[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”4px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Owalny kszta\u0142t galerii lizbo\u0144skiego Museum of Art, Architecture and Technology (MAAT) \u2013 bez ostrych k\u0105t\u00f3w oraz z p\u0142ynnymi przej\u015bciami mi\u0119dzy \u015bcianami, pod\u0142og\u0105 i sufitem \u2013 daje wra\u017cenie ci\u0105g\u0142ego ruchu. Jego rozci\u0105gni\u0119ta bry\u0142a o mi\u0119kko zaokr\u0105glonych liniach unosi si\u0119 niczym fala nad brzegiem rzeki Tag. \u015aciany prowadz\u0105 widza \u0142agodnym ruchem w\u00a0d\u00f3\u0142, jakby zaprasza\u0142y do zej\u015bcia w g\u0142\u0105b bry\u0142y. Kompleks MAAT to obecnie jedna z\u00a0najwa\u017cniejszych instytucji kulturalnych wsp\u00f3\u0142czesnej Portugalii. Otwarty w 2016 roku w\u00a0lizbo\u0144skiej dzielnicy Bel\u00e9m, \u0142\u0105czy historyczn\u0105 elektrowni\u0119 z pocz\u0105tku XX wieku z\u00a0kontrastowo innym, nowoczesnym budynkiem o lekkiej, niemal organicznej formie. To w\u0142a\u015bnie tutaj jest prezentowana, otwarta do 31 sierpnia 2026 roku, wystawa Anny Marii Maiolino Terra po\u00e9tica<\/em>, kt\u00f3rej kuratorami s\u0105 Jo\u00e3o Pinharanda i S\u00e9rgio Mah.<\/p>\n J\u0119zyk form i do\u015bwiadczenia zmiany<\/strong><\/p>\n Biografia Anny Marii Maiolino, urodzonej w 1942 roku w po\u0142udniowych W\u0142oszech, ju\u017c od najm\u0142odszych lat jest silnie naznaczona do\u015bwiadczeniem migracji oraz \u017cycia w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach kulturowych. Do dwunastego roku \u017cycia mieszka\u0142a we w\u0142oskiej Kalabrii, nast\u0119pnie wyemigrowa\u0142a z rodzin\u0105 do Wenezueli, p\u00f3\u017aniej do Argentyny i\u00a0Stan\u00f3w Zjednoczonych, by ostatecznie osi\u0105\u015b\u0107 w Brazylii, gdzie kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 jej droga tw\u00f3rcza. Rio de Janeiro lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych by\u0142o dla niej miejscem formowania warsztatu i j\u0119zyka artystycznego, a tak\u017ce postawy wobec \u015bwiata, sztuka bowiem stawa\u0142a si\u0119 odpowiedzi\u0105 na napi\u0119cia polityczne i spo\u0142eczne. Jej estetyczne wybory splata\u0142y si\u0119 ze sprzeciwem wobec wojskowej dyktatury, kt\u00f3ra od 1964 roku kszta\u0142towa\u0142a \u017cycie w\u00a0Brazylii. Z czasem jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a rozrasta\u0107 si\u0119 w wielu kierunkach \u2013 od rysunku i\u00a0grafiki po film, performans i monumentalne instalacje. Zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z reprezentantami brazylijskiej Nowej Figuracji (Nova Figura\u00e7\u00e3o), przede wszystkim ze swoim przysz\u0142ym m\u0119\u017cem Rubensem Gerchmanem. Podczas gdy w \u015brodowisku tym tendencje figuratywne stopniowo ewoluowa\u0142y, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do kultury popularnej i odrzucaj\u0105c konstruktywistyczn\u0105 tradycj\u0119 dominuj\u0105c\u0105 przez ponad dekad\u0119 w brazylijskiej awangardzie, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Anny Marii Maiolino koncentrowa\u0142a si\u0119 na tematach osobistych: wi\u0119ziach rodzinnych, do\u015bwiadczeniu migracji i podr\u00f3\u017cy morskich[1]<\/sup><\/a>. Dzi\u015b, \u017cyj\u0105c i pracuj\u0105c w S\u00e3o Paulo, pozostaje jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej Ameryki \u0141aci\u0144skiej \u2013 tw\u00f3rczyni\u0105, kt\u00f3ra z do\u015bwiadczenia migracji uczyni\u0142a fundament swojej wra\u017cliwo\u015bci, a operuj\u0105c prostymi gestami i eksponuj\u0105c proces powstawania dzie\u0142a, tworzy w\u0142asn\u0105 opowie\u015b\u0107 o \u015bwiecie.