[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Na prac\u0119 Marii Mavropoulou trafi\u0142am dwa lata temu gdzie\u015b w sieci, mimo \u017ce ju\u017c w 2016 roku jej dzie\u0142a by\u0142y pokazywane w ramach Miesi\u0105ca Fotografii w Krakowie. Chodzi o Imagined Images<\/em> (2023), kt\u00f3ry jest projektem w formie albumu rodzinnego z\u0142o\u017conego ze zdj\u0119\u0107 wygenerowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. \u201eDo albumu trafiaj\u0105 tylko szcz\u0119\u015bliwe chwile, uroczysto\u015bci i wa\u017cne momenty \u017cycia \u2013 opowiada\u0142a Maria w jednym z wywiad\u00f3w \u2013 podczas gdy trudno\u015bci, zmagania i strata pozostaj\u0105 niefotografowane\u201d. Fascynuj\u0105 mnie pud\u0142a ze zdj\u0119ciami, w kt\u00f3rych ludzie przechowuj\u0105 przebogate archiwa fotografii rodzinnych. Sama nie pami\u0119tam dzieci\u0144stwa. Nic. Przedszkola, szko\u0142y. W\u0142a\u015bciwie niewiele mog\u0119 przywo\u0142a\u0107 nawet ze studi\u00f3w. Moja pami\u0119\u0107 potrafi przywo\u0142a\u0107 wszystko, co wydarzy\u0142o si\u0119 w pracy cztery lata temu, a mo\u017cna mi wm\u00f3wi\u0107 jakiekolwiek wydarzenia z mojej przesz\u0142o\u015bci. Czasami mam jakie\u015b przeb\u0142yski, ale ju\u017c sama nie wiem, czy to naprawd\u0119 pami\u0119tam, czy kto\u015b mi po prostu to opowiedzia\u0142 i mam w g\u0142owie stworzon\u0105 wizualizacj\u0119. Nie mam te\u017c zbyt wielu zdj\u0119\u0107 z dzieci\u0144stwa. Dlatego mo\u017ce kiedy\u015b chodzi\u0142am na wroc\u0142awski targ wszystkiego na Niskich \u0141\u0105kach i kupowa\u0142am tam przypadkowe zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych by\u0142y dzieci z rodzicami. Wyobra\u017ca\u0142am sobie potem historie, nadawa\u0142am im narracj\u0119 i emocje. Jakbym troch\u0119 stwarza\u0142a w\u0142asn\u0105 histori\u0119, tylko w \u0142adniejszym obrazku.<\/p>\n Kiedy \u0142\u0105cz\u0119 si\u0119 internetowo z Mari\u0105 Mavropoulou, jestem ju\u017c w innym miejscu. Siedzia\u0142am d\u0142ugo na jej stronie i czyta\u0142am o jej projektach, przeczesywa\u0142am wywiady i eseje. By\u0142o co\u015b w jej pracach, co wyda\u0142o mi si\u0119 bardzo bliskie temu, czym sama si\u0119 interesuje. Ale tyle o mnie. W ko\u0144cu jeste\u015bcie tutaj, by pos\u0142ucha\u0107 o artystce, kt\u00f3r\u0105 wymieniono na li\u015bcie \u201e2025\u2019s Power List: Top 50 Women AI Artists\u201d na stronie jednego z narz\u0119dzi wykorzystuj\u0105cych sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Dodatkowo doczytuj\u0119, \u017ce artystka pracuje r\u00f3wnie\u017c jako wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca fotografka \u201eNew York Timesa\u201d, gdzie zajmuje si\u0119 tematami zwi\u0105zanymi z technologi\u0105. Czuj\u0119, \u017ce b\u0119d\u0119 rozmawia\u0142a z kim\u015b, kto mocno kszta\u0142tuje dyskurs o sztuce powstaj\u0105cej z u\u017cyciem narz\u0119dzi sztucznej inteligencji, ale jednocze\u015bnie mam wra\u017cenie, \u017ce przyci\u0105gaj\u0105 mnie inne kwestie, kt\u00f3re porusza. Lekko si\u0119 denerwuj\u0119, jak zawsze przed wywiadem, gdy\u017c nigdy nie wiadomo, dok\u0105d mnie to zaprowadzi. I kiedy padaj\u0105 pierwsze zdania, gdy opowiada, jakie pytania sobie stawia, tworz\u0105c sztuk\u0119 (Jaka jest nasza relacja z przestrzeni\u0105 cyfrow\u0105? Jaka jest nasza relacja z urz\u0105dzeniami? Jak technologia zmienia spos\u00f3b, w jaki rozumiemy \u015bwiat?), czuj\u0119, \u017ce prowadzi mnie ciekawymi i warto\u015bciowymi \u015bcie\u017ckami.