[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px|0px||” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n
Twoja dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna wywodzi si\u0119 z rze\u017aby, jednak Twoje prace rzadko kiedy <\/span><\/strong>s\u0105 <\/strong>klasycznymi rze\u017abiarskimi obiektami<\/strong>. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce korzystaj\u0105 z narz\u0119dzi jakie daje wykszta\u0142cenie rze\u017abiarskie. Kiedy poczu\u0142a\u015b, \u017ce chcesz zajmowa\u0107 si\u0119 rze\u017ab\u0105 czy te\u017c szerzej, po prostu sztuk\u0105?<\/span><\/strong>\u00a0<\/span><\/p>\n To nie by\u0142 jeden moment, a za tym wyborem nie sta\u0142y konkretne przyczyny. Gdybym mia\u0142a jednak wskaza\u0107 jakie\u015b czynniki, to z pewno\u015bci\u0105 by\u0142aby to dzia\u0142alno\u015b\u0107 zawodowa mojej mamy, kt\u00f3ra jest urbanistk\u0105. Pracuje z przestrzeni\u0105, w tym z przestrzeni\u0105 miejska. Aspekt wizualny jej aktywno\u015bci zawsze mnie fascynowa\u0142. Chodz\u0105c cz\u0119sto jako dziecko do niej do pracy na politechnik\u0119 ogl\u0105da\u0142am makiety, robione przez ni\u0105 sam\u0105 lub student\u00f3w. To by\u0142y czasy kiedy, \u017ceby zwizualizowa\u0107 sobie miasto, wszystko robi\u0142o si\u0119 r\u0119cznie, wycina\u0142o domki z tektury, stawia\u0142o miniaturowe drzewa. Takie projektowanie miast bardzo mnie pobudza\u0142o. Nigdy nie lubi\u0142am bawi\u0107 si\u0119 lalkami, wola\u0142am klocki, ale gdy ju\u017c jakie\u015b posiada\u0142am to potrafi\u0142am godzinami wyobra\u017ca\u0107 sobie jakie zbuduje dla nich miasto. Gdy by\u0142am nastolatk\u0105 mama zabiera\u0142a mnie na wyjazdy inwentaryzacyjne, w kt\u00f3rych jej pomaga\u0142am. Oczywi\u015bcie nie by\u0142a to pomoc merytoryczna. Raczej pomaga\u0142am jej nanosi\u0107 kolory na mapy. My\u015bl\u0119, \u017ce st\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 u mnie zainteresowanie przestrzeniami publicznymi. Od kiedy pami\u0119tam te\u017c rysowa\u0142am. Chodzi\u0142am na zaj\u0119cia popo\u0142udniowe do Pa\u0142acu M\u0142odzie\u017cy w Szczecinie, to by\u0142 taki odpowiednik domu kultury. Rysunek zawsze mi towarzyszy\u0142, cho\u0107 nie by\u0142 na pierwszym miejscu. W og\u00f3lniaku zacz\u0119\u0142a mnie poci\u0105ga\u0107 biologia. Posz\u0142am na biol-chem, poniewa\u017c w\u00f3wczas by\u0142am przekonana, \u017ce chc\u0119 jak Dian Fossey pracowa\u0107 z gorylami w Afryce. Bardzo kolonialne wyobra\u017cenie. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mam bardziej humanistyczne predyspozycje, a na maturze w ko\u0144cu zdawa\u0142am histori\u0119. Nie mog\u0119 niestety powiedzie\u0107, \u017ce od dziecka wiedzia\u0142am, jak w romantycznej barwnej biografii, \u017ce sztuka to jest to i b\u0119dzie to moj\u0105 \u017cyciow\u0105 pasj\u0105. Wybra\u0142am rze\u017ab\u0119, bo interesowa\u0142a mnie przestrze\u0144. Zawsze te\u017c by\u0142am manualna, praca r\u0119koma by\u0142a dla mnie \u0142atwa i bardzo j\u0105 lubi\u0142am, wi\u0119c tak klasycznie uj\u0119ta rze\u017aba, praca z obiektem mnie wci\u0105gn\u0119\u0142a. Sama du\u017co si\u0119 przygotowa\u0142am do egzamin\u00f3w na akademi\u0119. Prosi\u0142am kole\u017canki i koleg\u00f3w, \u017ceby mi pozowali. Na samym pocz\u0105tku je\u017adzi\u0142am do cegielni po niewypalone ceg\u0142y i z nich rozrabialam sobie glin\u0119. Potem chodzi\u0142am do pracowni szczeci\u0144skich rze\u017abiarzy Stanis\u0142awa Bi\u017cka i Jerzego Lipczy\u0144skiego, gdzie zrobi\u0142am par\u0119 g\u0142\u00f3w. Do dzi\u015b lubi\u0119 portret. Zawsze sobie fantazjuj\u0119, \u017ce na staro\u015b\u0107 b\u0119d\u0119 lepi\u0107 g\u0142owy. <\/span><\/p>\n Czyli to obserwowanie i asystowanie w pracy urbanistycznej wp\u0142yn\u0119\u0142o mocno na Twoj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 przestrzeni?<\/span><\/strong><\/p>\n Tak, te ma\u0142e miasteczka, kt\u00f3re ogl\u0105da\u0142am jako dziecko by\u0142y wa\u017cne nie tylko ze wzgl\u0119du na aspekt fizyczny, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na rozw\u00f3j pewnego wyczulenia na kontekstowo\u015b\u0107 miasta, pewn\u0105 siatk\u0119 symboliczn\u0105-historyczn\u0105, warstwy pami\u0119ci, kt\u00f3re s\u0105 w mie\u015bcie obecne. Moje zainteresowanie pocz\u0105tkowo dotyczy\u0142o tej materialnej tkanki, budynk\u00f3w, ulic, uk\u0142adu przestrzennego, ale szybko zrozumia\u0142am, \u017ce w przestrzeni miejskiej obecna jest tak\u017ce warto\u015b\u0107 niematerialna, historyczna, kt\u00f3ra zawsze jest w tle. <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n W swoich pracach cz\u0119sto analizujesz histori\u0119 i kontekst. Czy z tak opisanego spojrzenia na przestrze\u0144 czerpiesz swoj\u0105 strategi\u0119 artystyczn\u0105?<\/span><\/strong>\u00a0<\/span><\/p>\n Patrz\u0105c wstecz na moje prace mo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 wsp\u00f3lnych mianownik\u00f3w. Z jednej strony pracuj\u0119 intuicyjnie w tym sensie, \u017ce punkty czy historie, kt\u00f3re wybieram by rozpocz\u0105\u0107 prac\u0119 to tre\u015bci dzia\u0142aj\u0105ce na moje emocje, wyobra\u017ani\u0119 i intelekt. Zaczynam wok\u00f3\u0142 nich kr\u0105\u017cy\u0107. To nie tak, \u017ce obmy\u015blam strategi\u0119 i wed\u0142ug mniej dzia\u0142am. Raczej bior\u0119 co\u015b, co mnie interesuje i wok\u00f3\u0142 tego zaczynam budowa\u0107 swoje narracje. <\/span><\/p>\n Strategia artystyczna nie musi wynika\u0107 z \u015bwiadomych za\u0142o\u017ce\u0144, mo\u017ce by\u0107 przecie\u017c intuicyjna. W swoich pracach wyci\u0105gasz na powierzchni\u0119 tre\u015bci, kt\u00f3re nawiedzaj\u0105 nas jak duchy, widma przesz\u0142o\u015bci. Wydaje mi si\u0119, \u017ce \u015bwietn\u0105\u00a0 prac\u0105, kt\u00f3ra ilustruje tak\u0105 Twoj\u0105 praktyk\u0119 jest praca \u201eMurki i Piaskownice\u201d. <\/span><\/strong><\/p>\n To dla mnie na pewno bardzo wa\u017cna praca. Nie tylko ze wzgl\u0119du na temat, ale te\u017c ze wzgl\u0119du sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105. To by\u0142 moment, w kt\u00f3rym zdecydowa\u0142am si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do Polski po moich studiach na Bauhausie w Weimarze, gdzie studiowa\u0142am kierunek \u201eSztuka publiczna i nowe strategie artystyczne” i po kr\u00f3tkim pobycie w Berlinie, gdzie pr\u00f3bowa\u0142am u\u0142o\u017cy\u0107 sobie \u017cycie. To by\u0142a te\u017c pierwsza od powrotu do kraju praca, kt\u00f3ra wybrzmia\u0142a w polskim polu sztuki. I do dzi\u015b jest jedn\u0105, o ile mog\u0119 u\u017cy\u0107 tego s\u0142owa, z g\u0142o\u015bniejszych prac. Odbi\u0142a si\u0119 du\u017cym echem lokalnie w Szczecinie, zar\u00f3wno w mediach, jak i wysz\u0142a poza kr\u0105g odbiorc\u00f3w sztuki wizualnej, oddzia\u0142uj\u0105c spo\u0142ecznie. <\/span><\/p>\n To by\u0142 temat, kt\u00f3ry by\u0142 w Szczecinie znany? A Ty go wci\u0105gn\u0119\u0142a\u015b w pole artystyczne, \u017ceby nada\u0107 mu znaczenie? Czy to by\u0142o co\u015b, co sama zauwa\u017cy\u0142a\u015b i to nie by\u0142o powszechnie znane? <\/span><\/strong>\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n W sumie jedno i drugie. Wr\u00f3ci\u0142am po d\u0142ugiej nieobecno\u015bci do Szczecina. Nie by\u0142am na bie\u017c\u0105co z tym, co aktualnie si\u0119 dzieje w mie\u015bcie. Sam punkt startowy to by\u0142o moje prywatne odkrycie, a w zasadzie to odkrycie mojego szwagra. Razem z siostr\u0105, jej m\u0119\u017cem i dzie\u0107mi sp\u0119dzali\u015bmy wtedy \u015bwi\u0119ta w Szczecinie. Micha\u0142 poszed\u0142 z moj\u0105 siostrzenic\u0105 do piaskownicy na placu zabaw przed moim blokiem, dok\u0142adnie tej samej, w kt\u00f3rej ja si\u0119 bawi\u0142am jako dziecko. Po powrocie zapyta\u0142 mnie, czy wiem, \u017ce w niej s\u0105 macewy. Zamurowa\u0142o mnie, bo nigdy tego nie zauwa\u017cy\u0142am. Pomy\u015bla\u0142am natychmiast, \u017ce co\u015b powinnam z tym zrobi\u0107. Jaki\u015b czas potem zwi\u0105za\u0142am si\u0119 z Miejscem Sztuki OFFicyna. To by\u0142o niezale\u017cne miejsce, w kt\u00f3rym pracowa\u0142am, ale um\u00f3wi\u0142am si\u0119 z prowadz\u0105cym to miejsce Bartkiem W\u00f3jcikiem, \u017ce zrobi\u0119 te\u017c now\u0105 prac\u0119. Zacz\u0119\u0142am swoje badania i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to jest temat obecny w narracji miejskiej, ale g\u0142\u00f3wnie w niszach, w kr\u0119gach mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii starego Szczecina. Znalaz\u0142am w internecie Sedin\u0119 – forum tych\u017ce mi\u0142o\u015bnik\u00f3w. To by\u0142a w\u00f3wczas bardzo popularna forma wymiany wiedzy, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce taka archeologia internetowa. <\/span><\/p>\n Szybko zacz\u0119\u0142am z innymi u\u017cytkownikami i u\u017cytkowniczkami wymian\u0119 informacji. Wsp\u00f3lnie u\u0142o\u017cyli\u015bmy list\u0119 miejsc, gdzie murki, piaskownice czy chodniki w Szczecinie by\u0142y budowane z fragment\u00f3w nagrobk\u00f3w z likwidowanych w latach 60 niemieckich i \u017cydowskich cmentarzy. Niemiecka historia Szczecina by\u0142a w du\u017cej mierze przemilczana, zw\u0142aszcza w okresie PRL-u, st\u0105d te\u017c pr\u00f3by anihilacji jej \u015blad\u00f3w. W okolicach roku 2000 zacz\u0119\u0142o si\u0119 to zmienia\u0107, kiedy aktywny by\u0142 mi\u0119dzy innymi pisarz Artur Daniel Liskowacki. Publikowa\u0142 w Kurierze Szczeci\u0144skim ale tak\u017ce wydawa\u0142 powie\u015bci dotykaj\u0105ce niemieckiej przesz\u0142o\u015bci miasta. Nie by\u0142 to temat bardzo na powierzchni debaty publicznej, ale pojawia\u0142 si\u0119 tu i \u00f3wdzie coraz cz\u0119\u015bciej. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w ten proces przepracowywania niemieckiej spu\u015bcizny teren\u00f3w tzw. Ziem Odzyskanych ja swoj\u0105 prac\u0105 si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0142am. <\/span><\/p>\n Jak wygl\u0105da\u0142y etapy tej pracy? Jak prowadzi\u0142a\u015b swoje badania? <\/span><\/strong><\/p>\n Na wspomnianym forum za\u0142o\u017cy\u0142am nowy w\u0105tek, w kt\u00f3rym napisa\u0142am, \u017ce poszukuj\u0119 nagrobk\u00f3w w innych lokalizacjach ni\u017c znana mi piaskownica. Poprosi\u0142am o wrzucanie\u00a0 lokalizacji i tak uzbiera\u0142am kilkadziesi\u0105t pozycji. Kolejny etap polega\u0142 na obje\u017cd\u017ceniu ich wszystkich i udokumentowaniu fotograficznym. Sama praca mia\u0142a wi\u0119c dwa obszary dzia\u0142ania. Pierwszy bardziej badawczy, drugi artystyczny, czyli publikacje w prasie kr\u00f3tkich nekrolog\u00f3w – zdj\u0119\u0107 nagrobk\u00f3w wraz z transliteracj\u0105 zawartych na nich inskrypcji w j\u0119zyku hebrajskim lub niemieckim i ich t\u0142umaczeniem na j\u0119zyk polski. Jako OFFicyna zaprosili\u015bmy w tym celu do wsp\u00f3\u0142pracy kilka lokalnych gazet: Gazet\u0119 Wyborcz\u0105 Szczecin, Kurier Szczeci\u0144ski, G\u0142os Szczeci\u0144ski i Moje Miasto. Na wystawie w\u00a0 OFFicynie pokaza\u0142am wi\u0119c pr\u00f3cz w\u0142asnej dokumentacji zdj\u0119ciowej murk\u00f3w i piaskownic, map\u0119 z list\u0105 miejsc gdzie wyst\u0119puj\u0105 macewy i niemieckie nagrobki, korespondencj\u0119 z Konserwatork\u0105 Miejsk\u0105 (m\u00f3j list i jej odpowied\u017a) oraz zawieszone na dr\u0105\u017ckach gazety, w kt\u00f3rych nekrologi by\u0142y przez miesi\u0105c publikowane. Zorganizowali\u015bmy tak\u017ce dyskusj\u0119. Publikacje w prasie przyczyni\u0142y si\u0119 do popularno\u015bci tematu i samej pracy. Dostawa\u0142am wiele wiadomo\u015bci od os\u00f3b spoza pola sztuki z uznaniem dla pomys\u0142u zaj\u0119cia si\u0119 tym tematem. Kontaktowa\u0142y si\u0119 ze mn\u0105 osoby, kt\u00f3re chcia\u0142y ten temat podj\u0105\u0107 naukowo lub dziennikarsko. Wi\u0119c realnie uda\u0142o mi si\u0119 wyj\u015b\u0107 z t\u0105 prac\u0105 poza pole sztuki. Z pewno\u015bci\u0105 to zas\u0142uga prasy. Media drukowane mia\u0142y wtedy zupe\u0142nie inn\u0105 pozycj\u0119. Gdy realizowa\u0142am \u201eMurki i Piaskownice\u201d, w 2007 roku, nie by\u0142o jeszcze medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych rozwini\u0119tych w takiej formie jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Istotnym elementem mojego riserczu by\u0142a praca w terenie, mo\u017cliwo\u015b\u0107 porozmawiania z mieszka\u0144cami osiedli, na kt\u00f3rych piaskownice i murki si\u0119 znajdowa\u0142y. Cz\u0119sto widz\u0105c mnie fotografuj\u0105c\u0105 pozornie nieinteresuj\u0105ce obiekty sami zaczepiali mnie pytaj\u0105c, co robi\u0119. To by\u0142y zazwyczaj bardzo interesuj\u0105ce rozmowy. Du\u017co os\u00f3b by\u0142o \u015bwiadomych istnienia fragment\u00f3w nagrobk\u00f3w i macew i przyznawa\u0142o, \u017ce ich ta nierozwi\u0105zana sprawa m\u0119czy. Spotka\u0142am si\u0119 z du\u017c\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 odbiorc\u00f3w. <\/span><\/p>\n Swoj\u0105 prac\u0105 intuicyjne odpowiedzia\u0142a\u015b na nieu\u015bwiadomion\u0105 spo\u0142eczn\u0105 potrzeb\u0119. My\u015blisz, \u017ce spo\u0142eczna sprawczo\u015b\u0107 Twojej pracy nadal rezonuje? <\/span><\/strong><\/p>\n Rok temu odezwa\u0142 si\u0119 do mnie m\u00f3j dawny kolega z klasy z liceum Marek \u0141uczak, kt\u00f3ry jest teraz policjantem i zajmuje si\u0119 w ramach swojej pracy zaginionymi dzie\u0142ami sztuki. Postanowi\u0142 aktywnie zaj\u0105\u0107 si\u0119 tym tematem wydobywa i kataloguje nagrobki. Mo\u017cna wi\u0119c zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce po kilkunastu latach ten bumerang rzucony w przestrze\u0144 symboliczn\u0105, powr\u00f3ci\u0142 w namacalnym i konkretnym dzia\u0142aniu. <\/span><\/p>\n Mam takie wra\u017cenie, \u017ce cz\u0119sto korzystasz z dokumentu jako formy utrwalenia Twoich efemeryd.