<\/p>\n Lizbo\u0144ska wystawa nie jest typow\u0105 retrospektyw\u0105. Cho\u0107 obejmuje dzie\u0142a powsta\u0142e w\u00a0ci\u0105gu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat (\u015bci\u015blej: od lat siedemdziesi\u0105tych po najnowsze realizacje), nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 one w linearn\u0105 opowie\u015b\u0107. Ukazuj\u0105 przede wszystkim wielowymiarowo\u015b\u0107 drogi tw\u00f3rczej artystki. Ekspozycja zosta\u0142a pomy\u015blana jako do\u015bwiadczenie przestrzenne \u2013 swoista w\u0119dr\u00f3wka, kt\u00f3ra prowadzi widza przez kolejne warstwy znacze\u0144. Wzd\u0142u\u017c \u015bcian rampy rozci\u0105ga si\u0119 kompozycja z\u0142o\u017cona z fotografii, drobnych rze\u017ab oraz obszernego cyklu rysunk\u00f3w z lat 1990\u20132025, zatytu\u0142owanego Tempestade de Ideias<\/em> (Burza idei). Sam zbi\u00f3r szkic\u00f3w, notatek i wariacji form \u2013 niczym wizualny strumie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci \u2013 jest \u015bwiadectwem intensywnego poszukiwania w\u0142a\u015bciwych kszta\u0142t\u00f3w. Na kartkach linie zdaj\u0105 si\u0119 pl\u0105ta\u0107, powtarzaj\u0105 si\u0119 i ulegaj\u0105 modyfikacji, jakby artystka testowa\u0142a granice bry\u0142. R\u00f3wnie\u017c niewielkie rze\u017aby zdaj\u0105 si\u0119 zapowiedzi\u0105 wi\u0119kszych realizacji, jak haptyczna praca z serii Novas Paisagens<\/em> (Nowe widoki) z 1989 roku, naznaczona \u015bladami ruch\u00f3w r\u0105k i przetarciami na nier\u00f3wnej powierzchni uformowanej z gipsu i cementu. Tak\u0105 aktywn\u0105 materi\u0105 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak\u017ce kompozycja rze\u017abiarska Linha & Pontos<\/em> z 2013 roku, wykorzystuj\u0105ca technik\u0119 japo\u0144skiej ceramiki raku<\/em>: s\u0105 widoczne \u015blady ognia i dymu oraz p\u0119kni\u0119cia i niedoskona\u0142o\u015bci przy zachowaniu minimalizmu formy. Zdj\u0119cia za\u015b odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do sfery prywatnej: wi\u0119zi rodzinnych i \u017cycia w ci\u0105g\u0142ym ruchu, ukazanym mi\u0119dzy innymi na zdj\u0119ciu Piccolo Mondo<\/em> z serii Fotopoema\u00e7\u00e3o<\/em> z 1982 roku. Czarno-bia\u0142a fotografia przedstawia z\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch d\u0142oni trzymaj\u0105cych papierow\u0105 \u0142\u00f3d\u017a, do kt\u00f3rej z\u0142o\u017cenia pos\u0142u\u017cy\u0142 prawdopodobnie bilet.<\/p>\n Rysunki opieraj\u0105 si\u0119 na powt\u00f3rzeniach, skupiaj\u0105c uwag\u0119 na harmonijnej lub zaburzonej rytmice linii i punkt\u00f3w. Staj\u0105 si\u0119 pierwotnym przejawem zamiaru, w kt\u00f3rym zosta\u0142a uwzgl\u0119dniona przede wszystkim faza przygotowawcza, ustalenie formy i regu\u0142. W tych \u201ewst\u0119pnych\u201d dzia\u0142aniach, kt\u00f3re towarzysz\u0105 widzowi podczas schodzenia do g\u0142\u00f3wnej cz\u0119\u015bci wystawy, jest zaznaczony konkretny plan i zarazem abstrakcja idealistycznego my\u015blenia \u2013 praktyka, kt\u00f3ra jest w stanie rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 i wkroczy\u0107 w\u00a0kolejne meandry sztuki. Ten fragment ekspozycji przypomina, \u017ce ka\u017cda forma rodzi si\u0119 z\u00a0niepewnego ruchu r\u0119ki, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 okazuje si\u0119 pog\u0142\u0119bionym patrzeniem i\u00a0poszukiwaniem nowych sens\u00f3w.