<\/p>\n Maria od dziecka rysowa\u0142a i malowa\u0142a, ci\u0105gle chcia\u0142a co\u015b robi\u0107 r\u0119kami. Nie by\u0142o jednego konkretnego momentu, w kt\u00f3rym zdecydowa\u0142a, \u017ce zostanie artystk\u0105. To po prostu zawsze gdzie\u015b by\u0142o. Nauczyciele i rodzice wspierali j\u0105 i zach\u0119cili do studiowania w Athens School of Fine Arts. Co ciekawe, a\u017c trzy razy podchodzi\u0142a do egzamin\u00f3w.<\/p>\n \u201ePami\u0119tam, \u017ce kiedy pierwszy raz si\u0119 nie dosta\u0142am, pomy\u015bla\u0142am: trudno, pr\u00f3buj\u0119 dalej \u2013 wspomina Maria. \u2013 Ten rok nie by\u0142 dla mnie stracony. Uczyli\u015bmy si\u0119 razem z innymi osobami, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3bowa\u0142y zdawa\u0107 do szko\u0142y\u201d.<\/p>\n P\u00f3\u017aniej typowo, jak pewnie na ka\u017cdych studiach: zapomnij wszystko, czego nauczy\u0142a\u015b si\u0119 do tej pory. Najpierw pojawi\u0142y si\u0119 przedmioty, na kt\u00f3rych Maria rozwija\u0142a umiej\u0119tno\u015bci w klasycznych dyscyplinach, takich jak rysunek, malarstwo czy rze\u017aba. W programie by\u0142y te\u017c zaj\u0119cia z fotografii i nowych medi\u00f3w, ale i tak najwa\u017cniejsze by\u0142y kontakty i interakcje z innymi wyk\u0142adowcami, studentami z innymi dyscyplin.<\/p>\n \u201eMy\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce sama architektura szko\u0142y, przestrze\u0144, w kt\u00f3rej si\u0119 pracuje, ma znaczenie. Ona r\u00f3wnie\u017c ci\u0119 kszta\u0142tuje. Przestrze\u0144 stawia przed tob\u0105 nowe problemy i nowe pytania\u201d \u2013 podsumowuje czas studi\u00f3w artystka.<\/p>\n Maria dobiera medium do koncepcji, nie odwrotnie. \u201eDla mnie medium zawsze zale\u017cy od idei. Zaczynam od tego, co chc\u0119 powiedzie\u0107, a potem staram si\u0119 znale\u017a\u0107 najlepsze narz\u0119dzia, \u017ceby to przekaza\u0107. Ka\u017cdy projekt wymaga innych narz\u0119dzi. Czasem jest to fotografia, czasem wideo, czasem \u015brodowisko 3D albo instalacja\u201d.<\/p>\n W A Hollow Garden<\/em> (2021) Maria stworzy\u0142a wirtualne \u015brodowisko lasu, skanuj\u0105c 3D. Klasyczne w technologii rzeczywisto\u015bci wirtuanej jest w\u0142a\u015bnie po\u0142\u0105czenie do\u015bwiadczenia fizycznego z cyfrowym krajobrazem. \u201eFizycznie znajdujesz si\u0119 w pokoju czy cz\u0119\u015bci galerii, ale mentalnie przenosisz si\u0119 gdzie indziej\u201d.