<\/span><\/strong><\/p>\n Tak, ale dokumentacyjne zaci\u0119cie to nie tylko punkt ko\u0144cowy, ale tak\u017ce startowy. Zanim zaczn\u0119 pracowa\u0107 z okre\u015blonym miejscem lub narracj\u0105 musz\u0119 przegry\u017a\u0107 si\u0119 przez temat, zg\u0142\u0119bi\u0107 go. Zawsze zaczynam od riserczu. Tak\u0105 mam potrzeb\u0119, wewn\u0119trzn\u0105 konstrukcj\u0119, uwa\u017cam, \u017ce jest to niezb\u0119dny dla mnie etap. Wyci\u0105gam archiwalne obrazy, dokumenty, korespondencj\u0119. Tak te\u017c by\u0142o z najnowsz\u0105 moj\u0105 prac\u0105 czyli \u201eWszystko znajome postacie\u201d, do kt\u00f3rej si\u0119 przygotowuj\u0105c czyta\u0142am du\u017co na temat R\u00f3\u017cy Luksemburg, w tym jej listy. <\/span><\/p>\n Drugi raz dokumentacja pojawia si\u0119 w momencie zapisu zdarzenia, kt\u00f3re tworz\u0119\u00a0 Zdarzeniami nazwa\u0142abym to, co najcz\u0119\u015bciej artystycznie wytwarzam. Staram si\u0119 stwarza\u0107 narracj\u0119, w powi\u0105zaniu z danym miejscem. Zdarzenia pojawiaj\u0105 si\u0119 na chwil\u0119 w przestrzeni i by\u0107 mo\u017ce najlepiej by\u0142oby, gdyby po prostu znika\u0142y. Mam jednak wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 zapisu tej ulotno\u015bci. I tutaj zrodzi\u0142a si\u0119 potrzeba dokumentacji – adekwatnego, wizualnego sposobu zapisu, posiadaj\u0105cego odpowiedni\u0105 form\u0119 estetyczn\u0105. Zazwyczaj jest wi\u0119c tak, \u017ce moje prace maj\u0105 dwa pola odbioru. Pierwsze istnieje wraz z pierwotn\u0105 publiczno\u015bci\u0105, czyli osobami, kt\u00f3re w jej powstawaniu uczestnicz\u0105 jako odbiorcy. Mniej lub bardziej przypadkowo znajduj\u0105 si\u0119 w miejscu \u201edziania si\u0119\u201d tej\u017ce sytuacji na \u017cywo, in situ. Drugie pole to odbi\u00f3r uchwyconego najcz\u0119\u015bciej za pomoc\u0105 obrazu zdarzenia ju\u017c w galerii. W przypadku ostatniej mojej pracy \u201eWszystko znajome postacie\u201d, pierwotn\u0105 publiczno\u015bci\u0105 by\u0142y osoby zaanga\u017cowane w plan filmowy dokumentuj\u0105cy proces spalania si\u0119 kwiatostan\u00f3w oko\u0142o dwudziestu uschni\u0119tych dziewann na podwroc\u0142awskim polu. W mojej pracy \u201eKatarakta\u201d z 2016 roku, kt\u00f3ra polega\u0142a na stworzeniu dymnej kurtyny os\u0142aniaj\u0105cej cok\u00f3\u0142 dawnego pomnika na Placu Wolno\u015bci w Katowicach, by\u0142a to na przyk\u0142ad szeroka publiczno\u015b\u0107 korzystaj\u0105ca z placu w ten dzie\u0144. <\/span><\/p>\n Ten z pozoru nieznacz\u0105cy postument mia\u0142 bardzo burzliw\u0105 histori\u0119. Przytoczysz kontekst? <\/span><\/strong><\/p>\n Historia pomnika jak w soczewce prezentuje zmieniaj\u0105ce si\u0119 narracje w\u0142adzy podyktowane zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105 geopolityczn\u0105. Pod koniec XIX wieku by\u0142 to pomnik dw\u00f3ch niemieckich cesarzy Wilhelma I i Fryderyka III, nast\u0119pnie w latach 20 XX wieku postacie w\u0142adc\u00f3w zast\u0105pi\u0142a p\u0142yta nieznanego powsta\u0144ca \u015bl\u0105skiego. Z pocz\u0105tkiem II wojny \u015bwiatowej – obelisk \u017co\u0142nierza niemieckiego. W latach 50. postawiono abstrakcyjny pomnik \u017co\u0142nierzy armii czerwonej, by po kr\u00f3tkim czasie zast\u0105pi\u0107 go figurami czerwonoarmisty i \u017co\u0142nierza polskiego. W 2014 roku figury zosta\u0142y zdemontowane i od tego czasu na placu stoi jedynie cok\u00f3\u0142, kt\u00f3ry postanowi\u0142am za\u0107mi\u0107, przes\u0142oni\u0107 tytu\u0142ow\u0105 katarakt\u0105 czyli dymem. Wracaj\u0105c do w\u0105tku dokumentacyjnego to \u201eKatarakta\u201d by\u0142a zapowiadana jako wydarzenie w przestrzeni miejskiej, na kt\u00f3re przysz\u0142a publiczno\u015b\u0107. Drugim poziomem odbioru jest film, kt\u00f3ry zosta\u0142 celowo nakr\u0119cony w zwolnionym tempie, na kt\u00f3rym k\u0142\u0119by dymu roztaczaj\u0105 si\u0119 na placu. Na tym polega w\u0142a\u015bnie ta dwoisto\u015b\u0107 moich prac. Lokalna publiczno\u015b\u0107 jest o wiele bardziej zaznajomiona z tamtejszymi kontekstami, do\u015bwiadczaj\u0105 pracy fizykalnie, w bardziej bezpo\u015bredni spos\u00f3b, wi\u0119c nie wszystko trzeba t\u0142umaczy\u0107. W momencie kiedy staram si\u0119 to utrwali\u0107 i zaprezentowa\u0107 w przestrzeni galerii to zawsze podejmuj\u0119 decyzje estetyczne, jakiego medium i formatu u\u017cy\u0107. Mediuj\u0119 przez swoje wybory utrwalenie stworzonej sytuacji, determinuj\u0119 kszta\u0142t tego, co potem pokazywane w jest galerii. Publiczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra przychodzi do galerii z kolei nie zna tych w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re dotycz\u0105 danego miejsca, wi\u0119c trzeba je opowiedzie\u0107 w przestrzeni wystawy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Katowiczan i Katowiczanek mo\u017ce nie zna dok\u0142adnie historii, ale pami\u0119taj\u0105 pewnie cho\u0107by ostatni\u0105 histori\u0119 \u017co\u0142nierzy radzieckiego i polskiego. Szerszej publiczno\u015bci, trzeba na\u015bwietli\u0107 kontekst zar\u00f3wno w formie zapisu zdarzenia jak i zazwyczaj poprzez tekst. Z biegiem lat stara\u0142am si\u0119 do zapisu coraz bardziej \u015bwiadomie podchodzi\u0107. <\/span><\/p>\n Lepsze do utrwalenia s\u0105 fotografie czy ruchomy obraz?<\/span><\/strong><\/p>\n Wideo jest cz\u0119sto najbardziej adekwatn\u0105 form\u0105, bo tworzone przeze mnie zdarzenia, opieraj\u0105 si\u0119 na procesie, up\u0142ywie czasu, zmianie. Narz\u0119dzie filmowe wydaje si\u0119 wi\u0119c najbardziej wygodne i bezstratne dla procesu. Kiedy robi\u0142am ma\u0142\u0105, przekrojow\u0105 wystaw\u0119 we wroc\u0142awskiej galerii Entropia nada\u0142am jej tytu\u0142 \u201eDokumentacje\u201d. Nie my\u015bl\u0119 o tych zapisach jako o autonomicznych dzie\u0142ach sztuki, my\u015bl\u0119 o nich bardziej podkre\u015blaj\u0105c walor dokumentacyjny jakiego\u015b zdarzenia. Jednocze\u015bnie staram si\u0119 \u015bwiadomie kreowa\u0107 to jaki b\u0119dzie to zapis. Od XX wieku wiadomo, \u017ce \u017caden obraz, fotografia, film nie jest obiektywny i nigdy nie b\u0119dzie. A zatem staram si\u0119 wybiera\u0107 odpowiednie \u015brodki i kreowa\u0107 od pocz\u0105tku to, jak w galerii praca b\u0119dzie prezentowana.<\/span><\/p>\n Pomniki jako specyficzne symbole w\u0142adzy, ale tak\u017ce zapomnianych i wypartych narracji cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 w Twojej tw\u00f3rczo\u015bci. Pracowa\u0142a\u015b tak\u017ce z pomnikiem Karola Marksa w Chemnitz czyli by\u0142ym Karl Marx Stadt.\u00a0 <\/span><\/strong><\/p>\n Moja interwencja u\u017cywa\u0142a postaci Marksa i ca\u0142ego za\u0142o\u017cenia pomnikowego, aby poruszy\u0107 kwestie bardziej wsp\u00f3\u0142czesne, zwi\u0105zane z wci\u0105\u017c aktualnymi skutkami transformacji, kt\u00f3ra jak si\u0119 dowiedzia\u0142am w DDR przebieg\u0142a r\u00f3wnie brutalnie je\u015bli chodzi o ekonomi\u0119 i spo\u0142eczne zaplecze, co w Polsce i by\u0142a r\u00f3wnie\u017c bardzo dotkliwa. Nie mia\u0142am \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce w Niemczech Wschodnich dosz\u0142o do takiego przeorania spo\u0142ecznego, wielotysi\u0119czne zak\u0142ady przemys\u0142owe, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych koncentrowa\u0142o si\u0119 te\u017c ca\u0142e zaplecze spo\u0142eczne: sto\u0142\u00f3wki, \u017c\u0142obki i przedszkola, baza wypoczynkowa prawie z dnia na dzie\u0144 przestawa\u0142y\u00a0 istnie\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce my du\u017co \u0142atwiej si\u0119 z t\u0105 histori\u0105 identyfikujemy ni\u017c mieszka\u0144cy Niemiec Zachodnich czy og\u00f3lnie ludzie z Europy Zachodniej. Agencja, kt\u00f3ra prywatyzowa\u0142a zak\u0142ady pracy ostatecznie wys\u0142a\u0142a dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi bez \u017cadnego zabezpieczenia na bruk, a zak\u0142ady sprzedawane by\u0142y cz\u0119sto poni\u017cej swojej warto\u015bci. Ostatecznie Treuhandanstalt – bo tak nazywa\u0142a si\u0119 ta agencja, sko\u0144czy\u0142a z d\u0142ugami, ile\u015b os\u00f3b zosta\u0142o oskar\u017conych o malwersacje. Jawi si\u0119 to jak jedna wielka pora\u017cka, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych zak\u0142ad\u00f3w upad\u0142o, a z pozoru zadawnione problemy spowodowane pozbawieniem ludzi \u015brodk\u00f3w do \u017cycia i godno\u015bci ci\u0105gle odbijaj\u0105 si\u0119 echem.<\/span><\/p>\n W tym kontek\u015bcie wykonana z br\u0105zu, olbrzymia g\u0142owa Marksa zyskuje nowe znaczenie<\/span><\/strong>. <\/span>\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n Niezwyk\u0142e jest to, co w polskim kontek\u015bcie nie mia\u0142oby prawa zaistnie\u0107. G\u0142owa, jak i cytat z Manifestu komunistycznego w postaci p\u0142askorze\u017aby \u00a0<\/span>\u00a0ca\u0142y czas tam stoi. A moja praca to zn\u00f3w przyk\u0142ad dwuznaczno\u015bci, o kt\u00f3rej wcze\u015bniej m\u00f3wi\u0142am. Z jednej strony m\u00f3wi o tym, jak \u0142atwo mo\u017cna by\u0142o zach\u0142ysn\u0105\u0107 si\u0119 ide\u0105 socjalizmu czy komunizmu. Z drugiej strony mo\u017ce opowiada\u0107 o zach\u0142y\u015bni\u0119ciu si\u0119 mitem wolno\u015bci rynkowej.