Muzyka, której na co dzień słuchamy, wydaje się nam czymś naturalnym i oczywistym. Tak samo oczywisty wydaje się system dźwięków, którym posługuje się współczesna muzyka zachodnia – dwanaście równych półtonów, które możemy znaleźć choćby na klawiaturze fortepianu. Rzadko jednak zastanawiamy się nad tym, że ten sposób porządkowania dźwięków jest wynikiem długiej historii, rozwoju muzyki zachodniej i szeregu kompromisów, które z czasem stały się dla nas niemal niewidoczne.
Tymczasem dźwięki nie muszą być zorganizowane właśnie w ten sposób. Wciąż istnieją żywe tradycje muzyczne, w których odległości między tonami są rozmieszczone inaczej, a interwały nie odpowiadają podziałowi znanemu z zachodniej klawiatury. To nie egzotyczna ciekawostka, ale przypomnienie, że sposób, w jaki dzielimy przestrzeń dźwięku, jest tylko jednym z możliwych.
Zmiana myślenia o interwale zmienia zresztą znacznie więcej niż samą wysokość dźwięków. Inaczej zaczynamy słyszeć współbrzmienia, relacje pomiędzy głosami, napięcia i rozwiązania, a w konsekwencji także muzykę w ogóle – jej logikę, filozofię i funkcję.
Syntonie to składający się z kilku odsłon, wielowymiarowy projekt artystyczno-badawczy, który zaprasza do poszerzenia perspektywy oraz do doświadczenia tego, że przestrzeń dźwięku jest znacznie większa, niż nam się wydaje. Mikrotonowość może okazać się nie tyle czymś obcym, ile ponownym odkryciem możliwości, które są i zawsze były obecne w muzyce. Syntonie nie są wyłącznie cyklem koncertów i wykładów.
To także laboratorium słuchania – przestrzeń, w której praktyka artystyczna spotyka się z refleksją naukową, a doświadczenie akustyczne staje się punktem wyjścia do ponownego zadania pytań o naturę harmonii, intonacji i muzycznego piękna. Projekt przywraca uwagę zjawiskom pozostającym poza głównym nurtem współczesnej kultury muzycznej, pokazując, że mikrotonowość nie jest jedynie eksperymentem, lecz żywym językiem muzycznym o głębokich podstawach akustycznych i bogatej tradycji kulturowej.
Jesienna odsłona programu, realizowana od września do grudnia 2026 r., połączy działania edukacyjne z premierowymi wydarzeniami artystycznymi, tworząc przestrzeń wymiany między twórcami, wykonawcami, badaczami i publicznością.
Część teoretyczna i praktyczna obejmie seminaria poświęcone pracy z intonacją w stroju naturalnym – osobno dla wokalistów i instrumentalistów – oraz cykl wykładów prowadzonych przez wybitnych specjalistów zajmujących się mikrotonowością, akustyką i tradycjami muzycznymi opartymi na alternatywnych systemach strojenia. W programie znajdą się wystąpienia prof. Franka Sherbauma – niemieckiego geofizyka i badacza tradycyjnej muzyki gruzińskiej, który zajmuje się m.in. organizacją tonalną i strukturami wielogłosowymi tradycyjnego śpiewu Gruzji, dr. Arama Kerovpyana – śpiewaka, muzyka i badacza ormiańskiej muzyki modalnej, założyciel Akn Ensemble, zajmującego się tradycją ormiańskiego śpiewu modalnego oraz jej systemem intonacyjnym, dr. Marcina Abijskiego – historyka i wykonawcy muzyki dawnej, specjalizującego się w muzyce bizantyjskiej oraz systemach modalnych i mikrotonowych oraz dr. Ryszarda Lubienieckiego – muzykologa i badacza muzyki dawnej, którego prace koncentrują się m.in. na teorii muzyki, historycznych systemach strojenia i praktykach wykonawczych. Ich perspektywy – naukowa, historyczna i wykonawcza – stworzą wieloaspektowy obraz współczesnych badań nad intonacją i percepcją dźwięku.