<\/p>\n To bycie gdzie indziej jest dla mnie wa\u017cnym momentem, by zada\u0107 pytanie o to, co najmocniej kszta\u0142tuje Mari\u0119 jako artystk\u0119. Sama \u017cyj\u0119 w Polsce, kraju, kt\u00f3ry zawsze jest na takim dziwnym napi\u0119ciu mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem. Z jednej strony uczymy si\u0119 ca\u0142ej zachodniej kultury i historii, k\u0142adziemy nacisk na to, jak wa\u017cne jest dziedzictwo staro\u017cytnej Grecji, z drugiej \u2013 nie potrafimy spojrze\u0107 na te fundamenty bez wschodnioeuropejskiej perspektywy. Jest w tym jaka\u015b podejrzliwo\u015b\u0107 do polityczno\u015bci i kulturowego zaplecza, kt\u00f3re notorycznie u\u015brednia wszystko do jednego, uniwersalnego \u015bwiata warto\u015bci. Maria urodzi\u0142a si\u0119 i wychowa\u0142a w pozornym centrum zachodniego dziedzictwa, jednak niekoniecznie oznacza to, \u017ce wszystko jest takie proste. \u201ePochodz\u0119 z rodziny imigrant\u00f3w. Zar\u00f3wno moi rodzice, jak i moi dziadkowie mieli do\u015bwiadczenie migracji. Jednocze\u015bnie jestem bardzo szcz\u0119\u015bliwa, \u017ce mieszkam w tym kraju. Oczywi\u015bcie my\u015bl\u0119, \u017ce grecka kultura w wielu momentach wp\u0142ywa na spos\u00f3b, w jaki my\u015bl\u0119, ale nie jest to dla mnie co\u015b jednoznacznego ani bardzo konkretnego. Lokalizacja ma znaczenie, lecz jednocze\u015bnie nie ma ju\u017c takiego samego oddzia\u0142ywania jak kiedy\u015b z racji naszej mobilno\u015bci i codziennego \u017cycia w sieci\u201d.<\/p>\n Kwestia p\u0142ynno\u015bci, bycia \u201epomi\u0119dzy\u201d pojawia si\u0119 w jej dw\u00f3ch starszych fotograficznych projektach. Liquid identity<\/em> (2014) to czarno-bia\u0142e portrety, kt\u00f3re wi\u0119cej ukrywaj\u0105, ni\u017c ods\u0142aniaj\u0105: twarze os\u00f3b s\u0105 zamazane, chocia\u017c wyczuwam pewne ich charakterystyczne cechy. Drugi z projekt\u00f3w to Inner State<\/em> (2016) \u2013 fotografie r\u00f3wnie\u017c tworz\u0105 wra\u017cenie, \u017ce co\u015b nam umyka. Tym razem s\u0105 to zdj\u0119cia z Grecji, kt\u00f3ra skrywa si\u0119 za mg\u0142\u0105. Maria przywo\u0142uje znany cytat z Antonia Gramsciego, \u017ce w momentach przej\u015bciowych, kiedy nast\u0119puje bezkr\u00f3lewie (\u0142aci\u0144skie s\u0142owo u\u017cyte przez filozofa to interregnum), pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne symptomy chorobowe. Ogl\u0105daj\u0105c te prace, wyczuwam powidoki czego\u015b, co przemija. Jeszcze nie znikn\u0119\u0142o, ale jest w momencie zanikania.<\/p>\n Donna Haraway to filozofka, kt\u00f3ra od razu przychodzi mi do g\u0142owy, gdy patrz\u0119 na sztuk\u0119 Marii. Pierwszy raz zetkn\u0119\u0142am si\u0119 z t\u0105 my\u015blicielk\u0105 na pocz\u0105tku studi\u00f3w. Trafi\u0142am na jej Manifest cyborga<\/em> (1985), kt\u00f3ry od tamtej pory zakotwiczy\u0142 si\u0119 w mojej g\u0142owie niczym tytanowy implant, z czasem obrastaj\u0105cy ludzkimi tkankami, splecionymi dodatkowymi syntetycznymi nitkami. Filozofka pisze o powi\u0105zaniach mi\u0119dzy lud\u017ami a gatunkami towarzysz\u0105cymi, nie tylko istotami \u017cywymi, ale tak\u017ce urz\u0105dzeniami, robotami czy androidami. Akcentuje r\u00f3wnie\u017c pytania o to, w jaki spos\u00f3b powstaje wiedza, jak jest upolityczniona i jakie relacje nawi\u0105zujemy ze \u015bwiatem poprzez technologi\u0119. Patrz\u0105c na prac\u0119 Marii i to, w jaki spos\u00f3b stawia pytania, od razu widz\u0119, jak silnie powi\u0105zane jest to z filozofi\u0105 Haraway, nawet je\u015bli si\u0119 do niej nie odwo\u0142uje.