<\/span><\/p>\n Pami\u0105tki poprzedniej epoki s\u0105 chyba traktowane w Niemczech mimo wszystko z mniejszym radykalizmem. Wrogo\u015b\u0107, potrzeba wyparcia wobec nich jest pewnie zwi\u0105zana z traum\u0105. <\/span><\/strong><\/p>\n Dystans, o kt\u00f3rym m\u00f3wisz mo\u017ce mie\u0107 jeszcze jedno pod\u0142o\u017ce. Kiedy by\u0142am na specjalnie zorganizowanej dla uczestnik\u00f3w Biennale w Chemnitz wycieczce, pani przewodniczka t\u0142umaczy\u0142a obecno\u015b\u0107 pomnika nie tylko wa\u017cno\u015bci\u0105 tej figury dla ca\u0142ego by\u0142ego bloku wschodniego i wci\u0105\u017c istotnym znaczeniem \u201eKapita\u0142u\u201d,w debacie wsp\u00f3\u0142czesnej.\u00a0 Przedstawi\u0142a to te\u017c bardzo merkantylnie: jest to po prostu atrakcja turystyczna i nie jest to przestrzelone. To niesamowity, gigantyczny landmark w centrum miasta. Nie chodzi o sam\u0105 g\u0142ow\u0119, to jest ca\u0142e za\u0142o\u017cenie architektoniczno-urbanistyczne z fasad\u0105 budynku potraktowan\u0105 jak p\u0142askorze\u017aba. To co\u015b silnie wpisanego wizualnie w tkank\u0119 miejsk\u0105. <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Opowiedz wi\u0119cej o realizacji pracy \u201eStrajk\u201d, na dokumentacji faktycznie wygl\u0105da spektakularnie.<\/span><\/strong>\u00a0<\/span><\/p>\n Praca z tym miejscem to by\u0142o prawdziwe wyzwanie, nie wiem czy kiedy\u015b zrobi\u0119 wi\u0119ksz\u0105 realizacj\u0119. Naprzeciwko rze\u017aby g\u0142owy Marksa, na dw\u00f3ch d\u017awigach, rozci\u0105gni\u0119ty zosta\u0142 banner, kt\u00f3ry by\u0142 powi\u0119kszonym przedrukiem tablicy strajkowej z lat 90., z okresu burzliwej walki o prawo do pracy i protest\u00f3w wobec dzia\u0142alno\u015bci Treuhandanstalt. By\u0142 on dok\u0142adnie takiej samej wielko\u015bci, co p\u0142askorze\u017aba, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 za g\u0142ow\u0105 Marksa, na fasadzie budynku, i kt\u00f3ra wizualizuje has\u0142o \u201erobotnicy wszystkich kraj\u00f3w \u0142\u0105czcie si\u0119\u201d w wielu j\u0119zykach. Pierwotnie baner mia\u0142 j\u0105 przykrywa\u0107, jednak ze wzgl\u0119d\u00f3w konserwatorskich trzeba by\u0142o zastosowa\u0107 inne, alternatywne rozwi\u0105zanie. Baner mia\u0142 prawie 25 na 18 metr\u00f3w i wyniesienie tego sztandaru na dw\u00f3ch d\u017awigach okaza\u0142o si\u0119\u00a0 wizualnie monumentalne.\u00a0 <\/span><\/p>\n \u201eStrajk\u201d oraz \u201eKatarakta\u201d to dwie prace, kt\u00f3re w spos\u00f3b bezpo\u015bredni odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do istniej\u0105cych pomnik\u00f3w lub ich relikt\u00f3w. Masz jednak na koncie tak\u017ce dwie realizacje, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o pracy pami\u0119ci w inny spos\u00f3b. S\u0105 pomnikami efemerycznymi i funkcjonuj\u0105cymi w mentalnym wymiarze. Chodzi mi wideo, dla kt\u00f3rego punktem wyj\u015bcia sta\u0142a si\u0119 posta\u0107 R\u00f3\u017cy Luksemburg, dzia\u0142aczki polskiej i niemieckiej socjaldemokracji oraz o pomnik dla Emmy Goldman – anarchofeministki. <\/span><\/strong><\/p>\n Praca \u201eKonfluencja. Pomnik dla Emmy Goldman\u201d powsta\u0142a specjalnie na Biennale w Kownie, mie\u015bcie, w kt\u00f3rym Emma Goldman sp\u0119dzi\u0142a pierwszych kilka lat swojego \u017cycia.\u00a0 Posta\u0107 Goldman jest przestrzeni miejskiej Kowna zupe\u0142nie nieobecna. Dzia\u0142a tam co prawda sk\u0142ot pod imieniem Emmy Goldman, ale to miejsce niezale\u017cne, a nie element oficjalnej reprezentacji. Moim i organizatorek Biennale wsp\u00f3lnym celem sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c oddanie jej obecno\u015bci w przestrzeni miejskiej. I tak powsta\u0142 czasowy, efemeryczny pomnik, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 3 miesi\u0105ce, tyle ile trwa\u0142o Biennale. Inspiracj\u0105 dla niego by\u0142o wyj\u0105tkowe miejsce w Kownie, czyli zbieg, konfluencja, dw\u00f3ch rzek: Willi i Niemna. Kiedy stan\u0119\u0142am w tamtym miejscu poczu\u0142am niesamowit\u0105 energi\u0119, pot\u0119\u017cn\u0105, metafizyczn\u0105. Dla mnie, osoby z zewn\u0105trz, by\u0142o to miejsce szczeg\u00f3lne i