Jak zmienia się wizerunek kobiet w sztuce i sposób jego prezentacji? Jak wpływają na niego procesy polityczne oraz społeczno-kulturowe? Na nowej wystawie we wrocławskim Muzeum Etnograficznym dzieła współczesnej artystki Ali Savashevich spotykają się z zabytkami kultury ludowej. Wspólnie tworzą wielowątkową opowieść o pracy kobiet i ich sprawczości.
Ala Savashevich od kilku lat bada w swojej twórczości temat pracy kobiet. Pochodząca z białoruskiej wsi artystka została wychowana w kulcie ciężkiej pracy. „Jej bardzo konsekwentnie realizowana praktyka artystyczna prowokuje istotne pytania: czy można zrozumieć, czym jest praca bez jej wykonywania? Jak podejmowane działania zapisują się w naszym ciele? I wreszcie – czy chcemy pamiętać o doświadczeniach naszych przodkiń i w jaki sposób chcemy je pamiętać?” – mówi kuratorka wystawy Marta Derejczyk.
Artystka świadomie wybiera materiały i techniki, które wymagają dużego nakładu pracy i czasu. Pracuje ze słomą, metalem czy lnianą przędzą, poświęcając wiele dni na żmudne prostowanie, wyczesywanie i łączenie materiałów. Na wystawie widzowie zobaczą rzeźbę pt. „Szeptem tkana”. Monumentalna lalka została wykonana z lnianej pakuły – materiału uznawanego za odpad, który artystka doprowadziła do perfekcyjnej formy, zachwycającej precyzją wykonania.
Zaprezentowane zostaną też obiekty powstałe z wykorzystaniem wymagającej techniki intarsji słomianej, która polega na tworzeniu wzorów i obrazów poprzez naklejanie na podłoże odpowiednio przygotowanych, spłaszczonych źdźbeł słomy. Waza z serii „Dziewczyny, kujcie żelazo, póki gorące III” czy praca „Na głowach, na rękach, na nogach” w stylu ogromnej bramy, mienią się złotem mozolnie wypreparowanej słomy.
Zobaczyć również będzie można obiekty z metalu. W pracy „Szyjcie same” Savashevich tysiącom malutkich ogniw łączonych ze sobą w trakcie wielogodzinnego procesu nadała formę szkolnego fartuszka, który staje się kolczugą, rodzajem zbroi. Tym samym sposobem utkała metalową szarfę z obiektu pt. „Nadzia przy pracy”, łudząco przypominającą dekoracje, którymi przepasa się zwyciężczynie konkursów piękności i przodowniczki pracy.
„W akcie twórczym artystka powtarza czynności, które wykonywane były przez jej mamę i babcię w ramach codziennych, dawniej oczywistych obowiązków domowych i gospodarczych” – tłumaczy Marta Derejczyk. „Jaki wpływ miała ta praca na ich ciało? Jak zapisała się w ciele samej artystki? Ala Savashevich przygląda się tym zagadnieniom i przekonuje nas, że poprzez doświadczanie różnymi zmysłami możemy dowiedzieć się o nas samych i o świecie więcej, niż tylko snując refleksję teoretyczną”.
Na wystawie twórczość artystki z ostatnich lat prezentowana jest w towarzystwie obiektów ze zbiorów Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu. Widzowie zobaczą więc dawne naczynia i narzędzia pracy – sierp z pochwą czy szczotki do lnu. Wśród eksponatów będzie obraz na szkle z wizerunkiem świętej Notburgi – patronki rolników i ludzi pracy, orędowniczki godności pracowników. Pokazane zostaną też rzeźby wykonane przez twórców samouków z regionu Dolnego Śląska. Jak dopowiada kuratorka: „prezentowane muzealia wyznaczają kontekst historyczny i społeczny, który łączy twórczość artystki z doświadczeniami poprzednich pokoleń. W tym zestawianiu pytania o widzialność pracy kobiet i słyszalność ich głosu wybrzmiewają jeszcze silniej”.
Przestrzeń wystawy wypełni też praca „Pole kłosów”, wykonana przez Alę Savashevich specjalnie na wrocławską ekspozycję. Prezentowane metalowe kłosy są możliwe do policzenia na sztuki, w odróżnieniu od kłosów ścinanych ręcznie sierpem, co skłania do namysłu, czy pracę można „policzyć”? Do tej kwestii odnosi się też kolejna realizacja artystki – obiekt zatytułowany „82 godziny”, w którym Savashevich skrupulatnie zlicza godziny poświęcone na pracę artystyczną w ciągu jednego tygodnia. Wyhaftowane na lnianej tkaninie obliczenia dają wyobrażenie podjętego przez artystkę wysiłku i pomagają go uszanować. Jednocześnie uświadamiają to, co nie zawsze rozumieją odbiorcy sztuki współczesnej – praca artystyczna jest pracą.
Ala Savashevich (ur. 1989, Białoruś) – rzeźbiarka, artystka wizualna i autorka prac wideo. Studiowała rzeźbę na Białoruskiej Państwowej Akademii Sztuki w Mińsku, a następnie ASP we Wrocławiu. Obecnie jest doktorantką w krakowskiej ASP. Tworzy i mieszka we Wrocławiu. W swojej praktyce artystycznej bada zagadnienia pamięci zbiorowej i osobistej, procesów kształtowania tożsamości w społeczeństwach naznaczonych doświadczeniem autorytaryzmu i patriarchatu oraz traumy. Szczególne miejsce w jej twórczości zajmuje refleksja nad pracą kobiet oraz kobiecą cielesnością w kontekście pracy. Savashevich sięga po różnorodne media wyrazu artystycznego – tworzy rzeźby, wideo, performanse. Często bada przy tym granice własnego ciała jako narzędzia służącego wyrażaniu ekspresji i oporu.
Tekst i zdjęcia: materiały organizatora
Ala Savashevich. Twoje ciało to pole pracy
16 maja – 16 sierpnia 2026
Kuratorka: Marta Derejczyk
Muzeum Etnograficzne
Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu
