Tematem wystawy jest menopauza – w różnorodnych jej aspektach, zarówno prywatnych, osobistych, subiektywnych, jak też tych zuniwersalizowanych, widocznych na zewnątrz, poza jednostką, także w ujęciu najszerszym: społecznym, globalnym, politycznym.
Początkowym motorem mojego działania była chęć poruszenia tematu, który według mych obserwacji był społecznie – w tym w przestrzeniach pola sztuki – prawie nieistniejący. Zastanowiło mnie wówczas, że menopauza nadal jest zjawiskiem (stosując pewną generalizację) wstydliwym, niezręcznym – ponieważ całkowicie niezrozumianym. Niemal nieobecnym w debacie publicznej, który to brak przejawiał się dotkliwie także w praktykach artystycznych. Zupełnie niedawno znajoma artystka opowiadała mi, że próby wystawienniczego opracowania tego tematu podejmowane w ostatnich latach w jednej z polskich instytucji sztuki były wstrzymywane – co ciekawe – przede wszystkim przez kobiety. Bardzo długo nie było więc gotowości, by tabu tego dotknąć – mimo że od kilkudziesięciu lat „sprawa kobieca” w sztuce podejmowana jest z wielką intensywnością i sukcesem: sztuka feministyczna dawno już znormalizowała debatę wokół dojrzewania, menstruacji, porodu, karmienia piersią, niewidocznej pracy kobiet w domu, czy kobiecej seksualności. Z różnych względów – do których niewątpliwie należą patriarchalna historia człowieka, a także współczesny kult młodości i społecznej przydatności połączone z odrzuceniem (abiekt), ewentualnie z brakiem jakiejkolwiek społecznej widoczności ludzi starszych i całkiem starych – zjawisko to nadal było ignorowane. A jest to temat ogromny w ujęciu ogólnospołecznym, bo dotyczący (przynajmniej teoretycznie) połowy światowej populacji. Obecnie zmiana w tym obszarze jest już widoczna, nadal jednak jesteśmy zdecydowanie na początku procesu.
Tytułowe „przejście” to określenie pojawiające się często w narracjach osób zajmujących się menopauzą – i mam tu na myśli przede wszystkim kobiety, które jej doświadczyły. Dobrze obrazuje ono bowiem subiektywne poczucie tego, czym ten proces jest – na poziomie wewnętrznym, intymnym, metafizycznym, duchowym – na końcu zaś także materialnym. Sama również myślę o tej zmianie w ten właśnie sposób. Zdaję sobie oczywiście sprawę z tego, że tak osobista percepcja dostępna jest jedynie części populacji – tej która menopauzy doświadczy, jak również z tego, że nie dla każdej osoby będzie to wydarzenie tak samo ważne i transformujące. W szerokim ujęciu jest to jednak zjawisko o wielkiej mocy i ogromnym potencjale, mającym wpływ nie tylko na życie jednostki, która go doświadcza, ale też na funkcjonowanie świata – choć stwierdzenie to pozornie może wydawać się przesadą. Ten właśnie aspekt interesuje mnie najbardziej i wokół niego zbudowane zostały założenia projektu.
W wystawie PRZEJŚCIE. POZIOM ZAAWANSOWANY. pytamy więc o osobiste doświadczenia zarówno kobiece, jak i męskie (bo i mężczyzn zjawisko to pośrednio dotyka), ale też o coś więcej: o prawdziwe znaczenie przełomu menopauzalnego, duchową, intelektualną, energetyczną istotę menopauzy, zrozumienie jej celu i sensu (z jakiego powodu ludzka samica czasem nawet połowę swego życia funkcjonuje w czasie postreprodukcyjnym?; tutaj także zastosowanie znajdzie hasło „prywatne jest polityczne”). Jej efekt mierzony nie siłą wypracowanych w treningu siłowym mięśni (zalecanym!), czy dążeniem do pogodzenia się z upływającym czasem, ale czymś o metaznaczeniu, prawdziwej transgresji, nowej sile i przejściu na inny poziom życia. Ważne jest przy tym, by pochylili się nad tym nie tylko lekarze, socjolodzy czy filozofowie, ale także świat sztuki – czym bowiem jest sztuka, jeśli nie samym życiem?
Osoby artystyczne:
Rocio Boliver
Anna Bujak
Katarzyna Bytner
Mirosław Chudy
Ewa Kulesza
Monika Mamzeta
Marcin Mierzicki
Bogusia Sobiczewska
Kama Sokolnicka
Paweł Susid
Krzysztof Wałaszek
Jola Ziembicka
Tekst i zdjęcia: materiały organizatora
PRZEJŚCIE. POZIOM ZAAWANSOWANY
Kuratorka: Jola Ziembicka
Ośrodek Dokumentacji Sztuki Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, u. Traugutta 19/21
22.10–1.11.2026
wernisaż: 22.10.2026, godz. 18.00
Wystawę można oglądać od poniedziałku do piątku w godz. 08.00-15.00