Integralną część programu stanowią wydarzenia artystyczne, prezentujące różne strategie twórczego wykorzystania mikrotonowości.
Cykl otworzy koncert Interface // Przestrzeń styku, poświęcony muzyce powstającej na przecięciu elektroniki, performansu i alternatywnych systemów strojenia.
Jednym z najważniejszych wydarzeń będzie prapremiera nowego dzieła Tomasza Wierzbowskiego – cyklu kompozycji wielogłosowych w stroju naturalnym do tekstów Kabira w przekładzie Czesława Miłosza.
Program zwieńczy premiera Syntonii – wielogłosowego projektu na głosy oraz mikrotonowe syntezatory, rozwijającego ideę współbrzmienia ludzkiego głosu i elektroniki poza ograniczeniami równomiernej temperacji.
Jesienna edycja Syntonii jest zaproszeniem do doświadczenia muzyki, która nie tylko brzmi inaczej, lecz także pozwala usłyszeć więcej.
Harmonogram projektu:
„Przestrzeń styku // interface”
Data i miejsce: 2.10.2026, 18:00 | Żyjnia BWA Wrocław
Wykonawcy: Aleksandra Kotecka, Tomasz Wierzbowski, Marta Łowejko, Bartłomiej Mikuła, Zuzanna Dobrzańska, Monika Niedźwiedzka.
Eksperymentalny, immersyjny projekt muzyczny Studia VoiceLAB bada relację twórczą pomiędzy człowiekiem a algorytmem. Materiał powstał podczas programu warsztatowo-badawczego realizowanego w ramach KPO dla kultury. Jego podstawą jest praca polifonicznego chóru, który tworzy kompozycje w czasie rzeczywistym, wchodząc w dialog z dźwiękami syntetycznymi i algorytmem wpływającym na rozwój tkanki harmonicznej.
Muzyka powstaje w procesie ciągłego słuchania, reagowania i współdziałania – pomiędzy głosami wykonawców oraz technologią. Kompozycja nie jest z góry ustalonym utworem, lecz żywym procesem, który rozwija się w obecności publiczności.
Istotnym elementem projektu jest immersyjny charakter doświadczenia. Dźwięk staje się fizyczną przestrzenią, a słuchacz zostaje zanurzony w wibracyjnym środowisku tworzonym przez żywy głos, polifonię i brzmienia elektroniczne. Projekt stawia pytania o to, jak technologia zmienia proces twórczy i czy algorytm może stać się partnerem artystycznym, a nie tylko narzędziem.
Wszystkie utwory będą wykonywane z akompaniamentem tworzonym na żywo przez algorytm. W repertuarze znajdą się: Krzew Winorośli, muz. Tomasz Wierzbowski oraz materiał gruziński: Shen Khar Venakhi (Karbelashvili), Shen Khar Venakhi (Shemokmedi)
„Kabir” – prawykonanie + koncert
Data i miejsce: 30.10, 18:00 i 6.11.2026, 18:00 | Muzeum Architektury
wykonawcy: Aleksandra Kotecka, Tomasz Wierzbowski, Marta Łowejko, Zuzanna Dobrzańska, Monika Niedźwiedzka, Bartłomiej Mikuła
„Kabir” to autorski projekt kompozytorski Tomasza Wierzbowskiego oparty na poezji średniowiecznego indyjskiego mistyka Kabira w przekładach Czesława Miłosza. Cykl kompozycji powstał w ramach Stypendium Artystycznego Prezydenta Wrocławia i zostanie po raz pierwszy zaprezentowany publiczności podczas prawykonania planowanego na październik 2026 roku.
