\u00f3re by\u0142y \u00f3wczesnymi uniwersytetami i centrami pomocy spo\u0142ecznej. To pierwsza \u201eobywatelka zjednoczonej Europy\u201d, dla kt\u00f3rej \u201egranice w Alpach by\u0142y tylko przeszkodami dla koni, a nie dla my\u015bli\u201d. Jedna z najwa\u017cniejszych kobiet \u015bredniowiecznej Europy. Cesarzowa. Jej \u017cycie to archetyp przetrwania \u2013 si\u0142a, wytrwa\u0142o\u015b\u0107. Gandini czyni j\u0105 \u201educhem opieku\u0144czym\u201d wystawy.<\/p>\n [16]<\/sup><\/a> Adelajda zbudowa\u0142a sojusz oparty na autorytecie i wzajemnej niezb\u0119dno\u015bci. Wed\u0142ug Gerda Althoffa jej obecno\u015b\u0107 w dokumentach jako consors<\/em> (wsp\u00f3\u0142uczestniczka) by\u0142a niezb\u0119dna dla legitymizacji w\u0142adzy.<\/p>\n [17]<\/sup><\/a> G. Duby, Rycerz, kobieta i czart. Kobieta w spo\u0142ecze\u0144stwie feudalnym<\/em>, Warszawa 1998.<\/p>\n [18]<\/sup><\/a> G. Althoff, Ottonowie. W\u0142adza kr\u00f3lewska bez pa\u0144stwa<\/em>, Warszawa 2003.<\/p>\n [19]<\/sup><\/a> Mathilde Savard-Corbeil, Au-del\u00e0 du minotaure et de la m\u00e9lancolie : \u00e9crire Dora Maar<\/em>, MuseMedusa.<\/a><\/p>\n [20]<\/sup><\/a> Pionierka fotomonta\u017cu, wybitna fotografka surrealistyczna, kt\u00f3rej prace (P\u00e8re Ubu<\/em>) sta\u0142y si\u0119 ikonami nurtu. Zaanga\u017cowana spo\u0142ecznie i politycznie \u2013 zadeklarowana lewicowa aktywistka nale\u017c\u0105ca do grupy Contre-Attaque. \u017by\u0142a w \u015bwiecie manifest\u00f3w, prze\u0142omowych odkry\u0107 i wojennych niepokoj\u00f3w. Wnikliwie studiowa\u0142a psychologi\u0119 Sigmunda Freuda, zw\u0142aszcza zagadnienia zwi\u0105zane ze snami i\u00a0z\u00a0pod\u015bwiadomo\u015bci\u0105. W przeciwie\u0144stwie do wielu estet\u00f3w tamtych czas\u00f3w, podr\u00f3\u017cowa\u0142a, by wychodzi\u0107 na ulice Londynu czy Barcelony i fotografowa\u0107 osoby wykluczone. Przera\u017ca\u0142a j\u0105 i pasjonowa\u0142a \u201epotworno\u015b\u0107\u201d ich codzienno\u015bci. Jej partnerem intelektualnym i kochankiem przed Picassem by\u0142 Georges Bataille \u2013 prekursor postmodernizmu, francuski pisarz, filozof i eseista, \u201emetafizyk z\u0142a\u201d, znany z\u00a0prowokacyjnych prac na temat erotyzmu, \u015bmierci i transgresji.<\/p>\n [21]<\/sup><\/a> Pablo Picasso obsesyjnie kreowa\u0142 si\u0119 na Minotaura, czyni\u0105c z tej mitycznej bestii swoje alter ego<\/em>. W\u00a0odniesieniu do jego \u017cycia i tw\u00f3rczo\u015bci metafora ta dzia\u0142a jako symbol pierwotnej \u017c\u0105dzy \u2013 m\u0119sko\u015bci i\u00a0pop\u0119du seksualnego jako labiryntu w \u017cyciu prywatnym (trudne relacje z kobietami, kryzysy ma\u0142\u017ce\u0144skie, liczne kochanki) oraz w zwi\u0105zku z samym surrealizmem. W 1933 roku powsta\u0142o pismo surrealistyczne \u201eMinotaure\u201d, Picasso zaprojektowa\u0142 ok\u0142adk\u0119 pierwszego numeru. Surreali\u015bci (z kt\u00f3rymi Dora Maar by\u0142a blisko zwi\u0105zana jako fotografka) widzieli w Minotaurze symbol pod\u015bwiadomo\u015bci. Mrocznego miejsca, gdzie rodz\u0105 si\u0119 sny i pop\u0119dy. Picasso, jako \u201epapie\u017c\u201d \u00f3wczesnej sztuki, sta\u0142 si\u0119 naturalnym uosobieniem tej si\u0142y.