<\/p>\n Zwraca moj\u0105 uwag\u0119 to, jak bardzo jej sztuka koncentruje si\u0119 na pami\u0119ci i jej r\u00f3\u017cnych aspektach: utracie, to\u017csamo\u015bci, pami\u0119ci sztucznej. Wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie spaja jej r\u00f3\u017cnorodne dzie\u0142a w jedn\u0105 drog\u0119 artystyczn\u0105. \u201ePami\u0119\u0107 powstaje przez wydarzenia, kt\u00f3re zachodz\u0105 mi\u0119dzy nami a naszym otoczeniem \u2013 podkre\u015bla Maria. \u2013 Albo mi\u0119dzy nami a innymi lud\u017ami, a nawet rzeczami, kt\u00f3re spotykamy. Pami\u0119\u0107 jest osobistym filtrem, przez kt\u00f3ry do\u015bwiadczamy \u015bwiata. Jednocze\u015bnie istniej\u0105 te\u017c pami\u0119ci zbiorowe, narodowe czy wsp\u00f3lnotowe. Te zbiorowe narracje r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142tuj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n Pami\u0119\u0107 nie jest neutralna, zawsze jest gdzie\u015b zakotwiczona. \u201eNie ma charakteru religijnego w tradycyjnym sensie \u2013 dopowiada \u2013 ale niesie ze sob\u0105 znaczenie i pewien rodzaj wiary\u201d.<\/p>\n Mam drugi trop, kt\u00f3ry od razu zapala si\u0119 w mojej g\u0142owie. W jej projektach pojawia si\u0119 \u2013 czasem mocniej, czasem praktycznie niewidocznie \u2013 pewnego rodzaju archiwum jako wirtualnego organizmu z\u0142o\u017conego z r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w wiedzy, fakt\u00f3w i k\u0142amstw, kt\u00f3ry ma w sobie wpisan\u0105 aporyczno\u015b\u0107. Mimo pozor\u00f3w neutralnego gromadzenia archiwa s\u0105 o\u015brodkiem kontroli i w\u0142adzy, nie tylko nad przesz\u0142o\u015bci\u0105, ale przede wszystkim nad przysz\u0142o\u015bci\u0105. To Jacques Derrida podkre\u015bla\u0142, \u017ce przecie\u017c s\u0142owo archiwum ma w sobie s\u0142owo arch\u00e9<\/em>, kt\u00f3re z jednej strony oznacza przyczyn\u0119 i \u017ar\u00f3d\u0142o, z drugiej \u2013 prawo i w\u0142adz\u0119. Zapami\u0119tywanie, ale wymazywanie. Porz\u0105dkowanie, ale i narzucanie. \u201eBardzo interesuje mnie to, jaki rodzaj pami\u0119ci jest przechowywany i przez kogo. Jakie grupy s\u0105 reprezentowane w zbiorach danych sztucznej inteligencji? \u2013 zastanawia si\u0119 artystka. \u2013 Dlatego wa\u017cne jest dla mnie ustalenie: jaka narracja jest opowiadana i kto ma prawo j\u0105 opowiada\u0107. To w\u0142a\u015bnie pr\u00f3buj\u0119 bada\u0107 i uwidacznia\u0107 w swoich pracach\u201d.<\/p>\n Nie dajcie si\u0119 jednak zmyli\u0107. Nie s\u0105 to dzie\u0142a pozbawione emocji \u2013 ta warstwa dzia\u0142a na r\u00f3wnie silnej osi jak epistemologiczne czy ontologiczne pytania o to, jakie mamy relacje z tym bytem, jakim jest sie\u0107 i sztuczna inteligencja, a tak\u017ce o zakres w\u0142adzy. Pracuj\u0105c z histori\u0105 swojej rodziny przy projekcie Imagined Images, Maria po\u0142\u0105czy\u0142a osobist\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i pami\u0119\u0107 z du\u017cymi zbiorami danych.<\/p>\n \u201eTa praca by\u0142a bardzo ciekawym rodzajem wsp\u00f3\u0142pracy. W\u0142a\u015bciwie by\u0142 to pierwszy projekt, w kt\u00f3rym pracowa\u0142am w ten spos\u00f3b. Wcze\u015bniej realizowa\u0142am prace oparte na mniejszych zbiorach danych, ale ten by\u0142 inny. Mia\u0142am poczucie, \u017ce pracuj\u0119 z zupe\u0142nie now\u0105 generacj\u0105 narz\u0119dzi\u201d.