<\/p>\n Poetyka ziemi<\/strong><\/p>\n W dolnej, owalnej cz\u0119\u015bci ekspozycji, kt\u00f3ra wed\u0142ug Michaela Asbury przypomina kszta\u0142tem oko[2]<\/sup><\/a>, widz konfrontuje si\u0119 ju\u017c z odmiennym charakterem prac. Dominuje tu skupienie, ci\u0119\u017car i milczenie. Glina przybiera posta\u0107 instalacji o niemal pierwotnej sile. Uformowana na miejscu, w procesie, kt\u00f3ry anga\u017cowa\u0142 artystk\u0119 i jej pomocnik\u00f3w, zachowuje \u015blady dotyku, nacisku, a nawet zm\u0119czenia. Od lat osiemdziesi\u0105tych rze\u017abiarka konsekwentnie rozwija sw\u00f3j warsztat, wykorzystuj\u0105c glin\u0119, ceramik\u0119, gips i\u00a0inne materia\u0142y podatne na formowanie. Bada w ten spos\u00f3b procesy przemiany, powtarzalno\u015bci i oporu. Rze\u017aby te przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119 swoj\u0105 fizyczno\u015bci\u0105: ci\u0119\u017carem, krucho\u015bci\u0105 i procesualno\u015bci\u0105. Dlatego gliniane formy zdaj\u0105 si\u0119 rozrasta\u0107 i powiela\u0107.<\/p>\n Obiekty te pozostaj\u0105 w nieustannym procesie przemiany przez ca\u0142y czas trwania wystawy. Wraz z up\u0142ywem czasu zmieniaj\u0105 kolor, twardniej\u0105 czy przechodz\u0105 w\u0142asn\u0105 metamorfoz\u0119, jakby utrwala\u0142y swoj\u0105 obecno\u015b\u0107. W tym momencie trwania wystawy jest to materia w fazie przej\u015bcia, zawieszona mi\u0119dzy krucho\u015bci\u0105 a trwa\u0142o\u015bci\u0105. Praktyka artystyczna Anny Marii Maiolino, zakorzeniona w manualno\u015bci, ruchach \u201erolowania\u201d, naciskania i ugniatania, zyskuje wymiar intymny, lecz r\u00f3wnie\u017c polityczny i feministyczny jako nawi\u0105zanie do historii i sytuacji spo\u0142ecznej. Pojawia si\u0119 tu rytmiczno\u015b\u0107 i powtarzalno\u015b\u0107 \u2013 czynno\u015bci zakorzenione w pami\u0119ci cia\u0142a. Artystka odwo\u0142uje si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 elementarnych i\u00a0powszechnych, zwi\u0105zanych z codzienn\u0105 prac\u0105 r\u0105k oraz pierwszym kontaktem cz\u0142owieka z materi\u0105. W serii Terra Modelada<\/em> (Kszta\u0142towana ziemia) proces tw\u00f3rczy opiera si\u0119 na wielokrotnym powracaniu do tych samych ruch\u00f3w, dzi\u0119ki czemu proces formowania pozostaje widoczny w strukturze materii.<\/p>\n Dzia\u0142ania te mog\u0105 przypomina\u0107 zainteresowanie cielesno\u015bci\u0105, codziennymi czynno\u015bciami i materialno\u015bci\u0105 charakterystycznymi dla ameryka\u0144skiej artystki Janine Antoni. Obie tw\u00f3rczynie traktuj\u0105 cia\u0142o nie tylko jako obiekt rozwa\u017ca\u0144, ale tak\u017ce jako narz\u0119dzie pracy \u2013 Amerykanka gryzie, szlifuje czy modeluje materia\u0142y w\u0142asnym cia\u0142em, z\u00a0kolei W\u0142oszka wykorzystuje gest ugniatania, lepienia i powtarzalnej, manualnej praktyki jako form\u0119 zapisu do\u015bwiadczenia. W sztuce obu rze\u017abiarek wa\u017cna jest tak\u017ce relacja mi\u0119dzy tym, co intymne, domowe i kobiece[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Zaprezentowane w dolnej cz\u0119\u015bci ekspozycji rze\u017aby reprezentuj\u0105 poszczeg\u00f3lne cykle tworzone przez Ann\u0119 Mari\u0119 Maiolino od lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno starsze serie prac, jak wspomniana Terra Modelada <\/em>z lat 