<\/p>\n [22]<\/sup><\/a> Andr\u00e9 Breton podkre\u015bla\u0142, \u017ce problem kobiet by\u0142 \u201enajwspanialszym problemem na \u015bwiecie\u201d. Jedynym sposobem, aby kobieta sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 surrealistycznego kr\u0119gu, by\u0142o zostanie kochank\u0105 lub modelk\u0105. Dlatego Dora Maar jest znana jako kochanka Picassa, a jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczna popad\u0142a w\u00a0zapomnienie. Podczas gdy m\u0119\u017cczy\u017ani decydowali si\u0119 malowa\u0107 kobiety jako obiekty po\u017c\u0105dania, kobiety chcia\u0142y pokaza\u0107 w\u0142asne odbicie z pozycji refleksji, kwestionuj\u0105c swoj\u0105 rol\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Kobiety zacz\u0119\u0142y przenosi\u0107 ide\u0119 surrealizmu w innym kierunku, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do jego rozwoju. By\u0142y to nie tylko Meret Oppenheim i Dora Maar, ale tak\u017ce Dorothea Tanning, Eileen Agar, Toyen, Claude Cahun, Leonora Carrington, a w Ameryce \u0141aci\u0144skiej Frida Kahlo, Sof\u00eda Bassi i Carmen Mondrag\u00f3n.<\/p>\n [23]<\/sup><\/a> Mary Ann Caws w ksi\u0105\u017cce Dora Maar: With and Without Picasso<\/em> opisuje legendarne r\u0119kawiczki jako czarne koronkowe, zdobione haftowanymi kwiatami (wspomina si\u0119 o niewielkich r\u00f3\u017cowych lub czerwonych motywach florystycznych), co pasuje do \u00f3wczesnego wizerunku artystki jako kobiety mrocznej, fatalnej, dramatycznej, kt\u00f3ra chc\u0105c przyci\u0105gn\u0105\u0107 uwag\u0119 Picassa, \u015bwiadomie planuje efekt swojej gry, rzucaj\u0105c wyzwanie paryskiej awangardzie.<\/p>\n [24]<\/sup><\/a> Parafraza cytowanego tekstu Raffaele\u2019a Quattrone.<\/p>\n [25]<\/sup><\/a> Dora Maar mia\u0142a realny wp\u0142yw na ostateczny kszta\u0142t Guerniki<\/em>. Nie by\u0142a to tylko kwestia dokumentacji fotograficznej procesu powstawania dzie\u0142a, ale tak\u017ce g\u0142\u0119bokiej ingerencji w ten proces. To Dora, mistrzyni czarno-bia\u0142ej fotografii i fotomonta\u017cu, przekona\u0142a Picassa, by zrezygnowa\u0142 z koloru \u2013 \u017ce groz\u0119 wojny najlepiej odda monochromatyczno\u015b\u0107, na wz\u00f3r fotografii prasowych i kronik filmowych, jakie w\u00f3wczas wstrz\u0105sn\u0119\u0142y Europ\u0105. Picasso, rzadko dopuszczaj\u0105cy kogokolwiek do swoich p\u0142\u00f3cien, pozwoli\u0142 Dorze domalowa\u0107 detale. Doda\u0142a pionowe poci\u0105gni\u0119cia p\u0119dzlem, kt\u00f3re pokrywaj\u0105 cia\u0142o i nogi konia, zmieniaj\u0105c dynamik\u0119 pracy. Maar popchn\u0119\u0142a dot\u0105d ma\u0142o zaanga\u017cowanego politycznie artyst\u0119 w stron\u0119 zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego. Bez jej intelektualnego bod\u017aca Guernica<\/em> mog\u0142aby nie nabra\u0107 tak silnego wyd\u017awi\u0119ku politycznego. Arty\u015bci wsp\u00f3\u0142pracowali tak\u017ce przy innych projektach. Maar zapozna\u0142a Picassa z\u00a0technik\u0105 clich\u00e9-verre<\/em>. To wa\u017cny dow\u00f3d na jej rol\u0119 w obszarze eksperyment\u00f3w technicznych. Picasso, mimo swojej pozycji, uczy\u0142 si\u0119 od Maar metod \u0142\u0105cz\u0105cych fotografi\u0119 i grafik\u0119. Zob. G. Galindo Garc\u00eda, Dora Maar y Meret Oppenheim<\/em>, [w:] Historia del Arte Moderno<\/em>, red. A. Lozano Rocha, Bogot\u00e1 2020; A.\u00a0Baldassari, Picasso and Photography: The Dark Mirror<\/em>, Paris 1997.<\/p>\n [26]<\/sup><\/a> \u201eZawsze my\u015bleli o mnie jako o muzie, nigdy jako o tw\u00f3rczyni. By\u0142am tylko p\u0142\u00f3tnem, na kt\u00f3rym inni malowali swoje l\u0119ki\u201d (V. Combal\u00eda, Dora Maar: More than Picasso\u2019s Muse<\/em>, London 2015). Picasso uwieczni\u0142 Dor\u0119 na dziesi\u0105tkach obraz\u00f3w jako posta\u0107 pogr\u0105\u017con\u0105 w b\u00f3lu. Historycy sztuki podkre\u015blaj\u0105, \u017ce jej \u201eza\u0142amanie\u201d nie by\u0142o tylko wynikiem toksycznej relacji, ale tak\u017ce traumy drugiej wojny \u015bwiatowej. \u201ePo Picassie tylko B\u00f3g\u201d \u2013 to zdanie najlepiej podsumowuje ca\u0142kowite wycofanie si\u0119 artystki ze \u015bwiata po rozstaniu. M.A. Caws, Dora Maar: With and Without Picasso<\/em>, London 2000.<\/p>\n\n
\n
\n
Zdj\u0119cia: Marek Misztal von Blechinger oraz archiwum instytucji<\/p>\n\n