<\/p>\n To by\u0142 ten moment, w kt\u00f3rym musia\u0142y\u015bmy zada\u0107 sobie pytanie o to, jak postrzegamy obraz fotograficzny. W\u0142a\u015bciwie od pocz\u0105tku tego medium kwestia ta powraca w r\u00f3\u017cnych formach. Czy wierzymy, \u017ce zdj\u0119cie przedstawia co\u015b, co naprawd\u0119 si\u0119 wydarzy\u0142o? Czy fotografia jest obrazowym odci\u015bni\u0119ciem materialno\u015bci? Obecno\u015bci\u0105 nieobecno\u015bci? Tak lubi\u0142 o niej my\u015ble\u0107 francuski semiolog i filozof Roland Barthes. Ju\u017c na poziomie kliszy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o tworzeniu fikcji czy ukrytych agendach fotografa. To jednak cyfrowa rewolucja, a potem nadej\u015bcie narz\u0119dzi wykorzystuj\u0105cych sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 sprawi\u0142y, \u017ce to pozorne zaufanie zosta\u0142o za\u0142amane. Patrzymy teraz na obrazy, kt\u00f3re nie s\u0105 powi\u0105zane z \u017cadnym rzeczywistym wydarzeniem, chocia\u017c tak podst\u0119pnie pr\u00f3buj\u0105 nam wm\u00f3wi\u0107 co\u015b innego. Zreszt\u0105 fotografia zawsze w pewnym sensie to robi\u0142a, ale obecne programy pozwalaj\u0105 robi\u0107 to na zupe\u0142nie innym poziomie jako\u015bciowym i przy bardzo niskim progu wej\u015bcia.<\/p>\n \u201ePomy\u015bla\u0142am wi\u0119c \u2013 opowiada Maria \u2013 jak\u0105 \u00bbgr\u0119\u00ab mo\u017cna z tym zagra\u0107. Chcia\u0142am intuicyjnie tworzy\u0107 obrazy rodzinnych wydarze\u0144, kt\u00f3re nigdy si\u0119 nie wydarzy\u0142y, poniewa\u017c wiele prawdziwych wydarze\u0144 z historii mojej rodziny zosta\u0142o utraconych. Nie by\u0142o \u017cadnych dokument\u00f3w\u201d.<\/p>\n Pierwsze pr\u00f3by z DALL\u00b7E 2 przynosi\u0142y ameryka\u0144skie klisze \u2013 nic, co przypomina\u0142oby jej rodzin\u0119. Jednak precyzyjna praca z promptami pozwoli\u0142a jej z czasem stworzy\u0107 obrazy, kt\u00f3re mo\u017cna przypisa\u0107 do \u015bwiata artystki. Por\u00f3wnywa\u0142a je z w\u0142asnymi wspomnieniami, a tak\u017ce ze wspomnieniami swojej mamy czy innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny. \u201eNa przyk\u0142ad nie mia\u0142am \u017cadnych fotografii domu, w kt\u00f3rym mieszkali moi rodzice, wi\u0119c zacz\u0119\u0142am go generowa\u0107 \u2013 opowiada Maria. \u2013 Tak naprawd\u0119 nie mia\u0142am poj\u0119cia, jak ten dom wygl\u0105da\u0142. Kiedy pr\u00f3bowa\u0142am tworzy\u0107 obrazy tego domu, wpisuj\u0105c nazw\u0119 miasta, w kt\u00f3rym si\u0119 znajdowa\u0142, wszystkie wygenerowane obrazy ukazywa\u0142y wewn\u0119trzny dziedziniec z fontann\u0105 albo innym zbiornikiem po\u015brodku. To by\u0142y szczeg\u00f3\u0142y, o kt\u00f3rych nigdy wcze\u015bniej nie s\u0142ysza\u0142am od moich rodzic\u00f3w. Kiedy p\u00f3\u017aniej ich o to zapyta\u0142am, powiedzieli, \u017ce rzeczywi\u015bcie tak to wygl\u0105da\u0142o. By\u0142am naprawd\u0119 zaskoczona\u201d. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nie jest to kwestia prawdy rozumianej jako zgodno\u015b\u0107 s\u0105du z rzeczywisto\u015bci\u0105, intelektu i rzeczy, lecz raczej \u2013 i u\u017cywam tu terminu, kt\u00f3rym Maria opisuje ten rodzaj relacji \u2013 \u201eprawda statystyczna\u201d, oparta na typologiach, takich jak \u201ematka\u201d, \u201edzieci\u201d czy \u201eurodziny\u201d, syntetyzowanych z wielu \u017ar\u00f3de\u0142 danych. \u201eTen aspekt by\u0142 dla mnie bardzo interesuj\u0105cy: to, \u017ce co\u015b, co jest technicznie \u00bbfa\u0142szywe\u00ab, mo\u017ce mimo wszystko nie\u015b\u0107 znaczenie\u201d \u2013 podsumowuje artystka.<\/p>\n Najnowszy jej projekt to Model Collapse<\/em> (2025), w kt\u00f3rym znowu powraca do pami\u0119ci. Zastanawia si\u0119, jak wspomnienia zmieniaj\u0105 si\u0119 w czasie i jak stopniowo zanikaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142y. \u201eZainteresowa\u0142a mnie paralela z tym, co dzieje si\u0119 w systemach uczenia maszynowego \u2013 opowiada Maria \u2013 w kt\u00f3rych informacja mo\u017ce ulega\u0107 degradacji, gdy modele s\u0105 wielokrotnie trenowane na syntetycznych danych\u201d. Eksperymentuje ona z fotografi\u0105 przetwarzan\u0105 przez r\u00f3\u017cne systemy sztucznej inteligencji. Z czasem obrazy staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej abstrakcyjne, niemal jak pola barwne, a niekt\u00f3re z tych rezultat\u00f3w przek\u0142ada na malarstwo.<\/p>\n Kiedy to pisz\u0119, od paru tygodni na wroc\u0142awskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych im. Eugeniusza Gepperta trwa pot\u0119\u017cna awantura. Jedna z os\u00f3b, kt\u00f3ra uko\u0144czy\u0142a studia na wzornictwie, korzysta\u0142a ze sztucznej inteligencji przy przygotowywaniu dyplomu. Nie powiem tutaj, o czym jest ta praca. W pewnym sensie mnie to nie obchodzi, bo przej\u0119\u0142am si\u0119 \u2013 czy te\u017c powiem wprost \u2013 wkurwi\u0142am si\u0119, \u017ce ta osoba do\u015bwiadczy\u0142a pot\u0119\u017cnego personalnego hejtu ze strony innych student\u00f3w, kandydat\u00f3w czy po prostu os\u00f3b, kt\u00f3re gdzie\u015b o tym us\u0142ysza\u0142y. Zawsze mia\u0142am poczucie, \u017ce m\u0142odsze pokolenia s\u0105 m\u0105drzejsze. Nie wychowa\u0142y si\u0119 w \u201ekulturze zapierdolu\u201d, traktowania wypowiedzi Marcina Matczaka jako pozytywnej mantry, by pracowa\u0107 ponad szesna\u015bcie godzin dziennie, i dok\u0142adnie rozumia\u0142y, \u017ce trzeba pilnowa\u0107 granic dotycz\u0105cych nienawi\u015bci, mobbingu, wykorzystywania na r\u00f3\u017cnych poziomach. Wiem, \u017ce mo\u017ce to by\u0142o naiwne, ale czu\u0142am, \u017ce oni ju\u017c na starcie s\u0105 bardziej dojrzali ni\u017c ja, kiedy by\u0142am w ich wieku.<\/p>\n Retroaktywnie nie mog\u0119 zatem nie zapyta\u0107 Marii, jak jej prace s\u0105 odbierane w odniesieniu do tych wszystkich dyskusji o sztucznej inteligencji, zw\u0142aszcza w kwestii praw autorskich, etyczno\u015b\u0107 i samej pracy tw\u00f3rczej. \u201eOdpowiedzialno\u015b\u0107 powinna le\u017ce\u0107 po stronie firm, kt\u00f3re rozwijaj\u0105 te systemy. Nie uwa\u017cam, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa wy\u0142\u0105cznie na artystach, kt\u00f3rzy korzystaj\u0105 z tych narz\u0119dzi. Na przyk\u0142ad je\u015bli modele s\u0105 trenowane na pracach \u017cyj\u0105cych ilustrator\u00f3w czy artyst\u00f3w, powinna istnie\u0107 jaka\u015b forma uznania albo rekompensaty. Jednocze\u015bnie my\u015bl\u0119, \u017ce u\u017cytkownicy tak\u017ce ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, by rozumie\u0107, jak te systemy dzia\u0142aj\u0105 i jak mo\u017cna z nich korzysta\u0107 etycznie\u201d.