1993\u20132026, S\u00e3o<\/em> (Istniej\u0105) z\u00a01993 roku, Outros<\/em> (Inni) z 2000 roku czy p\u00f3\u017aniejsze Novos Outros<\/em> (Nowi inni) z\u00a02013\u00a0roku, jak i nowsze, mi\u0119dzy innymi Da Terra \u2013 Err\u00e2ncias Po\u00e9ticas <\/em>(Z ziemi \u2013 poetyckie w\u0119dr\u00f3wki) z 2014 i 2018 roku, Entre si (Hilomorfos) <\/em>z 2016 roku, czyli \u201emi\u0119dzy sob\u0105\u201d czy Do Barro \u00e0 Escultura<\/em> (Od gliny do rze\u017aby) wykonane w tym roku. W\u00a0pierwszym odruchu skupiaj\u0105 nasz\u0105 uwag\u0119 poskr\u0119cane sznury wykonane z surowej gliny, kt\u00f3rych wykonanie mo\u017ce przypomina\u0107 rolowanie ciasta do makaronu, lub wyd\u0142u\u017cone formy z\u00a0licznymi \u015bladami wgniece\u0144, tworz\u0105cymi dekoracyjny wz\u00f3r pokrywaj\u0105cy ca\u0142y obiekt. W\u00a0wypadku niekt\u00f3rych rze\u017ab dochodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c elementy metalowe i \u017celazne. Dla tw\u00f3rczyni zawsze kluczowe by\u0142o eksponowanie materii w swojej surowej, organicznej postaci oraz nieroz\u0142\u0105czne napi\u0119cie mi\u0119dzy cielesno\u015bci\u0105 a materialno\u015bci\u0105. Co wa\u017cne, artystka stworzy\u0142a z okazji tej wystawy kilkana\u015bcie monumentalnych form z gliny, modelowanych \u201ena miejscu\u201d, w przestrzeni ekspozycji (kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 najwi\u0119ksze w\u00a0jej dotychczasowej praktyce). Rozmieszczone w owalnej przestrzeni, wyznaczaj\u0105 \u015bcie\u017cki zwiedzania i prowadz\u0105 odbiorc\u00f3w ku anga\u017cuj\u0105cemu, haptycznemu do\u015bwiadczeniu materii \u2013 \u017cywej i nieustannie podlegaj\u0105cej transformacji.<\/p>\n Jej cykl z \u201ehimorfos\u201d mo\u017cna odczytywa\u0107 jako nawi\u0105zanie do idei arystotelesowskiej t\u0142umacz\u0105cej budow\u0119 ka\u017cdej rzeczy, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 z materii i formy. W swojej tw\u00f3rczo\u015bci Anna Maria Maiolino koncentruje si\u0119 na relacji mi\u0119dzy surow\u0105 materi\u0105 a\u00a0gestem, kt\u00f3ry nadaje jej form\u0119. Jej organiczne realizacje zdaj\u0105 si\u0119 zawieszone mi\u0119dzy natur\u0105 a rze\u017ab\u0105, a przede wszystkim mi\u0119dzy przypadkowo\u015bci\u0105 procesu a \u015bwiadomym dzia\u0142aniem artystki. Od lat powraca ona do jednego, pozornie prostego materia\u0142u: ziemi. W\u00a0jej r\u0119kach glina przestaje by\u0107 jedynie materia\u0142em. Reaguje na dotyk, przechowuje rytm dotykowej praktyki, zatrzymuje czas w swoich p\u0119kni\u0119ciach i odkszta\u0142ceniach. Jej obr\u00f3bka zyskuje wr\u0119cz rytualny charakter \u2013 jakby przez powtarzalny ruch pr\u00f3bowa\u0142a wydoby\u0107 pami\u0119\u0107 najprostszych czynno\u015bci: tych codziennych i intuicyjnych.<\/p>\n W rytmie d\u0142oni kryje si\u0119 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c rzemios\u0142o: to opowie\u015b\u0107 o pracy, o trwaniu, o\u00a0kobiecym do\u015bwiadczeniu wpisanym w materi\u0119. T\u0119 \u017ce\u0144sk\u0105 wi\u0119\u017a doskonale obrazuje zdj\u0119cie artystki Por um Fio<\/em> (1976), z nitk\u0105 spaghetti trzyman\u0105 wsp\u00f3lnie w ustach przez trzy pokolenia: babci\u0119, matk\u0119 (czyli Ann\u0119 Mari\u0119 Maiolino we w\u0142asnej osobie) i c\u00f3rk\u0119. To pi\u0119kna metafora wi\u0119zi rodzinnych, trwania i bliskiej relacji mi\u0119dzy kolejnymi pokoleniami. Jakby matrylinearna linia rozk\u0142ada\u0142a si\u0119 na trzy etapy \u017cycia i osobne historie, kt\u00f3re wzajemnie si\u0119 dope\u0142niaj\u0105. Vitalia, matka rze\u017abiarki, urodzi\u0142a si\u0119 w\u00a0Ekwadorze, Anna Maria \u2013 we W\u0142oszech, z kolei Veronica przysz\u0142a na \u015bwiat w Brazylii. Ten niezwyk\u0142y portret rodzinny \u0142\u0105cz\u0105 w\u0142asne prze\u017cycia nie pozbawione szerszego i politycznego kontekstu spo\u0142ecznego.