pomy\u015bla\u0142am, \u017ce by\u0142oby idealne jako lokalizacja pomnika Emmy. Przybra\u0142 wi\u0119c form\u0119 boi, kt\u00f3ra b\u0142yska\u0142a purpurowym \u015bwiat\u0142em, kolorem symbolizuj\u0105cym anarchofeminizm. Tradycyjne pomniki s\u0105 zazwyczaj wplecione w dyskurs w\u0142adzy. A ja chcia\u0142am tego unikn\u0105\u0107 i odda\u0107 g\u0142os samej Emmie. St\u0105d pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby \u015bwiat\u0142o nadawa\u0142o kodem Morse’a autobiografi\u0119 Emmy Goldman, kt\u00f3r\u0105 zawar\u0142a w 2 tomach. Wy\u015bwietlany kod by\u0142 mo\u017cliwy do odczytania na telefonie za pomoc\u0105 specjalnie skonstruowanej aplikacji. Oczywi\u015bcie wy\u015bwietlenie ca\u0142ej autobiografii trwa\u0142o sporo czasu, 28 dni. Chodzi\u0142o wi\u0119c o sam gest, a tak\u017ce przypadkowo wy\u0142apywane przez odbiorc\u00f3w frazy. Mia\u0142o to na celu zainteresowanie i odes\u0142anie odbiorc\u00f3w do postaci Emmy Goldman. <\/span><\/p>\n Jak Ty konfluencj\u0119 rozumiesz w przypadku Emmy Goldman i swojej pracy?\u00a0 <\/span><\/strong><\/p>\n Bardzo symbolicznie. Emma jako anarchistka bardzo wierzy\u0142a we wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie ludzi. Obiegowo my\u015bli si\u0119 o anarchizmie, \u017ce jest chaosem, a de facto<\/em> jest on zaprzeczeniem tych poj\u0119\u0107. Stawia na oddolne samoorganizowanie si\u0119 ludzi i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie ku lepszej przysz\u0142o\u015bci. W warstwie spo\u0142ecznej najwa\u017cniejsze jest oddolne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie i solidarno\u015b\u0107, a nie konkurencja. Konfluencja to zjednoczenie si\u0119 rzek w jeden wartki, silny nurt. Z\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch si\u0142. Podobnie jak dwie odnogi marszu, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w jednym korowodzie. Mog\u0119 przedstawi\u0107 to jeszcze bardziej metaforycznie: spo\u0142eczna energia, kt\u00f3ra jednoczy si\u0119 w jednym celu, si\u0142a wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania. <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n Wiele stwarzanych przez Ciebie \u201ezdarze\u0144” jak sama to nazwa\u0142a\u015b odnosi si\u0119 do pola spo\u0142ecznego. Ostatnie prace nie do\u015b\u0107, \u017ce si\u0119gaj\u0105 do tego, co spo\u0142eczne to wydobywaj\u0105 na \u015bwiat\u0142o dzienne dwie wa\u017cne postaci kobiece: wspomniane Emm\u0119 Goldman i R\u00f3\u017c\u0119 Luksemburg. <\/span><\/strong><\/p>\n Obie postaci mnie fascynuj\u0105. Pewnie nie bez znaczenia jest tutaj moja w\u0142asna biografia, moje pogl\u0105dy i zainteresowania, kt\u00f3re kieruj\u0105 mnie w ich stron\u0119. Gdy si\u0119 przestudiuje biografie obu to wida\u0107, \u017ce ich \u017cycie by\u0142o po\u015bwi\u0119cone idei, w kt\u00f3r\u0105 tak mocno wierzy\u0142y. Wierzy\u0142y, \u017ce transformacja spo\u0142eczna jest mo\u017cliwa. Odda\u0142y \u017cycie sprawie spo\u0142ecznej, by\u0142y\u00a0 nieugi\u0119te w chodzeniu na kompromisy, kt\u00f3re polityka pr\u00f3bowa\u0142a wymusza\u0107. Potrafi\u0142y przej\u015b\u0107 same przez \u017cycie, cz\u0119sto wbrew wszystkim. Z biografii wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 nieprawdopodobnie silne charaktery, a to, co czyni je jeszcze bardziej intryguj\u0105cymi to fakt, \u017ce nie by\u0142y to pomnikowe postacie. Bo jednocze\u015bnie to by\u0142y po prostu kobiety ciesz\u0105ce si\u0119 \u017cyciem, kochaj\u0105ce \u017cycie, do\u015bwiadczaj\u0105ce go w r\u00f3\u017cnych wymiarach, szukaj\u0105ce rado\u015bci i przyjemno\u015bci. Emma wprost pisze, \u017ce walczy o \u015bwiat w kt\u00f3rym wszyscy mogliby si\u0119 cieszy\u0107 \u201epi\u0119knymi, promiennymi rzeczami\u201d (\u201ebeautiful, radiant\u00a0 things”) czyli \u017cy\u0107 pe\u0142ni\u0105 \u017cycia, do\u015bwiadcza\u0107 go i mie\u0107 wolno\u015b\u0107 w jego do\u015bwiadczaniu. Ci\u0105gnie mnie ku takim postaciom, a one s\u0105 w polskich dyskursach s\u0105 po prostu nieobecne.