<\/p>\n Na pewno na polskich uczelniach brakuje dyskusji i sympozj\u00f3w po\u015bwi\u0119conych tym zagadnieniom. Ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce samym wyk\u0142adowcom brakuje wiedzy i rozeznania, a m\u0142odzi stawiaj\u0105 \u017c\u0105dania, kt\u00f3rym brakuje konsekwencji. Jak wida\u0107, nie tylko u nas. \u201eCzasami studenci pytaj\u0105 mnie, czy powinni ca\u0142kowicie odrzuci\u0107 te narz\u0119dzia \u2013 wspomina Maria. \u2013 Zawsze m\u00f3wi\u0119 im, \u017ce zanim co\u015b si\u0119 odrzuci, warto najpierw zrozumie\u0107, jak to dzia\u0142a. Dopiero kiedy si\u0119 to zrozumie, mo\u017cna zdecydowa\u0107, czy chce si\u0119 z tego korzysta\u0107, czy nie. Ale ta decyzja powinna by\u0107 \u015bwiadoma\u201d.<\/p>\n A czy Maria ukrywa, \u017ce z tego korzysta? Nie, nie ukrywa. Dodatkowo stara si\u0119 pokaza\u0107 sam proces, ograniczenia technologii oraz jej uwik\u0142anie w polityczno\u015b\u0107 i w\u0142adz\u0119 obrazami i wpisan\u0105 w obrazy. \u201eDlatego pytanie o intencj\u0119 staje si\u0119 tak wa\u017cne \u2013 zaznacza artystka. \u2013 Dla mnie intencja powinna pozosta\u0107 ludzka. Kiedy arty\u015bci co\u015b tworz\u0105, powinni zada\u0107 sobie pytanie: dlaczego ta praca powinna istnie\u0107 i jaka stoi za ni\u0105 intencja? Sztuka zawsze by\u0142a sposobem komunikacji mi\u0119dzy lud\u017ami. Stawia pytania, zamiast jedynie produkowa\u0107 obrazy. Kiedy rozmawiam ze studentami, zawsze m\u00f3wi\u0119 im: pilnujcie swojej intencji. Zadajcie sobie pytanie, dlaczego co\u015b tworzycie. Dlaczego ta praca powinna istnie\u0107 w \u015bwiecie?\u201d<\/p>\n Czy jest zatem \u201eartystk\u0105 AI\u201d? Opisana tym wyra\u017ceniem pojawia si\u0119 w r\u00f3\u017cnego rodzaju rankingach w sieci? Czy mo\u017ce jednak dalej m\u00f3wimy o artystce wizualnej pracuj\u0105cej r\u00f3\u017cnymi mediami? \u201eOg\u00f3lnie nie przepadam za etykietami. Nie lubi\u0119 nawet okre\u015blenia \u00bbfotografka\u00ab, chocia\u017c oczywi\u015bcie fotografia jest cz\u0119\u015bci\u0105 mojej praktyki \u2013 Maria klarownie wyja\u015bnia mi swoj\u0105 postaw\u0119. \u2013 Pojawianie si\u0119 na listach typu \u00bbarty\u015bci AI, kt\u00f3rych warto obserwowa\u0107\u00ab mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 widoczno\u015b\u0107 i pod tym wzgl\u0119dem bywa pomocne. Ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby takie listy naprawd\u0119 definiowa\u0142y moj\u0105 praktyk\u0119\u201d.