<\/p>\n Cia\u0142o w ruchu<\/strong><\/p>\n W tw\u00f3rczo\u015bci Anny Marii Maiolino powraca pytanie o przemian\u0119: jak cia\u0142o, materia i\u00a0pami\u0119\u0107 podlegaj\u0105 nieustannym procesom zmiany. \u201eCia\u0142o konstytuuje podstawowy i\u00a0zasadniczy wymiar naszej to\u017csamo\u015bci. Kszta\u0142tuje ono nasz\u0105 pierwotn\u0105 perspektyw\u0119 i\u00a0spos\u00f3b zaanga\u017cowania w \u015bwiat [\u2026], strukturyzuje bowiem same potrzeby, nawyki, zainteresowania, przyjemno\u015bci oraz mo\u017cliwo\u015bci, od kt\u00f3rych uzale\u017cnione jest znaczenie owych cel\u00f3w i \u015brodk\u00f3w\u201d[4]<\/sup><\/a>. Cia\u0142o nie jest jedynie \u201eobiektem\u201d, ale przede wszystkim o\u015brodkiem postrzegania \u015bwiata, podstawowym narz\u0119dziem naszego bytu. W ukazanych rze\u017abach cia\u0142o jest \u017ar\u00f3d\u0142em gestu, rytmu i prze\u017cywania, a powtarzalne czynno\u015bci wykraczaj\u0105 poza sam\u0105 technik\u0119 artystyczn\u0105, by sta\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sposobem my\u015blenia i\u00a0poznawania rzeczywisto\u015bci przez materialny kontakt ze \u015bwiatem. Wspomniana \u201e\u015bwiadomo\u015b\u0107 uciele\u015bniona\u201d jest do\u015bwiadczeniem psychicznym, pami\u0119ci\u0105 i emocjami, kt\u00f3re s\u0105 nieroz\u0142\u0105cznie zro\u015bni\u0119te z funkcjonowaniem organizmu. Materia\u0142 nie jest u Anny Marii Maiolino tylko biernym tworzywem, ale nade wszystko medium relacji mi\u0119dzy wn\u0119trzem cz\u0142owieka a \u015bwiatem zewn\u0119trznym.<\/p>\n Artystka, kt\u00f3ra sama do\u015bwiadczy\u0142a migracji \u2013 z Europy do Ameryki Po\u0142udniowej \u2013 zdaje si\u0119 traktowa\u0107 ruch jako warunek istnienia. Jej prace nie tyle opowiadaj\u0105 historie, ile je uciele\u015bniaj\u0105. S\u0105 \u015bladami drogi, kt\u00f3r\u0105 przeby\u0142o cia\u0142o i umys\u0142. Anna Maria Maiolino wraca do jednego ze swoich najbardziej znacz\u0105cych gest\u00f3w artystycznych \u2013 pracy, kt\u00f3ra powsta\u0142a jako sprzeciw wobec przemocy i politycznej opresji. Dzi\u015b nabiera ona nowego znaczenia, staj\u0105c si\u0119 cichym apelem o wsp\u00f3lnot\u0119, uwa\u017cno\u015b\u0107 i pok\u00f3j. W tym sensie wystawa Terra po\u00e9tica<\/em> nie jest tylko pokazem prac, ale tak\u017ce przestrzeni\u0105 spotkania mi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 a tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Opowiada histori\u0119 \u017cycia i wi\u0119zi, stanowi\u0105cych dla niego fundament.<\/p>\n \u201ePr\u00f3buj\u0119 operowa\u0107 na granicy absurdu i skrajnych kontrast\u00f3w. To zawsze by\u0142o dla mnie ciekawsze ni\u017c co\u015b normalnego we w\u0142a\u015bciwej skali i proporcjach\u201d[5]<\/sup><\/a> \u2013 tak zdefiniowa\u0142a swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Eva Hesse i nie spos\u00f3b nie odnie\u015b\u0107 tego do dzia\u0142a\u0144 Anny Marii Maiolino. Podobnie jak niemiecka artystka wychodzi ona od rzeczy zwyczajnych i\u00a0codziennych \u2013 gest\u00f3w r\u0119ki, lepienia, gotowania, powtarzalnych czynno\u015bci \u2013 ale przez skal\u0119, rytm i materialno\u015b\u0107 nadaje im wymiar niemal egzystencjalny. To, co \u201enormalne\u201d, zostaje u niej przesuni\u0119te w stron\u0119 intensywnego do\u015bwiadczenia cielesnego i\u00a0psychicznego. Materia\u0142 zapami\u0119tuje gesty i mow\u0119 cia\u0142a, a rze\u017aba staje si\u0119 przede wszystkim zapisem procesu, nie tylko zamkni\u0119tym obiektem.