Punktem wyjścia projektu jest spotkanie dwóch pozornie odległych światów – kultury indyjskiej i europejskiej. Teksty poetyckie, będące podstawą projektu, choć pochodzą z odległego kontekstu kulturowego, cechuje zaskakujący uniwersalizm, pokrewność pytań i wrażliwości, wskazując na wspólnotę refleksji nad duchowością, przemijaniem i ludzkim doświadczeniem. Jak pisał Miłosz we wstępie do swoich przekładów, poezja Kabira „nie brzmi dla nas obco”, lecz „przyświadcza raczej podobieństwom niż różnicom pomiędzy Indiami i naszymi wybrzeżami Morza Śródziemnego”. Ta myśl stanowi jeden z fundamentów projektu. Warstwa muzyczna rozwija tę ideę poprzez autorskie kompozycje trzygłosowe w stroju naturalnym. Mikrotonowe struktury, obecne w wielu tradycjach muzycznych Wschodu, zostają zestawione z kontekstem zachodnim: fakturą polifoniczną, brzmieniem języka polskiego i współczesnym językiem kompozytorskim. Celem tego spotkania nie jest podkreślenie odmienności dwóch tradycji, lecz stworzenie ich harmonijnej syntezy i poszukiwanie wspólnego języka muzycznego, pogłębienie kulturowego zbliżenia, jakiego dokonał Miłosz w swych przekładach poetyckich tych tekstów.
Kompozycje wykonuje VoiceLAB – jedyna w Polsce grupa wykonawcza specjalizująca się w pracy z wielogłosem w systemach innych niż równomiernie temperowany.
Premiera „Syntonii” – dwie prezentacje oraz pokaz dla osób niesłyszących
Data i miejsce: 2 grudnia 2026;
Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego (Piekarnia)
Wykonawcy: Aleksandra Kotecka, Tomasz Wierzbowski, Marta Łowejko, Zuzanna Dobrzańska
Główną tkanką warstwy brzmieniowej performansu jest działanie wokalne grupy prowadzonej przez Studio VoiceLAB, opierające się na improwizowanym materiale wielogłosowym. Jest to praktyka będąca fundamentem treningu VoiceLABu, w której nadrzędną zasadą dla improwizacji jest dążenie do zachowania idealnej intonacji w nieustannie zmieniających się, niemożliwych do przewidzenia warunkach, a obecność poszczególnych głosów łączy się w globalnym brzmieniu. Wrażenie obcowania z siłą przypadku wzmocnione będzie przez włączenie towarzyszących dźwięków syntetycznych, sterowanych przez algorytm – zmieniających się przy każdym wykonaniu, a także modulacjami brzmienia chóru, dokonywanymi na żywo przez algorytm, które staną się kolejną zmienną warstwą i partnerem dla pracy wokalnej.
Planowana jest również instalacyjna wersja wydarzenia, przystosowana do potrzeb osób Głuchych i niedosłyszących. Prezentowana będzie w formie nagrania audio i wideo. W wersji brzmieniowej będzie się składać z przetworzonych nagrań dźwięków syntetycznych oraz głosów chóru, granych na niższych częstotliwościach, umożliwiających odbiór taktylny (dotykowy), bez udziału słuchu. Inspiracją dla tej części projektu jest wcześniejsze doświadczenie z grania sesji biosonologicznych dla osób Głuchych, realizowane we współpracy z Polskim Związkiem Głuchych. Warstwa wizualna zostanie w tym wydaniu wzbogacona dodatkowo o wizualizacje dźwięku.
Wykłady
O organizacji tonalnej tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej | Wykład Franka Scherbauma
Data i miejsce: 15.10.2026 godz: 18:00
Czytelnia im. Ludwika Flaszena w Instytucie Grotowskiego
Specyfika skal dźwiękowych tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej jest przedmiotem debaty od dziesięcioleci, jednak postęp w badaniach jest ograniczony ze względu na niewielki rozmiar oraz niedostateczną dokumentację zbiorów danych wykorzystywanych we wcześniejszych analizach. Wystąpienie przedstawia wyniki dwóch niedawnych badań obliczeniowych, które podejmują to zagadnienie poprzez analizę dwóch uzupełniających się korpusów: zbioru Erkomaishvilego – nagrań z 1966 roku zrealizowanych w Państwowym Konserwatorium w Tbilisi, dokumentujących mistrza śpiewu Artema Erkomaishvilegooraz oraz zbioru GVM z 2016 roku – nowo utworzonego korpusu wysokiej jakości wielokanałowych nagrań terenowych (wideo, mikrofony nagłowne i krtaniowe) tradycyjnego śpiewu gruzińskiego, zebranych podczas ekspedycji badawczej w 2016 roku, koncentrującej się na regionie Górnej Swanetii i uzupełnionej o nagrania z Gurii, Raczy i Tbilisi. Zestawienie historycznych nagrań solowych ze współczesnym korpusem nagrań zespołowych pozwala postawić pytanie, czy wnioski dotyczące strojenia muzyki gruzińskiej są uniwersalne i czy zachowują ważność niezależnie od czasu, regionu i kontekstu wykonawczego.