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/p>\n Twoja ostatnia instalacja wideo \u201eWszystko znajome postacie\u201d porusza inny wa\u017cny w\u0105tek. Jest to zwi\u0105zek kapitalizmu i przyrody, dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka i przemian \u015brodowiskowych. Ostatnio powstaje du\u017co prac artystycznych, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o katastrofie klimatycznej i beznadziejnej sytuacji, w kt\u00f3rej si\u0119 znajdujemy. Twoim celem jednak nie by\u0142o moralizowanie. <\/span><\/strong>\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n \u201eWszystko znajome postacie\u201d to instalacja, kt\u00f3ra wyrasta z wroc\u0142awskiej historii osadzenia R\u00f3\u017cy Luksemburg w wi\u0119zieniu na Kleczkowie i jej pracy, tak\u017ce w warunkach wi\u0119ziennych, nad w\u0142asnor\u0119cznie tworzonym herbarium. Ostatnia datowana strona tego zielnika, przestawiaj\u0105ca li\u015bcie dziewanny, zainspirowa\u0142a mnie do stworzenia pracy, kt\u00f3ra jest refleksj\u0105 nad globalnym i bardzo wsp\u00f3\u0142czesnym momentem w dziejach ludzkiej cywilizacji, czyli katastrof\u0105 klimatyczn\u0105 i ekologiczn\u0105. Ten kryzys jest konsekwencj\u0105 dominuj\u0105cego systemu polityczno-ekonomicznego, czyli neoliberalnego kapitalizmu. Ale opowiadam o nim j\u0119zykiem zapo\u017cyczonym z przesz\u0142o\u015bci, nawi\u0105zuj\u0105c do zwyczaju u\u017cywania wysuszonych i nawoskowanych kwiatostan\u00f3w dziewanny jako pochodni. Robiono to ju\u017c w antyku, tak\u017ce w przedchrze\u015bcija\u0144skich kulturach europejskich, cho\u0107by w s\u0142owia\u0144szczy\u017anie. Ten gest mia\u0142 cz\u0119sto znaczenie symboliczne i rytualne, zwi\u0105zany by\u0142 z obrz\u0119dami pogrzebowymi, sama dziewanna, do dzi\u015b u\u017cywana jako zio\u0142o, by\u0142a zwi\u0105zana z symbolik\u0105 solarn\u0105, witalno\u015bci\u0105, mia\u0142a chroni\u0107 przed z\u0142em. Postanowi\u0142am odnale\u017a\u0107 du\u017ce skupisko dziewann i po nawoskowaniu kwiatostan\u00f3w, in situ, stworzy\u0107 pole p\u0142on\u0105cych, dziewannowych pochodni. Moim celem by\u0142o stworzenie obrazu, kt\u00f3ry zbudowany jest na dwoisto\u015bci: mo\u017cna go czyta\u0107 jako obraz katastroficzny, jednak ma w sobie silny potencja\u0142 <\/span>medytacyjny, a tak\u017ce wzmacniaj\u0105cy i nios\u0105cy nadziej\u0119. <\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n W zestawieniu nadziei i katastrofy faktycznie zawarta jest pewna dwoisto\u015b\u0107. <\/span><\/strong><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli mia\u0142abym si\u0119 pokusi\u0107 o wskazanie jakie\u015b cechy, kt\u00f3ra opisuje moje prace, to by\u0142aby to dwoisto\u015b\u0107, w wielu aspektach i wymiarach. Moje prace wyrastaj\u0105 z jednostkowych, lokalnych kontekst\u00f3w, ale cz\u0119sto staraj\u0105\u00a0si\u0119 opowiada\u0107 o problematyce o wiele bardziej uniwersalnej. Czerpi\u0105 z przesz\u0142o\u015bci, ale po to by debatowa\u0107 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105. U\u017cywaj\u0105\u00a0elektronicznych medi\u00f3w do obrazowania archetypicznych motyw\u00f3w. Te dwie nitki zbiegaj\u0105 si\u0119, splataj\u0105\u00a0ze sob\u0105, tak jak Wilia i Niemen w Kownie, by razem stara\u0107 si\u0119 tworzy\u0107 silniejszy nurt. <\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n Tekst: Joanna Koby\u0142t<\/span><\/p>\n Zdj\u0119cia: dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Karoliny Freino<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px|||||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.17.3″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_gallery gallery_ids=”970,971,972,973,974″ posts_number=”30″ show_title_and_caption=”off” show_pagination=”off” _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” min_height=”1024px” custom_margin=”||208px|||” custom_padding=”||0px|||” hover_enabled=”0″ locked=”off” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_gallery][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Twoja dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczna wywodzi si\u0119 z rze\u017aby, jednak Twoje prace rzadko kiedy s\u0105 klasycznymi rze\u017abiarskimi obiektami. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce korzystaj\u0105 z narz\u0119dzi jakie daje wykszta\u0142cenie rze\u017abiarskie. Kiedy poczu\u0142a\u015b, \u017ce chcesz zajmowa\u0107 si\u0119 rze\u017ab\u0105 czy te\u017c szerzej, po prostu sztuk\u0105?\u00a0 To nie by\u0142 jeden moment, a za tym wyborem nie sta\u0142y konkretne przyczyny. Gdybym mia\u0142a jednak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":970,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=967"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":976,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967\/revisions\/976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/format.asp.wroc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}