<\/p>\n W tw\u00f3rczo\u015bci Anny Marii Maiolino szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie wybrzmiewa bergsonowska idea trwania \u2013 czasu rozumianego jako ci\u0105g\u0142a obecno\u015b\u0107 przesz\u0142o\u015bci w tera\u017aniejszo\u015bci. \u201ePrzesz\u0142o\u015b\u0107 trwa w ca\u0142o\u015bci\u201d[6]<\/sup><\/a> \u2013 pisa\u0142 Henri Bergson, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce do\u015bwiadczenia nie znikaj\u0105, lecz odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w pami\u0119ci, gestach i sposobach odczuwania \u015bwiata. W\u00a0pracach artystki pami\u0119\u0107 migracji, wykorzenienia i codziennych praktyk powraca w\u0142a\u015bnie przez materi\u0119. Przesz\u0142o\u015b\u0107 nie zostaje tu opowiedziana wprost \u2013 pozostawia na niej odcisk i form\u0119 po fizycznym kontakcie z cia\u0142em. I skrz\u0119tnie przechowuje to, co utracone i minione.<\/p>\n \n \n Tekst i zdj\u0119cia: Hanna Kosto\u0142owska<\/p>\n \n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”7866,7867,7868,7869″ posts_number=”40″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” custom_margin=”||20px|||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Owalny kszta\u0142t galerii lizbo\u0144skiego Museum of Art, Architecture and Technology (MAAT) \u2013 bez ostrych k\u0105t\u00f3w oraz z p\u0142ynnymi przej\u015bciami mi\u0119dzy \u015bcianami, pod\u0142og\u0105 i sufitem \u2013 daje wra\u017cenie ci\u0105g\u0142ego ruchu. Jego rozci\u0105gni\u0119ta bry\u0142a o mi\u0119kko zaokr\u0105glonych liniach unosi si\u0119 niczym fala nad brzegiem rzeki Tag. \u015aciany prowadz\u0105 widza \u0142agodnym ruchem w\u00a0d\u00f3\u0142, jakby zaprasza\u0142y do zej\u015bcia w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7866,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-7863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7863"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7874,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7863\/revisions\/7874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}[1]<\/span><\/sup><\/a> Por\u00f3wnanie to Michael Asbury zamie\u015bci\u0142 w swoim tek\u015bcie Anna Maria Maiolino: A Matter of Time<\/em> do katalogu wystawy Terra po\u00e9tica<\/em> [w przygotowaniu].<\/h6>\n
[2]<\/span><\/sup><\/a> Ibidem<\/em>.<\/h6>\n
[3]<\/span><\/sup><\/a> Women Artists in the 20th and 21st Century<\/em>, red. Uta Grosenick, Kolonia 2001, s. 42\u201347.<\/h6>\n
[4]<\/span><\/sup><\/a> Richard Shusterman, \u015awiadomo\u015b\u0107 cia\u0142a. Dociekania z zakresu somaestetyki<\/em>, prze\u0142. Wojciech Ma\u0142ecki, Sebastian Stankiewicz, Krak\u00f3w 2010, s. 21.<\/h6>\n
[5]<\/span><\/sup><\/a> Women Artists in the 20th and 21st Century\u2026<\/em>, s. 206.<\/h6>\n
[6]<\/span><\/sup><\/a> Henri Bergson, Materia i pami\u0119\u0107. O stosunku cia\u0142a do ducha<\/em>, prze\u0142. Romuald J. Weksler-Waszkinel, Krak\u00f3w 2006, s. 162.<\/h6>\n