Frank Scherbaum jest emerytowanym profesorem geofizyki na Uniwersytecie w Poczdamie w Niemczech. W 2011 roku, niezależnie od swojej kariery w dziedzinie sejsmologii, zwrócił się ku obliczeniowym badaniom tradycyjnej gruzińskiej muzyki wokalnej, w pionierski sposób wykorzystując nagrania terenowe z mikrofonów krtaniowych oraz metody przetwarzania sygnałów do analizy poszczególnych głosów w śpiewie polifonicznym. W 2018 roku założył SeismoSoundScape-Lab – wirtualne laboratorium służące interdyscyplinarnej pracy na styku akustyki, przetwarzania sygnałów i muzykologii. W uznaniu swojego wkładu w badania nad tradycyjną gruzińską muzyką wokalną otrzymał w 2022 roku tytuł doktora honoris causa Państwowego Konserwatorium im. Vano Sarajiszwilego w Tbilisi.
Między Wschodem a Zachodem. Bizantyjska Mikrotonalność w praktyce greckiego śpiewu bizantyjskiego | Wykład Marcina Abijskiego
Data i miejsce: 5.11.2026 godz.18:00
Czytelnia im. Ludwika Flaszena w Instytucie Grotowskiego
Gdzie przebiega granica między muzycznym dziedzictwem Orientu a kulturą muzyczną Europy? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza grecki śpiew bizantyjski – sztuka żywa, która nieustannie lawiruje między wschodnimi korzeniami a zachodnimi kontekstami historyczno-teoretycznymi oraz praktycznymi.
Wykład w unikalny sposób łączy refleksję teoretyczną z bogatą praktyką wykonawczą. Przyglądając się fenomenowi bizantyjskiej mikrotonalności – systemom interwałowym, które wymykają się sztywnym ramom zachodniego stroju temperowanego – zbadamy, jak specyficzna modalność i niuanse intonacyjne nadają tej muzyce niezwykłą ekspresję oraz głębię duchową. Uczestnicy spotkania poznają realia śpiewu liturgicznego od środka, dowiadując się, jak teoria spotyka się z żywym dźwiękiem
i w jaki sposób ta starożytna tradycja buduje autentyczny pomost między odmiennymi wrażliwościami muzycznymi dwóch światów.
dr Marcin Abijski ukończył studia na wydziale Muzyki Bizantyjskiej Ateńskiego Konserwatorium Narodowego oraz na wydziale Teologii Społecznej Narodowego Uniwersytetu Ateńskiego. Doktor nauk teologicznych. Absolwent Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Śpiewak, muzykolog, bizantynista, dyrygent i kompozytor. Muzykę bizantyjską zgłębiał pod okiem Georgiosa Chatzichronoglou – Archonta Hymnodosa Wielkiego Kościoła (Patriarchatu Konstantynopola) oraz ateńskiego protopsalty Konstantinosa Papachristodoulou. Jako muzykolog i kantor zajmuje się badaniem koneksji między muzyką bizantyjską a staroruską monodią, szczególnie w aspekcie praktyki liturgicznej. W roku 2008 założył Męski Chór Kameralny im. Bogdana Onisimowicza, z którym pracował nad odtworzeniem praktyki wykonawczej XVI wiecznych melodii Monasteru Supraskiego i innych dawnych form śpiewu liturgicznego. W 2025 założył zespół PALEOLOGOS Ensemble, z którym kontynuuje poszukiwania brzmienia bizantyjskiego w języku polskim oraz przywraca do życia zapomniany repertuar z pogranicza liturgicznych tradycji Wschodu i Zachodu.