<\/p>\n Tekst: Beata Bartecka https:\/\/www.mariamavropoulou.com\/<\/a> Bibliografia: [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”7625,7626,7627,7628,7629,7630,7631,7632″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na prac\u0119 Marii Mavropoulou trafi\u0142am dwa lata temu gdzie\u015b w sieci, mimo \u017ce ju\u017c w 2016 roku jej dzie\u0142a by\u0142y pokazywane w ramach Miesi\u0105ca Fotografii w Krakowie. Chodzi o Imagined Images (2023), kt\u00f3ry jest projektem w formie albumu rodzinnego z\u0142o\u017conego ze zdj\u0119\u0107 wygenerowanych przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. \u201eDo albumu trafiaj\u0105 tylko szcz\u0119\u015bliwe chwile, uroczysto\u015bci i wa\u017cne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7632,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-7622","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7622"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7641,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7622\/revisions\/7641"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
W eseju Gem Fletcher s\u0142usznie zauwa\u017ca, \u017ce obrazy zawieraj\u0105 wszystkie znamiona amatorskiej fotografii rodzinnej: niedok\u0142adne kadry, niezr\u0119czne ustawienie do zdj\u0119cia i wymuszone u\u015bmiechy.<\/p>\n
Kiedy Maria to przywo\u0142uje \u2013 mimo \u017ce siedzimy oddalone od siebie o ponad dwa tysi\u0105ce kilometr\u00f3w, oddzielone ekranami i czasami zanikaj\u0105cym po\u0142\u0105czeniem internetowym \u2013 czuj\u0119, jak pojawia si\u0119 u mnie g\u0119sia sk\u00f3rka. Jakbym widzia\u0142a zaskoczone oczy matki, kt\u00f3ra widzi to, co \u2013 wydawa\u0142o si\u0119 \u2013 pozostanie tylko w jej pami\u0119ci. Praca Marii dos\u0142ownie tworzy obecno\u015b\u0107 nieobecno\u015bci, chocia\u017c jednocze\u015bnie nie jest odtworzeniem materialno\u015bci. Na stronie dzie\u0142a tak opisuje swoje refleksje: \u201eNie mog\u0142am przesta\u0107 si\u0119 zastanawia\u0107, co znaczy\u0142oby dla cz\u0142owieka m\u00f3c przepisa\u0107 w\u0142asn\u0105 histori\u0119 \u017cycia za pomoc\u0105 obraz\u00f3w, kt\u00f3re wkr\u00f3tce mog\u0142yby sta\u0107 si\u0119 nie do odr\u00f3\u017cnienia od prawdziwych fotografii. [\u2026] Ale jaki jest po\u017cytek z tego nowego rodzaju obrazu, skoro traci on sw\u00f3j podstawowy zwi\u0105zek z rzeczywisto\u015bci\u0105? Jak\u0105 pami\u0119\u0107 w sobie przechowuj\u0105? Dla kogo s\u0105 cenne jak rodzinne pami\u0105tki, kt\u00f3re trzeba zachowa\u0107?\u201d<\/p>\n
Zdj\u0119cia: archiwum artystki<\/p>\n
https:\/\/www.instagram.com\/maria.mavropoulou\/<\/a><\/p>\n
Roland Barthes, \u015awiat\u0142o obrazu. Uwagi o fotografii, prze\u0142. Jacek Trznadel, Warszawa 2008.
Jacques Derrida, Gor\u0105czka archiwum. Impresja freudowska, prze\u0142. Jakub Momro, Warszawa 2016.
Gem Fletcher, Maria Mavropoulou. How the artist used AI to rewrite her own family history, https:\/\/wepresent.wetransfer.com\/stories\/maria-mavropoulou-imagined-images<\/a> [dost\u0119p: 13.03.2026].
Donna J. Haraway, Manifest cyborg\u00f3w, prze\u0142. S\u0142awomir Kr\u00f3lak, Ewa Majewska, \u201ePrzegl\u0105d Filozoficzno-Literacki\u201d 2003, nr 1, s. 49\u201387.
Donna J. Haraway, Thyrza Nichols Goodeve, Jestem listot\u0105. Donna J. Haraway w rozmowie z Thyrz\u0105 Nichols Goodeve, prze\u0142. Aleksandra Derra, Pozna\u0144 2023.
Luiza Nader, O czym zapominaj\u0105 archiwa? Pami\u0119\u0107 i historie \u201eZ archiwum KwieKulik\u201d, http:\/\/kulikzofia.pl\/archiwum\/luiza-nader-o-czym-zapominaja-archiwa-pamiec-i-historie-z-archiwum-kwiekulik\/<\/a> [dost\u0119p: 1.03.2026].<\/p>\n