Dekonstrukcja teorii, odczuwanie dźwięku. Obserwacje dotyczące procesu eksperymentalnego
Data i miejsce: 23.11.2026, godz.18:00
Czytelnia im. Ludwika Flaszena w Instytucie Grotowskiego
Wystąpienie Arama Kerovpyana poświęcone będzie relacji między teorią muzyczną a bezpośrednim doświadczeniem dźwięku. Punktem wyjścia będzie praktyka ormiańskiej muzyki modalnej, w której dźwięk nie jest rozpatrywany jako ton o wyizolowanej wysokości, lecz jako element określonego środowiska brzmieniowego, opartego na relacjach między interwałami, ich intonacją oraz tonem podstawowym. Kerovpyan przyjrzy się procesowi, w którym wiedza teoretyczna jest konfrontowana z doświadczeniem słuchowym i ucieleśnionym, a tradycyjne sposoby rozumienia systemu muzycznego poddawane są praktycznej weryfikacji. W centrum refleksji znajdzie się pytanie o to, co dzieje się z teorią, kiedy odchodzimy od niej na rzecz słuchania, śpiewu oraz fizycznego doświadczania dźwięku.
Aram Kerovpyan urodził się w Stambule w Turcji. Naukę gry na kanunie oraz systemu muzyki modalnej rozpoczął pod kierunkiem mistrza Saadeddina Öktenaya. W 1977 roku przeniósł się do Paryża, gdzie dołączył do zespołu Kotchnak, wykonującego muzykę ludową. Studiował ormiański śpiew liturgiczny pod kierunkiem Aramaneaga Arabiana, mistrza śpiewu i głównego śpiewaka katedry ormiańskiej w Paryżu, którego zastąpił na tym stanowisku w 1990 roku i pełnił je do 2019 roku. W 1985 roku założył chór Akn, a w 1990 roku – Centrum Studiów Ormiańskiego Śpiewu Modalnego w Paryżu. Posiada stopień doktora muzykologii. Jest autorem kilku książek i artykułów poświęconych ormiańskiej muzyce modalnej, historii ormiańskiego śpiewu kościelnego oraz systemowi jego przekazywania. Wraz z Virginią Pattie Kerovpyan prowadzi warsztaty ormiańskiego śpiewu modalnego. Regularnie występuje jako artysta koncertowy, a także współpracuje z grupami teatralnymi.
Teoria i praktyka stroju nietemperowanego w muzyce europejskiego średniowiecza | Wykład Ryszarda Lubienieckiego
Data i miejsce: 10.12.2026, godz.18:00
Czytelnia im. Ludwika Flaszena w Instytucie Grotowskiego
Pitagoras, jak głosi legenda, miał odkryć podstawowe relacje interwałowe przechadzając
się w okolicach kuźni i porównując dźwięk wywoływany przez młoty o różnych proporcjach wagi.
Koncepcja pitagorejska, przekazana przez Boecjusza i obejmująca interwały oktawy, kwinty
i kwarty, stała się podstawą systemu muzycznego i strojenia instrumentów przez okres całego europejskiego średniowiecza i przynajmniej początku renesansu.
Podczas wykładu omówione zostaną podstawowe założenia teoretyczne, dla których punktem wyjścia jest podział monochordu,a następnie zostaną przeniesione na praktykę strojenia instrumentu klawiszowego (portatywu).
Wykonywane na żywo przykłady pozwolą usłyszeć, jakie konsekwencje muzyczne wynikają z przyjęcia tego sposobu strojenia i w jakim repertuarze funkcjonuje on najlepiej.
Organizatorzy projektu:
Instytut im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu
Partnerzy projektu:
Fundacja Upstream
Muzeum Architektury we Wrocławiu
BWA Wrocław
